THƠ

MẸ

- Đỗ Trung Lai -

HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

Trò chơi: NHANH NHƯ CHỚP
+ Chia lớp thành 4 đội.

Luật
chơi

+Yêu cầu: kể tên những bài hát, bài thơ viết
về mẹ.
+Trong thời gian 2 phút, đội nào viết được nhiều đáp
án đúng lên bảng nhất sẽ thắng cuộc.

Gia đình là cái nôi nuôi dưỡng cả đời sống vật chất lẫn tâm hồn con người.
Mỗi người lớn lên đều nhờ sự nuôi nấng, yêu thương , dạy bảo của ông bà, cha
mẹ. Đặc biệt, Trong bài học hôm nay, các em sẽ cùng nhau tìm hiểu chủ đề
tình cảm gia đình qua bài thơ viết về mẹ.

HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KIẾN THỨC
A. ĐỌC - HIỂU VĂN BĂN
I. Tìm hiểu chung
Câu 1. Nêu một số yếu tố về hình thức
của một bài thơ nói chung?
Đọc phần Kiến thức
ngữ văn trong SGK và trả
lời câu hỏi sau:

Câu 2. Nêu đặc điểm của thể thơ bốn
chữ?

HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KIẾN THỨC
A. ĐỌC - HIỂU VĂN BĂN
I. Tìm hiểu chung

1. Một số yếu
tố hình thức
của bài thơ

- Dòng thơ gồm các tiếng được sắp xếp thành
hàng; các dòng thơ có thể giống hoặc khác
nhau về độ dài, ngắn.
- Vần là phương tiện tạo tính nhạc cơ bản của
thơ dựa trên sự lặp lại (hoàn toàn hoặc không
hoàn toàn) phần vần của âm tiết. Vân có vị trí
ở cuối dòng thơ gọi là vần chân, ở giữa dòng
thơ gọi là vần lưng.

A. ĐỌC - HIỂU VĂN BĂN
I. Tìm hiểu chung

1. Một số yếu
tố hình thức
của bài thơ

- Nhịp là những điểm
ngắt hơi khi đọc một
dòng thơ. Ngắt nhịp
tạo ra sự hài hoà,
đồng thời giúp hiểu
đúng ý nghĩa của
dòng thơ.

Ví dụ

Trăm năm trong cõi
người ta,
Chữ tài chữ mệnh
khéo là ghét nhau.
Trải qua một cuộc
bể dâu,
Những điều trông
thấy mà đau đớn
lòng.

HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KIẾN THỨC
A. ĐỌC - HIỂU VĂN BĂN
I. Tìm hiểu chung

2. Thơ
bốn
chữ

- Mỗi câu gồm 4 tiếng. Số câu trong bài không hạn định.
Các khổ, đoạn trong bài được chia linh hoạt tuỳ theo nội
dung hoặc cảm xúc.
- Thích hợp với kiểu vừa kể chuyện vừa Miêu tả (Vè,
đồng dao, hát ru)
- Nhịp 2/2 (Chẵn đều)
- Vần : Kết hợp các kiểu vần: Chân, lưng, bằng....

3.Tìm hiểu về tác giả

Qua tìm hiểu ở nhà,
nêu những hiểu biết
của em về tác giả
Bình Nguyên.

ĐỖ TRUNG LAI
Đỗ Trung Lai sinh năm 1950 ở
Hà Nội
Thơ Đỗ Trung Lai là giọng thơ
truyền thống trữ tình đằm thắm
nhưng gửi gắm nhiều tâm sự,
triết lý nhẹ nhàng, tự nhiên.
Ông được giải thưởng văn học
Bộ Quốc phòng năm 1994 với
tập thơ “Đêm sông Cầu”

II. SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI
1. Hình ảnh người mẹ.

? Bài thơ được làm theo thể thơ
nào? Chỉ ra đặc điểm của thể thơ
đó ở các yếu tố: Số tiếng và nhịp ở
các dòng thơ; vần của bài thơ.
.

a. Hình
dáng mẹ:

Theo thời gian, cây cau ngày
càng phát triển, cao lớn, xanh
tốt. Nhưng thời gian cũng rất
khắc nghiệt, nó làm mẹ càng
ngày càng già đi. Hình ảnh mẹ
và cây cau được đặt cạnh nhau
cho thấy được sự đối lập tương
phản và nỗi xót xa của người
con khi mẹ càng ngày càng già
yếu

+ Khi con còn bé: bổ cau làm
tư.
+ Hiện tại: cau bổ làm tám
mẹ còn ngại to.
b. Hành

động của mẹ

+ Tác giả mượn hình ảnh
nhai trầu quen thuộc để khắc
họa người mẹ. Miếng trầu bổ
nhỏ gợi ra tuổi già móm mém
của mẹ.

2. Tình cảm của người con dành cho mẹ.

PHIẾU HỌC TẬP 01
Nhóm 1 + 2:
1. Em có nhận xét gì về
cách thể hiện tình cảm, cảm
xúc của người con với mẹ
trong bài thơ này?
2. Phân tích một số từ ngữ,
hình ảnh, biện pháp tu từ để
làm rõ ý kiến của em.

Nhóm 3 + 4
Ý nghĩa lời ru của mẹ
3. Chủ đề bài thơ là gì?
4. Theo em, nhà thơ muốn
gửi gắm thông điệp gì qua
bài thơ? Thông điệp ấy có ý
nghĩa như thế nào đối với
em?

Nhóm 1, 2
- Bài thơ bộc lộ nhiều cung bậc cảm xúc: Yêu thương, xót xa, ngậm ngùi trước tuổi già của mẹ; trách giận
thời gian.
- Hình ảnh mẹ trong bài thơ được đặt trong sự đối sánh với hình ảnh cau. Đối sánh trên những phương
diện: Hình dáng, màu sắc (màu lá, màu tóc); chiều cao.
Lưng còng – thẳng
Ngọn xanh rờn - đầu bạc trắng
Cao – thấp
Gần giời – gần đất
Cau khô – (mẹ) gầy
- Tác giả sử dụng những biện pháp tu từ:
Đối lập: Giữa mẹ và cau trong dáng hình, màu sắc, chiều cao..có tác dụng gợi lên một cách xót xa hình ảnh
người mẹ khi già đi, biểu đạt niềm thương cảm của người con đối với mẹ.
So sánh: Một miếng cau khô - Khô gầy như mẹ có tác dụng làm cho bài thơ tăng tính gợi hình, biểu cảm.

Nhóm 3,4

Chủ đề

Mượn hình ảnh cau, qua đó
bộc lộ tình cảm yêu thương,
xót xa, ngậm ngùi của người
con khi đối diện với tuổi già
của mẹ..

Thông điệp: thông qua việc thể hiện được
tình cảm yêu kính đối với mẹ và tâm trạng
buồn, day dứt của người con khi mẹ ngày
càng già và đến gần hơn với sự chia lìa cõi
sống, tác giả muốn gửi gắm thông điệp rằng
mỗi chúng ta hãy trân trọng giây phút bên
cạnh mẹ của mình, thể hiện tình cảm yêu
thương thông qua các hành động và lời nói
với mẹ mình. 
- Thông điệp đó đã nhắc nhở em rằng hãy
luôn biết cách thấu hiểu, quan tâm, dành
nhiều thời gian cho mẹ.
 
-

Thông điệp

Tổng kết
Nội dung
Bài thơ mượn hình ảnh cây tre quen
thuộc để khắc họa mẹ. Qua đó, bài thơ
thể hiện sự vất vả của cuộc đời mẹ,
tình yêu thương chân thành của con
dành cho mẹ và sự đau đớn, buồn tủi
khi quỹ thời gian của mẹ không còn
nhiều, dường như ngày con xa mẹ đang
đến gần.

Nghệ thuật
- Thể thơ bốn chữ.
- Lời thơ giản dị, tự nhiên.
- Hình ảnh thơ gần gũi.

VẬN DỤNG

Quan sát người thân trong gia đình của mình qua năm
tháng, em thấy họ có những thay đổi như thế nào? Em
có cảm xúc gì khi nhận ra những thay đổi ấy?