I. TÌM HIỂU CHUNG

Trăm năm duyên kiếp với Đảng và thơ
- Là nhà thơ lớn, một chiến sĩ cách mạng,
một nhà hoạt động chính trị tích cực.
- Thơ ông gắn liền với sự nghiệp cách mạng,
đậm đà tính dân tộc. Ông được coi là lá cờ
đầu của thơ ca cách mạng và kháng chiến.

- Tố Hữu (1920 – 2002)
- Tên khai sinh: Nguyễn
Kim Thành, quê ở Thừa
Thiên – Huế.

Dấu ấn nhà thơ

Dấu ấn nhà thơ

KHI CON TU HÚ
Khi con tu hú gọi bầy
Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào
Trời xanh càng rộng càng cao
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không...
Ta nghe hè dậy bên lòng
Mà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi!
Ngột làm sao, chết uất thôi
Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu!

d) Phương thức biểu đạt

a) Hoàn cảnh sáng tác
Bài thơ được sáng tác tháng 7/1939
khi tác giả bị bắt giam tại nhà lao

- Phương thức biểu đạt: biểu cảm
kết hợp với miêu tả

Thừa Phủ (Huế)

Tác phẩm
b) Xuất xứ
Được in trong tập Từ ấy - tập thơ đầu
tiên của Tố Hữu.

c) Thể thơ
- Thể thơ: Thơ lục bát

NHAN ĐỀ “KHI CON TU HÚ”
Nhan đề lạ, độc đáo
Về cấu trúc
Vế phụ của một câu
trọn ý (trạng ngữ), mà
các dòng và cả bài thơ
là thành phần chính

Về ý nghĩa
Nhan đề mở, gợi
mạch cảm xúc của
toàn bài thơ…

Cách nói nửa
chừng tạo sự
tò mò

Phần 1: 6 câu đầu: Niềm yêu cuộc sống
qua cảnh mùa hè

BỐ CỤC
Phần 2: 4 câu tiếp theo: Tâm trạng ngột
ngạt bức bối, khao khát hành động.

II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN

1. Bức tranh thiên nhiên mùa hè
Khi con tu hú gọi bầy
Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào
Trời xanh càng rộng càng cao
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không...

1. Bức tranh thiên nhiên mùa hè
- Âm thanh
- Màu sắc
- Hương vị
- Không gian

Tiếng chim tu hú

Tiếng ve ngân từ

gọi bầy

những vườn cây trái

Tiếng sáo diều trên
đồng quê

ÂM
THANH

…

=> Rộn ràng, tưng bừng, tràn đầy niềm vui và sự sống

SẮ
C
U

M
À

Màu vàng của lúa
chiêm đang chín

Màu đỏ của trái chín

Bắp rây vàng

=> Màu sắc tươi tắn,
rực rỡ của quê hương
Đầy sân nắng đào

Trời xanh

- Không gian:
+ Trời xanh càng rộng càng cao (cao – thấp)
+ Diều sáo lộn nhào từng không (xa – gần)
Þ Khoáng đạt, mềm mại

- Hương vị:
+ Lúa chiêm đang chín
+ Trái cây ngọt dần
=> Hương vị ngọt ngào, lan tỏa

1. Bức tranh thiên nhiên mùa hè
Âm thanh: vui tươi,
rộn rã
Màu sắc: rực rỡ,
tươi sáng

Khi con tu hú gọi bầy
Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào
Trời xanh càng rộng càng cao
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không...

Hương vị: ngọt
ngào
Không gian:
khoáng đạt, tự do

 Giọng điệu nhẹ nhàng, tươi vui, hình ảnh giản dị, trong sáng,
biện pháp liệt kê.
=> Bức tranh thiên nhiên tươi đẹp, rực rỡ và tràn đầy sức sống.
* Tâm hồn trẻ trung yêu đời, yêu cuộc sống tha thiết.

2. Tâm trạng người tù cách mạng

“Ta nghe hè dậy bên lòng

Mà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi!
Ngột làm sao, chết uất thôi

Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu!”

Thế giới bên ngoài nhà tù

Thế giới bên trong nhà tù

- Không gian: Rộng lớn.
- Cuộc sống: Tự do

- Không gian: Chật hẹp.
- Cuộc sống: Mất tự do.

“Vườn râm dậy tiếng ve ngân

”

=> Đánh thức âm thanh rộn rã của mùa hè.

“Ta nghe hè dậy bên lòng

”

=> Thôi thúc, giục giã người tù phải hành động.

Cách ngắt nhịp:
nhịp thơ bất thường,
gãy khúc;

Ta nghe hè dậy bên lòng
Mà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi!
Ngột làm sao, chết uất thôi
Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu!
Giọng điệu thay đổi, dồn nén.
6/2 (câu 8), 3/3 (câu 9)

Biện pháp tu từ:
nói quá

Từ cảm thán:
ôi, thôi

 Đau khổ,u uất, ngột ngạt.
 Niềm khao khát cháy bỏng muốn thoát khỏi tù ngục, trở về sống
tự do ở bên ngoài của người tù cách mạng

*** Ở đầu bài
“ Khi con tu hú gọi bầy”
- Là tiếng gọi đàn, báo hiệu mùa hè
- Mở ra một khung cảnh mùa hè đẹp rộn ràng, tươi
vui

Ú
H
U
T
M
I
H
C
G
N
TIẾ
***Ở cuối bài
“Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu”
- Là tiếng kêu khắc khoải, da diết
- Gợi niềm chua xót, đau khổ và thôi thúc khao khát tự do
của người tù cách mạng.

Kết cấu bài thơ
Tiếng chim tu hú
Bức tranh màu hè rộn rã âm thanh, rực rỡ sắc màu, ngọt
ngào hương vị, tràn đầy nhựa sống
Đối lập
Tâm trạng ngột ngạt, tù túng, u uất và khát vọng tự do cháy
bỏng
Tiếng chim tu hú

Kết cấu
đầu cuối
tương ứng

LUYỆN TẬP
Viết đoạn văn (8-10 câu) trình bày cảm nhận của em về bức tranh
thiên nhiên muà hè trong tâm tưởng người tù cách mạng.
- Tiếng chim tu hú làm thức dậy trong tâm hồn người chiến sĩ trẻ
trong tù một khung cảnh mùa hè rộn ràng, đầy sức sống.
- Những hình ảnh tiêu biểu của mùa hè được đưa vào bài thơ…
- Tiếng chim tu hú đã thức dậy, mở ra tất cả và bắt nhịp cho tất cả:
mùa hè rộn rã âm thanh, rực rỡ sắc màu, ngọt ngào hương vị, bầu
trời khoáng đạt tự do trong cảm nhận của người tù.
=> Sự cảm nhận mãnh liệt, tinh tế của một tâm hồn trẻ trung, yêu
đời, khao khát tự do mãnh liệt.