CHƯƠNG 1: VÌ SAO PHẢI HỌC LỊCH SỬ?
Bài 1
LỊCH SỬ LÀ GÌ?

Bài 2
THỜI GIAN
TRONG
LỊCH SỬ

BÀI 1: LỊCH SỬ LÀ GÌ?

KHỞI ĐỘNG

chú
tâm
học

tập

Quan sát video chỉ ra những điểm thay đổi theo thời gian của máy tính điện tử. Theo em, sự thay đổi theo
thời gian như vậy được hiểu là gì?

Máy tính có sự thay đổi theo từng thời kì. Theo thời gian kích thước nhỏ gọn hơn, mẫu mã đa
dạng hơn, chức năng công dụng ngày càng được cải tiến hiện đại hơn trước.

MỤC TIÊU BÀI HỌC
- Nêu được các khái niệm Lịch sử và môn Lịch sử.
- Hiểu được lịch sử là những gì đã diễn ra trong quá
khứ.
- Giải thích được vì sao cần học Lịch sử.
- Phân biệt được các nguồn sử liệu cơ bản, ý nghĩa
và giá trị của các nguồn tư liệu.

1. Lịch sử và môn Lịch sử là
gì?

LỊCH SỬ
LÀ GÌ?

2. Vì sao cần phải học lịch
sử?
3. Dựa vào đâu để biết và
dựng lại lịch sử?

Tiết: 1

BÀI 1: LỊCH SỬ LÀ GÌ?

1. Lịch sử và môn Lịch sử là gì ?
Em hãy sắp xếp các sự kiện sau theo thứ tự thời gian
trước sau.
- Bác Hồ đọc bản Tuyên ngôn độc lập (02/09/1945)
- Khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40)
- Chiến thắng sông Bạch Đằng (938)

- Bác Hồ đọc bản
Tuyên ngôn độc lập
(02/09/1945)

- Khởi nghĩa Hai Bà
Trưng (năm 40)

- Chiến thắng sông
Bạch Đằng (938)

- Khởi nghĩa Hai Bà
Trưng (năm 40)

- Chiến thắng sông
Bạch Đằng (938)

- Bác Hồ đọc bản
Tuyên ngôn độc lập
(02/09/1945)

Tiết: 1

BÀI 1: LỊCH SỬ LÀ GÌ?

1. Lịch sử và môn Lịch sử là gì?
- Khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40)
- Chiến thắng sông Bạch Đằng (938)
- Bác Hồ đọc bản Tuyên ngôn độc lập (02/09/1945)

Đềuem,
là điểm
những
sự kiện
diễn
ra làtrong
Theo
chung
của có
cácthật,
sự kiện
trên
gì? quá
khứ.

THẢO LUẬN NHÓM ĐÔI
Vậy em hiểu lịch sử là gì?
Môn Lịch sử là gì?

Tiết: 1

BÀI 1: LỊCH SỬ LÀ GÌ?

1. Lịch sử và môn Lịch sử là gì?
- Lịch sử là những gì đã diễn ra trong quá khứ.
- Môn Lịch sử là môn học tìm hiểu về lịch sử loài người và
những hoạt động chính của con người trong quá khứ..

Tiết: 1

BÀI 1: LỊCH SỬ LÀ GÌ?

1. Lịch sử và môn Lịch sử là gì?
Để tìm hiểu về một chuyện xảy ra trong quá khứ, các em
cần xác định được những yếu tố cơ bản nào?
Thời gian, không gian, con người liên quan, ý nghĩa và
giá trị của sự kiện đó đối với ngày nay.

Tiết:

BÀI 1: LỊCH SỬ LÀ GÌ?

1. Lịch sử và môn Lịch sử là gì?
Em hãy lấy ví dụ về các sự kiện lịch sử mà em biết.

Cách mạng tháng Tám 1945

Chúng ta có thể tìm hiểu các kiến
thức về sự phát triển của xã hội loài
người đã trải qua các giai đoạn
phát triển chính là nhờ vào sự
nghiên cứu và phục dựng lại quá
khứ. Đây là nhiệm vụ của khoa học
lịch sử.

Quá trình hình thành và phát triển của
xã hội loài người

I. Lịch sử và môn Lịch sử là gì?

- Lịch sử là những gì đã diễn
ra trong quá khứ. Lịch sử
loài người là toàn bộ những
hoạt động của con người
trong quá khứ.

- Môn Lịch sử là môn học tìm
hiểu về lịch sử loài người và
những hoạt động chính của
con người.

Tiết:1

BÀI 1: LỊCH SỬ LÀ GÌ?

2. Vì sao cần phải học lịch sử?
Quan sát hình 1.3, 1.4 và hình 1.5 và hình 1.6 và cho biết kĩ
thuật canh tác nông nghiệp của người nông dân Việt Nam và hệ
thống giao thông ở Hà Nội đã có sự thay đổi như thế nào?
Chúng ta có cần phải biết về sự thay đổi đó không? Vì sao?

Hình 1.5. Cầu Long Biên (xây dựng 1898 – 1902)

Hình 1.3. Nông dân cày ruộng (thời Pháp thuộc)

Hình 1.6. Cầu Nhật Tân (xây dựng 2009 – 2015)

Hình 1.4. Nông dân cày ruộng (thời đổi mới)

Sự kiện trong hình 1.7 đánh dấu
bước ngoặt lịch sử nào của dân
tộc Việt Nam?
Sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh
đọc bản Tuyên ngôn Độc lập tại
Quảng trường Ba Đình (Hà Nội)
ngày 2/09/1945 khai sinh nước
Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

KĨ THUẬT THINK – PAIR – SHARE
(Hoàn thành phiếu học tập số 1)

THINK

Suy nghĩ độc lập
trả lời câu hỏi
(2 phút)

PAIR
ận
Ghép cặp thảo lu
(2 phút)

SHARE
Trình bày kết quả
thảo luận

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Yêu cầu

Sản phẩm

2. Vậy theo em, vì sao
chúng ta phải học lịch
sử?

 - Học lịch sử để biết được cội nguồn của tổ tiên, quê hương,

1. Đọc hai câu thơ của  Hai câu thơ nhấm mạnh tầm quan trọng của lịch sử, cẩn phải
Bác Hồ: “Dân ta phải hiểu rõ lịch sử dân tộc để hiểu biết về nguồn gốc, truyền
biết sử ta/Cho tường thống lịch sử nước nhà
gốc tích nước nhà Việt
Nam). Em hiểu gì về
câu nói của Bác Hồ?
đất nước.
- Hiểu được ông cha ta đã phải lao động, sáng tạo đấu tranh
như thế nào để có được đất nước như ngày hôm nay.
- Đúc kết những bài học kinh nghiệm của quá khứ nhằm phục
vụ cho hiện tại và tương lai.

Tác phẩm Lịch sử nước ta của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tác
phẩm được sáng tác năm 1941 – 1941 tại Cao Bằng, nhằm ca
ngợi lịch sử vẻ vang của dân tộc ta từ thời Hồng Bàng đến
đầu những năm 40 của thế kỉ XIX.

Dân ta phải biết sử ta
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam

Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước

Vì sao Bác lại chọn địa điểm Đền Hùng để căn dặn các chiến sĩ? Lời dặn này có ý nghĩa gì?

Là học sinh, em sẽ
làm gì để xứng
đáng với lời căn
dặn của Bác năm
xưa?

Lễ hội Đền Hùng (Phú Thọ)

Điện Bà

Điện bà Linh Sơn Thánh Mẫu

Quan sát hình ảnh sau và cho biết các bạn đang làm gì? Theo em, việc đó có ý
nghĩa như thế nào?

Các em đã từng đọc cuốn sách nào liên quan đến lịch sử chưa? Các em có biết việc biên
soạn các tác phẩm lịch có tác dụng gì?

Tiết:1

BÀI 1: LỊCH SỬ LÀ GÌ?
2. Vì sao cần phải học lịch sử?
- Học lịch để biết được cội nguồn của tổ tiên, quê hương,
đất nước, hiểu được ông cha ta đã phải lao động, sáng tạo,
đấu tranh như thế nào để có được đất nước như ngày nay.
- Học lịch sử giúp chúng ta hiểu được những gì nhân loại tạo ra
trong quá khứ để xây dựng được xã hội văn minh ngày nay, từ
đó hình thành ý thức giữ gìn, phát huy những giá trị tốt đẹp
do con người tạo ra trong quá khứ để lại.

Tiết: 2

BÀI 1: LỊCH SỬ LÀ GÌ?(tt)

3. Dựa vào đâu để biết và dựng lại lịch sử?
Theo em có những loại tư liệu nào?

CÁC LOẠI TƯ LIỆU
Tư liệu truyền
miệng

1

2

Tư liệu hiện vật

Tư liệu gốc

4

3

Tư liệu chữ viết

Vòng 1: Nhóm chuyên gia

KĨ THUẬT
“MẢNH GHÉP”

Nhóm 1: Tìm hiểu về tư liệu truyền
miệng
Nhóm 2: Tìm hiểu về tư liệu hiện vật
Nhóm 3: Tìm hiểu về chữ viết
Nhóm 4: Tìm hiểu về tư liệu gốc

Vòng 3: Đại diện nhóm lên
trình bày kết quả thảo luận.

Vòng 2: Vòng mảnh ghép
Hình thành nhóm mới khoảng từ 3-6
người (bao gồm 1-2 người từ nhóm 1;
1-2 từ nhóm 2; 1-2 người từ nhóm 3,
1-2 người từ nhóm 4)

VÒNG 1: NHÓM CHUYÊN GIA
Nhóm 1: Tìm hiểu về
tư liệu truyền miệng

Nhóm 4: Tìm hiểu
về tư liệu gốc

Nhóm 2: Tìm hiểu về
tư liệu hiện vật

Nhóm 3: Tìm hiểu
về tư liệu chữ viết

VÒNG 2: VÒNG MẢNH GHÉP
Hình thành nhóm mới khoảng từ 3-6 người (bao gồm
1-2 người từ nhóm 1; 1-2 từ nhóm 2; 1-2 người từ
nhóm 3, 1-2 người từ nhóm 4)

VÒNG 3: TRÌNH BÀY KẾT
QUẢ THẢO LUẬN

Tiết:2

BÀI 1: LỊCH SỬ LÀ GÌ?
3. Dựa vào đâu để biết và dựng lại lịch sử?
Tư liệu truyền miệng

là những câu chuyện (truyền thuyết, cổ tích, thần thoại, …) được
truyền từ đời này qua đời khác.
Ưu điểm: Nguồn phong phú, đa
dạng

Hạn chế: Không biết chính xác thời
gian và địa điểm, nội dung cũng có
thể bị them bớt, thậm chí nhuốn
màu thần thoại, hoang đường.

Ví dụ: truyền thuyết, thần thoại, hò, vè, ca dao, ngụ ngôn, cổ tích:
Sơn tinh, Thủy tinh, Thánh Gióng, …

Truyền thuyết Thánh Gióng

Truyền thuyết Sơn Tinh, Thủy Tinh

Các tư liệu
truyền miệng
giúp các nhà
khoa
học
nghiên
cứu
lịch sử.

Một nhà sinh
đặng ba vua
Vua còn (Ðồng
Khánh) vua mất
(Kiến Phúc) vua
thua chạy dài
(Hàm Nghi)

“Đời vua Thái
Tổ, Thái Tông/
Thóc lúa đầy
đồng, trâu chẳng
buồn ăn”

Thân em như
dải lụa đào/
Phất phơ giữa
chợ biết vào tay
ai

Truyền thuyết Thánh Gióng: Phản ánh cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm, truyền thống yêu nước, chống giặc
ngoại xâm của nhân dân ta thời Hùng Vương.

Hãy kể lại một câu chuyện
truyền thuyết mà em biết.

Tiết: 2

BÀI 1: LỊCH SỬ LÀ GÌ?

3. Dựa vào đâu để biết và dựng lại lịch sử?
Tư liệu hiện vật

Là những dấu tích vật chất của người xưa còn giữ được trong lòng đất
hay trên mặt đất như các công trình kiến trúc, các tác phẩm nghệ thuật,
đồ gốm, …
Ưu điểm: Phản ánh khá trung thực
Hạn chế: Đây là tư liệu “câm” khó
đời sống vật chất của người xưa.
nghiên cứu, khai thác.
Đây là một loại tư liệu đáng tin
cậy.
Ví dụ: di tích lịch sử, đình, chùa, công cụ lao động

Kinh thành Huế

Khai quật Hoàng thành Thăng Long
(Hà Nội)

Thành nhà Hồ (Thanh Hóa)

Tiết:

BÀI 1: LỊCH SỬ LÀ GÌ?

3. Dựa vào đâu để biết và dựng lại lịch sử?
Tư liệu chữ viết

Bao gồm các bản ghi chép, sách, báo, nhật kí, … phản ánh cách sự kiện
lịch sử, nhất là về đời sống chính trị, văn hóa.
Ưu điểm: Nguồn tư liệu phong phú, một
tác phẩm sẽ cung cấp cho con người bức
tranh tương đối toàn cảnh về sự việc đó,
xã hội thời đó, trong đó cũng thể hiện rõ
rang quan điểm khen, chê của tác giả

Hạn chế: Quan điểm của người viết
còn mang tính chủ quan, làm mất đi
tính trung thực khách quan khi phản
ánh lịch sử.

Ví dụ: Các loại chữ viết: chữ tượng hình, chữ hình nêm, chữ la tinh,
Tuyên ngôn Độc lập, bia tiến sĩ …

Lời kêu gọi toàn quốc kháng
chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Bia tiến sĩ tại Văn Miếu
Quốc Tử Giám (Hà Nội)

Tiết:

BÀI 1: LỊCH SỬ LÀ GÌ?

3. Dựa vào đâu để biết và dựng lại lịch sử?
Tư liệu gốc

Là tư liệu cung cấp những thông tin đầu tiên, trực tiếp về sự kiện lịch
sử nào đó, có giá trị tin cậy nhất khi tìm hiểu về lịch sử.
Ưu điểm: Độ chính xác cao

Hạn chế: Chỉ cung cấp những thông
tin một mặt, một khía cạnh nào đó của
sự kiện mà không thể cho ta biết toàn
cảnh các sự kiện xảy ra.

Ví dụ: Chiến sĩ tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ viết về các trận đánh,…

Phân loại các loại tư liệu
hình sau:

Cuốn “Đại Việt sử kí toàn
thư” in năm 1697

Thạp đồng Đào Thịnh
(văn hóa Đông Sơn)

1.8: Tư liệu truyền miệng
1.9: Tư liệu hiện vật
1.10: Tư liệu chữ viết
1.11: Tư liệu chữ viết, tư liệu gốc

Tranh minh họa Truyền thuyết
Lạc Long Quân và Âu Cơ

Sắc lệnh phong Đại tướng cho
ông Võ Nguyên Giáp

Các nhà nghiên cứu lịch sử có vai trò như thế
nào? Vì sao họ được ví như những “thám tử”?
Nhà sử học Lê Văn Lan

Nhà sử học Dương Trung Quốc

Muốn tìm hiểu về quá khứ, các nhà nghiên
cứu phải đi tìm tòi các bằng chứng (ví như
thám tử), tức là các tư liệu lịch sử, sau đó khai
thác, phân tích, phê phán, … về các tư liệu đó,
giải thích và trình bày lại lịch sử theo cách
của mình.