TRƯỜNG THCS HỒNG HÀ

LỊCH SỬ HUYỆN ĐAN PHƯỢNG

BÀI 2. LỄ HỘI VÀ TRÒ CHƠI DÂN GIAN TIÊU
BIỂU TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐAN PHƯỢNG
Tiết 2. Tìm hiểu nét đặc sắc của hội hát chèo tàu ở Tổng Gối
(Tân Hội) và hội thả diều ở làng Bá Giang (Hồng Hà)

KHỞI ĐỘNG

Câu hỏi 1
 Lễ hội truyền thống ở huyện Đan Phượng thường
được diễn ra vào thời gian nào?

Mùa xuân

Câu hỏi 2:
Theo lệ, lễ hội truyền thống gồm những phần nào?

Gồm phần lễ và phần hội

Câu hỏi 3:
Lễ hội đền Bà Sa Lãng là lễ hội của xã nào trên địa
bàn huyện Đan Phượng?
Xã Liên Hà

Câu hỏi 4:
Lễ hội truyền thống ở huyện Đan Phượng thường
được tổ chức tại đâu?
Đình, chùa, đền miếu….

Câu hỏi 5:
Kể tên một số trò chơi dân gian diễn ra trong lễ hội
truyền thống ở Đan Phượng?

Thổi cơm thi, bơi chải, đánh cờ người, bắt vịt, chọi gà, bịt
mắt bắt dê, kéo co, đánh đu….

Câu hỏi 6:
Phần lễ trong lễ hội truyền thống ở huyện Đan Phượng
diễn ra những nghi lễ gì?

Tế lễ và rước kiệu

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Tiết 2. Tìm hiểu nét đặc sắc của hội hát chèo tàu ở Tổng Gối (Tân Hội)
và hội thả diều ở làng Bá Giang (Hồng Hà)
* Giao 3 nhóm chuẩn bị ở nhà các nội dung:
- Nhóm 1: Tìm hiểu hội hát chèo tàu ở Tổng Gối (Tân Hội)
+ Hội hát chèo tàu diễn ra vào thời gian nào?
+ Địa điểm tổ chức lễ hội diễn ra tại đâu?
+ Hãy cho biết nguồn gốc và ý nghĩa của hội hát chèo tàu?
- Nhóm 2: Trình bày các hoạt động chính trong lễ hội chèo tàu ở Tổng Gối.
- Nhóm 3: Trình bày các hoạt động chính trong lễ hội thả diều làng Bá Giang (Hồng Hà)

Tiết 2. Tìm hiểu nét đặc sắc của hội hát chèo tàu ở Tổng Gối (Tân Hội)
và hội thả diều ở làng Bá Giang (Hồng Hà)
I. Hội hát chèo tàu ở Tổng Gối (Tân Hội)
1. Nguồn gốc, ý nghĩa và thời gian tổ chức lễ hội
- Nhóm 1 trình bày: Tìm hiểu hội hát chèo tàu ở Tổng Gối (Tân Hội)
+ Hội hát chèo tàu diễn ra vào thời gian nào?
+ Địa điểm tổ chức lễ hội diễn ra tại đâu?
+ Hãy cho biết nguồn gốc và ý nghĩa của hội hát chèo tàu?

Hát chèo tàu là lễ hội đặc sắc của xã Tân Hội. Lễ hội được tổ chức từ ngày 15 đến 20 tháng Giêng tại lăng
Văn Sơn và miếu Voi Phục. Theo quy định cứ 20 đến 25 năm lễ hội mới tổ chức một lần.

Nguồn gốc ra đời hát chèo tàu:
- Tục truyền rằng, trong cuộc
hành quân đánh giặc Hán Hai
Bà Trưng cùng đoàn quân
thủy bộ đã hành qua địa phận
xã Tổng Gối
Người
dân đã mở hội tế lễ, múa hát
diễn lại cảnh xưa để tưởng
nhớ công ơn Hai Bà Trưng
- Hát chèo tàu xuất phát từ
cuộc khởi nghĩa Văn Dĩ
Thành chống quân Minh xâm
lược. Đội quân lấy vùng
Tổng Gối làm căn cứ, lợi
dụng đêm tối chèo thuyền
qua sông để tiêu diệt giặc,
tham gia chèo thuyền là các
bà, các chị
Nhân dân
Tổng Gối đã mở hội và tổ
chức hát chèo tàu diễn lại
cảnh người phụ nữ chèo
thuyền trở quân đi đánh giặc.

Thảo luận cặp đôi:
Em hãy cho biết ý nghĩa
của hội hát chèo tàu?

Ý nghĩa: Tôn vinh truyền thống đánh giặc anh hùng bất khuất của cha ông đặc biệt là
phụ nữ Việt Nam. Tưởng nhớ công ơn của các vị tướng đã có công đánh giặc cứu dân
làng.

- Lễ hội chèo tàu phát triển mạnh
vào thế kỉ XVII, lời ca, điệu
hát, nghệ thuật diễn xướng
được hoàn thiện rực rỡ vào thế
kỉ XIX.
- Lễ hội đầu tiên được tổ chức
vào năm 1683, lễ hội cuối cùng
được tổ chức vào năm 1922.
- Năm 1998 lễ hội hát chèo tàu
được khôi phục lại.

Lễ kỉ niệm 20 năm ngày ra mắt câu lạc bộ hát chèo tàu Tổng Gối
– Tân Hội

Tiết 2. Tìm hiểu nét đặc sắc của hội hát chèo tàu ở Tổng Gối (Tân Hội)
và hội thả diều ở làng Bá Giang (Hồng Hà)
I. Hội hát chèo tàu ở Tổng Gối (Tân Hội)
1. Nguồn gốc, ý nghĩa và thời gian tổ chức lễ hội
- Thời gian tổ chức: 20 đến 25 năm, diễn ra vào các ngày 15 đến 20 tháng
Giêng.
- Nguồn gốc nhằm tưởng nhớ đến:
+ Hai Bà Trưng (có lần 2 Bà cùng đoàn quân thủy hành quân qua Tổng gối)
+ Tướng Văn Dĩ Thành có công chống quân Minh đã xây dựng căn cứ ở
Tổng Gối và chèo thuyền qua sông giết giặc.
 Hát chèo tàu là hát chèo thuyền chở quân đi đánh giặc.

Tiết 2. Tìm hiểu nét đặc sắc của hội hát chèo tàu ở Tổng Gối (Tân Hội)
và hội thả diều ở làng Bá Giang (Hồng Hà)
I. Hội hát chèo tàu ở Tổng Gối (Tân Hội)
1. Nguồn gốc, ý nghĩa và thời gian tổ chức lễ hội
2. Các hoạt động chính trong lễ hội
Nhóm 2: Trình bày các hoạt động chính trong lễ hội chèo tàu ở Tổng Gối.

Công tác chuẩn bị cho lễ hội rất công phu:
- Hai thôn Thượng Hội và Thúy Hội là 2 con tàu bằng gỗ dài từ 4 đến 5m, rộng 2m.
- Thuyền rồng và voi là 2 linh vật không thể thiếu trong hội chèo tàu.
- Các nhạc cụ dân tộc được chuẩn bị đầy đủ: loa, chiêng, trống.

- Người hát chèo tàu phải là nữ.
- Người được chọn vai diễn Bà Chúa tàu là người có
phẩm hạnh, khoảng 50 tuổi, gia đình gia giáo, vợ
chồng hòa thuận, có giọng hát hay.
- Diễn viên tham gia phải là thanh nữ, trong độ tuổi từ
13 đến 16 là con cái trong các gia đình hòa thuận, nề
nếp, hát hay, múa dẻo.

- Tổ chức hội:
+ Từ ngày 15 đến ngày 21 tháng Giêng 4
thôn nối tiếp nhau tế lễ, diễn xướng.
+ Hội hát gồm 3 phần: hát thánh ca (hát
trình, dâng hương, dâng rượu), hát trạo
ca ( hát trên thuyền, hát chèo thuyền) và
hát bỏ bộ.
+ Ngày 23 tháng giêng kết thúc hội là lễ
rước kiệu, tàu, tượng từ lăng Văn Sơn về
miếu Voi Phục.

Tiết 2. Tìm hiểu nét đặc sắc của hội hát chèo tàu ở Tổng Gối (Tân Hội)
và hội thả diều ở làng Bá Giang (Hồng Hà)
I. Hội hát chèo tàu ở Tổng Gối (Tân Hội)
1. Nguồn gốc, ý nghĩa và thời gian tổ chức lễ hội
2. Các hoạt động chính trong lễ hội
* Công tác chuẩn bị:
- Thuyền rồng, voi, các nhạc cụ dân tộc: chiêng, trống,..
- Nhân vật: nhân vật chính là Bà Chúa tàu-Mẹ chiêu quân, ngoài ra còn có: cái tàu, con
tàu, quản tượng
* Tổ chức hội:
- Sáng ngày 15 và 16 tháng Giêng tổ chức hát: hát thánh ca(hát trình, dâng hương, dâng
rượu), hát trạo ca và hát bỏ bộ.
- Ngày 23 tháng Giêng: làm lễ rước kiệu, tàu, tượng từ lăng Văn Sơn về miếu Voi Phục.

Tiết 2. Tìm hiểu nét đặc sắc của hội hát chèo tàu ở Tổng Gối (Tân Hội)
và hội thả diều ở làng Bá Giang (Hồng Hà)
II. Hội thả diều làng Bá Giang (Hồng Hà)
1. Nguồn gốc và ý nghĩa của lễ hội.
Lễ hội thả diều ở làng Bá Giang được tổ
chức vào thời gian nào?
Lễ hội thả diều ở làng Bá Giang được tổ
chức ở đâu?
Lễ hội thả diều được tổ chức để tưởng nhớ
đến ai?

Tiết 2. Tìm hiểu nét đặc sắc của hội hát chèo tàu ở Tổng Gối (Tân Hội)
và hội thả diều ở làng Bá Giang (Hồng Hà)
II. Hội thả diều làng Bá Giang (Hồng Hà)
1. Nguồn gốc và ý nghĩa của lễ hội.
Lễ hội thả diều ở làng Bá Giang được tổ chức từ ngày 14 đến ngày
15/3 âm lịch.
Lễ hội thả diều ở làng Bá Giang được tổ chức tại miếu Châu Trần
(miếu Diều)
Lễ hội thả diều được tổ chức để tưởng nhớ đến ông Nguyễn Cả - vị
tướng tài giỏi có công phò tá Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân

Nêu hiểu biết của em về
Nguyễn Cả?

Ảnh minh họa

- Nguyễn Cả là người làng Bá Giang, thuở nhỏ ông nổi tiếng
thông minh, học giỏi, võ nghệ tinh thông, trong vùng không ai
sánh kịp. Năm 20 tuổi, ông lập doanh trại để lập nơi hội tụ anh
tài. Lúc này, Đinh Bộ Lĩnh đang chiêu mộ hào kiệt để dẹp loạn
12 sứ quân. Nghe uy danh của ông Đinh Bộ Lĩnh đã sai người
vời Nguyễn Cả về Hoa Lư xây dựng nghiệp lớn. Sau khi dẹp
loạn 12 sứ quân, lập nên Nhà nước Đại Cồ Việt, Nguyễn Cả
được phong là Tổng súy thượng tế đại tướng quân.
- Làm quan chưa được bao lâu, ông từ quan về quê dạy dân
trồng trọt, mở mang cơ nghiệp. Lúc rảnh rỗi bày trò chơi diều
cùng đám trẻ.
- Một hôm, trên một gò đất ông bỗng thấy Hầu Công xuất hiện.
Ông cúi đầu làm lễ kính cẩn. Đợt nhiên, hiện ra một vầng mây
ngũ sắc. Lại thấy cụ già đọc thơ. Tiếng thơ vừa dứt thì sấm
chớp ầm ầm, mưa gió mù mịt. Nguyễn Cả hóa thành đám mây
ngũ sắc.
- Sau này người dân trong vùng lập miếu thờ tướng quân
Nguyễn Cả tại gò đất ông hóa năm xưa và suy tôn ông là Thành
hoàng.

Theo em, lễ hội thả diều làng Bá
Giang có ý nghĩa như thế nào?

Ý nghĩa: - Tưởng nhớ tướng quân Nguyễn Cả đã có công với dân với nước.
- Thể hiện ước vọng về một năm mới mưa thuận gió hòa, vụ mùa tươi tốt.

Tiết 2. Tìm hiểu nét đặc sắc của hội hát chèo tàu ở Tổng Gối (Tân Hội)
và hội thả diều ở làng Bá Giang (Hồng Hà)
II. Hội thả diều làng Bá Giang (Hồng Hà)
1. Nguồn gốc và ý nghĩa của lễ hội.
- Thời gian tổ chức: ngày 14 đến 15 tháng ba âm lịch hàng năm
- Nguồn gốc: tưởng nhớ tướng quân Nguyễn Cả đã có công cùng Đinh
Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân và cầu mong một năm mưa thuận gió hòa

Tiết 2. Tìm hiểu nét đặc sắc của hội hát chèo tàu ở Tổng Gối (Tân Hội)
và hội thả diều ở làng Bá Giang (Hồng Hà)
II. Hội thả diều làng Bá Giang (Hồng Hà)
1. Nguồn gốc và ý nghĩa của lễ hội.
2. Các hoạt động chính trong lễ hội
Nhóm 3: Trình bày các hoạt động chính trong lễ hội thả diều làng Bá Giang (Hồng Hà)

* Công tác chuẩn bị cho hội thả diều:
- Dân làng bắt đầu làm diều từ tháng 8 năm trước. Các khâu chọn tre, mua giấy, khoét sáo , chốt dây
…. Được chuẩn bị rất tỉ mỉ. Trước dây diều làm bằng tre, nay được thay bằng dây nylon.
- Diều tham dự thi phải đủ các tiêu chuẩn: là kiểu diều truyền thống, có đủ 3 sáo trở lên, mỗi cách có
chiều dài tối thiểu 2,2m, rộng 0,6m và không gắn đuôi.

Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Hữu Khiêm

3 nghệ nhân làm diều được nhà nước phong tặng danh hiệu
Nghệ nhân ưu tú: Nguyễn Hữu Khiêm, Phạm Văn Mai, Nguyễn
Gia Độ (đứng ở giữa)

Tổ chức hội:
- Sáng 14/3 âm lịch dân làng làm lễ mở cửa miếu, buổi tối là lễ tuyên sắc.
- Ngày 15/3 âm lịch thực hiện các nghi lễ: tế lễ, lễ trình diều. Đến 14h khai mạc hội diều, sau khi chủ tế đánh 3 hồi 9 tiếng trống
thì chủ diều mang diều ra trước cửa miếu Châu Trần để thả.

Diều và
người
chơi vào
vị trí, chờ
gió thổi
mạnh để
đua tài.

Lễ trình diều

Một người
chơi đang
"đâm" diều,
chờ khi dây
căng, gió
đúng hướng
để phi diều
lên trên

- Đến 18h
cuộc thi
kết thúc .
- Diều giải
nhất: bay
cao nhất,
đứng im
nhất,
tiếng sáo
hay nhất

video

Tiết 2. Tìm hiểu nét đặc sắc của hội hát chèo tàu ở Tổng Gối (Tân Hội)
và hội thả diều ở làng Bá Giang (Hồng Hà)
II. Hội thả diều làng Bá Giang (Hồng Hà)
1. Nguồn gốc và ý nghĩa của lễ hội.
2. Các hoạt động chính trong lễ hội
* Công tác chuẩn bị: mỗi thí sinh thi phải chuẩn bị một chiếc diều đảm bào đầy đủ các
tiêu chuẩn theo quy định
* Tổ chức hội:
- Sáng ngày 14/3 làm lễ mở miếu, tối là lễ tuyên sắc
- Ngày 15/3: buổi sáng thực hiện các nghi lễ: tế lễ, trình diều; buổi chiều (từ 14h đến
18h) tổ chức thi thả diều và trao giải.

LUYỆN TẬP

Tẩy

10

Vỗ
tay
10

y

4

ta
Vỗ

2

Bút
c
h
ì

3

10

1

y
a
t
Vỗ

VÒNG QUAY
MAY MẮN

QUAY

Câu hỏi 1
 Hội hát chèo Tàu diễn ra ở địa phương nào của
huyện Đan Phượng?

Tổng Gối (xã Tân Hội)

Câu hỏi 2:
Hội thả diều làng Bá Giang (Hồng Hà) diễn ra vào thời gian
nào?

Ngày 14 và 15/3 âm lịch hằng năm

Câu hỏi 3:
Hội thả diều làng Bá Giang (Hồng Hà) nhằm tưởng
nhớ đến công ơn của nhân vật nào?
Tướng quân Nguyễn Cả

Câu hỏi 4:
Phần hát đầu tiên trong hội hát của hát chèo tàu
ở Tổng Gối (Tân Hội) là gì?
Hát thánh ca (hát trình, dâng hương, dâng rượu)

VẬN DỤNG
Mỗi tổ tìm hiểu và thực hành làm 1 chiếc diều (kích thước tùy ý).
Nộp sản phẩm vào buổi học sau.