HỒN TRƯƠNG
BA, DA HÀNG
THỊT

Tóm tắt tác phẩm:



Trương Ba bị sự tắc trách của Nam Tào, Bắc Đẩu mà chết nhầm. Vì muốn
sửa sai nên Nam Tào và Bắc Đẩu cho hồn của Trương Ba nhập vào da hàng
thịt. Từ đây, hồn Trương Ba da hàng thịt bắt đầu có những mâu thuẫn. Trương
Ba còn phải chịu sự xa lánh của con dâu và cháu trai, bị con trai lên mặt. Trương
Ba vô cùng đau khổ. Hơn thế nữa, Trương Ba cảm thấy tâm hồn trong sạch của
mình không hề hòa hợp với những hành động vụng về, thô lỗ của anh hàng thịt
kia. Trước cuộc đấu lí với thân xác, hồn của Trương Ba bị đuối lí, cảm thấy
những hành động của thể xác thật ti tiện, không đúng với cái tâm lương thiện
vốn có của ông. Được sống nhưng không phải là chính mình, cuối cùng Trương
Ba đã lựa chọn cái chết, ông không nhập vào xác anh hàng thịt nữa, cùng không
nhập vào xác cu Tị mà chọn cách ra đi để bảo toàn cái tâm mà ông vẫn luôn giữ.

Cuộc đối thoại giữa Trương Ba
và xác hàng thịt

Xét về góc độ hồn Trương Ba ta thấy khát vọng
sống cao thượng, thánh thiện của con người.

Xét về góc độ xác thịt, ta nhìn thấy những góc khuất của
con người.

Cuộc đối thoại giữa hồn và xác chính là đỉnh cao tư tưởng
triết lý của vở kịch. Hình ảnh Trương Ba hiện lên là một con
người đang ngồi "ôm đầu" đã cho chúng ta thấy được sự cô
độc, sự đau khổ đang bủa vây, sự khẩn thiết muốn rời khỏi cái
thân xác anh hàng thịt "tôi chán cái chỗ ở không phải của tôi
lắm rồi".
Tâm trạng của Trương Ba đang vô cùng bức bối và đau khổ.
Hồn đau khổ bởi không còn là chính mình, Trương Ba bây giờ
vụng về, thô lỗ, phũ phàng. Hồn ngày càng rơi vào trạng thái
tuyệt vọng.

Qua cuộc đối thoại giữa hồn và xác, ta thấy rõ được ưu thế
của xác, chứng tỏ được uy quyền, chi phối của nó với linh
hồn, đồng thời thấy được sự ngộ nhận của hồn khi cho rằng
"ta vẫn có một đời sống riêng trong sạch, nguyên vẹn,
thẳng thắn...". Linh hồn và thể xác vốn không thể tách rời
nhau, cuộc đấu tranh giữa hồn và xác là cuộc đấu tranh
giữa cái thiện và ác, giữa sự cao cả dục vọng thấp hèn.

Cuộc đối thoại giữa Trương Ba
với người thân.

Cuộc đối thoại hồn Trương Ba và vợ Trương Ba
- Người vợ đầu ấp tay gối không hiểu được ông: “Ông bảy
giờ còn biết đến ai nữa!”, vợ muốn bỏ nhà ra đi “để ông được
thảnh thơi với cô vợ người hàng thịt”, “Ông đâu còn là ông,
dầu còn là ông Trương Ba làm vườn ngày xưa”.
=>Mỗi lời nói ra của người vợ như một vết cắt sâu vào nỗi
đau của Trương Ba.

Cuộc đối thoại hồn Trương Ba với Cái Gái
- Đứa cháu đã từng rất yêu thương ông nội cũng phủ nhận
“Tôi không phải là cháu của ông”
- Cáo buộc “bàn tay giết lợn của ông làm gây tiệt cái chồi
non, chân ông to bè như cái xẻng, giẫm lên núi cả cây sâm
quý mới ươm” .
- Nó gọi bằng những cái tên như “xấu xa”, “lão đồ tể”, xua
đuổi ông như người lạ.
=> Lời nói của đứa trẻ ngây thơ như lời buộc tội đanh thép
xát muối vào trái tim Trương Ba.

Cuộc đối thoại hồn trương ba với chị con dâu
- Chị con dâu - người lí trí nhất cũng đã tỏ ra nghi ngờ.
- Chị vẫn tự nhủ mình phải kính trọng, phải yêu thương, phải cảm
thông cho người bố chồng bất hạnh nhưng hiện thực giờ đây là cửa
nhà tan hoang.
=> Hồn Trương Ba hoàn toàn tuyệt vọng, không muốn tự làm khổ
chính mình, cũng không muốn hành hạ người thân.

⇒ Mỗi người trong gia đình có một thái độ khác nhau nhưng
đều có điểm chung là nhận thấy Trương Ba đã thay đổi, không
còn trong sạch, thẳng thắng như ngày xưa.
- Hồn Trương Ba:
+ Hồn Trương Ba thẫn thờ, ôm đầu bế tắc và cầu cứu cháu gái.
+ Đau khổ, tuyệt vọng khi nhìn người thân phải bàng hoàng,
đau đớn.
⇒ Trương Ba vỡ lẽ, nhận thấy những thay đổi của mình và sự
lấn át của phần xác đối với phần hồn, dẫn tới hành động gọi Đế
Thích.

Cuộc đối thoại giữa hồn Trương
Ba với Đế Thích

Thái độ của Trương Ba
- Quả quyết, mạnh mẽ.
- Kiên quyết từ chối, không chấp nhận lời đề nghị của
Đế Thích.
Quyết định Trương Ba:
- Trương Ba để cu Tị sống còn Trương Ba sẽ chết.
=> Đó là quyết định đúng đắn của Trương Ba.

Ý nghĩa
- Sống nhờ gửi, chắp vá, không được là chính mình
chính là điều nhạt nhẽo, vô nghĩa nhất trên cuộc đời.
=>Qua đoạn thoại, nhân vật ý thức được hoàn cảnh,
thân phận của mình: trớ trêu, bi kịch.

Quan niệm sống của Trương Ba và Đế Thích rất
khác nhau.
- Trương Ba thì cho rằng mượn thân xác của
người khác để trú ngụ là một điều không nên,
sống trong người khác làm cho bản tính của ta sẽ
bị mờ nhạt đi.
- Đế Thích thì lại cho rằng mượn thân xác để
sống cũng là điều bình thường, chỉ cần được sống
là tốt.

 Lời trách móc của Trương Ba với Đế Thích:
+ Mượn thân xác người khác để sống nhưng
tính cách của mình bị mai một.
+ Tâm hồn của ông đau khổ khi phải sống
trong thân xác của kẻ khác.

Đế Thích tiếp tục sửa sai bằng cách:
- Cho hồn Trương Ba nhập vào xác cu Tị và đưa ra
những lí lẽ thuyết phục. Nhưng Trương Ba quyết định từ
chối tái sinh trong cơ thể non nớt của cu Tị và gọi Đế
Thích sửa sai bằng cách cho cu Tị sống lại và mình chết
hẳn.

Khi Trương Ba quyết trả lại xác cho hàng thịt,
Đế Thích định cho Trương Ba vào xác của cu Tị
nhưng Trương Ba không đồng ý vì:
- Hồn Trương Ba ngày càng thấm thía nỗi đau xót
trớ trêu bên trong một đằng bên ngoài một nẻo.
- Nhận ra mình không thể trú ngụ nhờ thân xác
khác nó làm cho tâm hồn ông mờ nhạt hơn.
- Hồn Trương Ba có nhận thức tỉnh táo cộng với
tinh thương cu Tị nên ông dứt khoát quyết định
nhường lại sự sống cho cu Tị.

Nếu là Trương Ba em cũng sẽ lựa chọn cách giải
quyết như Trương Ba
- Vì ông thà chấp nhận một mình ông thiệt thòi,
đau khổ chứ không để những người khác liên lụy
đau khổ.
- Trương Ba biết rõ rằng sống thực cho ra một con
người không phải là điều đơn giản Hồn và Xác
phải hài hòa, không thể có một tâm hồn thanh
cao trong một thân xác phàm tục tội lỗi.