1. Lí do chọn biện
pháp

Vai trò của môn Lịch sử trong việc giáo dục học sinh

Giúp học sinh lĩnh hội
được một số tri thức
ban đầu thiết thực về
xã hội đó là các sự
kiện, nhân vật tiêu
biểu trong lịch sử
dựng nước và giữ
nước của dân tộc.

Hình thành và phát
triển ở học sinh
các kĩ năng quan
sát, mô tả, phân
tích, so sánh, đánh
giá mối quan hệ
giữa các sự kiện
trong xã hội.

Bồi dưỡng tình yêu đất
nước, lòng tự hào dân tộc,
thái độ trách nhiệm với gia
đình, cộng đồng và xã hội;
kích thích tính ham hiểu
biết, tìm tòi của học sinh
từ đó giúp học sinh có ý
thức hơn trong việc học
tập để xây dựng đất nước.

Cùng với các môn học khác, môn Lịch sử có vai trò
không nhỏ trong việc giáo dục học sinh phát triển toàn diện.

1. Lí do chọn
biện pháp

Trong mỗi tiết học lịch sử việc yêu cầu học sinh nắm và thuật lại được
các kiến thức lịch sử từ xa xưa là một công việc hết sức khó khăn. Nó
đòi hỏi ở người thầy không những về kiến thức lịch sử mà còn phải có
phương pháp dạy học phù hợp và thực sự lôi cuốn. Tham gia góp phần
đắc lực trong việc đổi mới phương pháp dạy học phải kể đến vai trò của
kênh hình sách giáo khoa. Đối với học sinh tiểu học vấn đề am hiểu lịch
sử của học sinh còn hạn chế, mức độ tư duy của các em chậm, cho nên
việc khai thác và sử dụng kênh hình của giáo viên là vô cùng cần thiết
nhằm tạo biểu tượng lịch sử, khôi phục hình ảnh quá khứ giúp học sinh
hiểu về lịch sử.
Kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử gồm nhiều loại: bản đồ, sơ đồ,
hình vẽ, tranh ảnh lịch sử dùng để minh họa cho kênh chữ hoặc với tư
cách là nguồn cung cấp thông tin, kiến thức cho người học. Sự phong
phú, đa dạng của kênh hình trong SGK như vậy, đòi hỏi giáo viên khi sử
dụng phải linh hoạt, sáng tạo và khai thác đúng cách, có hiệu quả

1. Lí do chọn biện
- Học sinh ghi nhớ các sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử một cách
pháp
máy móc, chóng quên dẫn đến việc các em bị nhầm lẫn giữa các sự
2. Nội dung biện pháp kiện, các nhân vật.
Ví dụ: Trong cuộc thi “Rung chuông vàng” do Liên Đội tổ chức
2.1. Thực trạng
vào ngày 26/3, có một câu hỏi được đưa ra cho các học sinh khối 5
2.1.1. Kết quả học tập
như sau: Người lấy thân mình lấp lỗ châu mai để đồng đội xông lên
môn Lịch sử của học
tiêu diệt địch là ai? Một số em trả lời: Người đó là La Văn Cầu do
sinh chưa cân xứng
các em không nhớ mốc thời gian lịch sử có liên quan đến các nhân
với vai trò của môn
vật.
học.
- Số lượng học sinh biết thuật lại diễn biến của các trận đánh là rất
ít, chiếm khoảng 15 - 16 % tổng số học sinh của lớp.
- Chưa có ý thức tìm tòi, khám phá thêm về một số thông tin hình
ảnh, tư liệu khác có liên quan đến nhân vật, sự kiện lịch sử đã và đang
học.

1. Lí do chọn biện
pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng
2.1.1. Kết quả học tập
môn Lịch sử của học
sinh chưa cân xứng
với vai trò của môn
học.

- Học sinh và gia đình chưa thật sự quan tâm, còn xem nhẹ môn Lịch
sử cho là một môn học phụ chỉ cần học thuộc lòng nội dung ghi nhớ là
đủ. Một số phụ huynh quan tâm đến việc học của con em nhưng kiến
thức, sự hiểu biết của cha mẹ lại có hạn nên chưa thể hướng dẫn, giúp
đỡ các em trong việc học tập.
- Đa số học sinh có bố mẹ làm nghề nông hoặc công nhân, điều kiện
kinh tế chưa dư giả nên điều kiện phục vụ cho việc học tập môn Lịch
sử của các em còn hạn chế: Gia đình các em chưa có các phương tiện
học tập hiện đại như máy tính, điện thoại thông minh để các em có thể
tham khảo, tìm hiểu thêm thông tin về các sự kiện, nhân vật lịch sử đã
và đang học
- Giáo viên chưa dành thời gian để nghiên cứu, tìm tòi những phương
pháp dạy học phù hợp với đối tượng học sinh trong lớp. Vì thế, chưa
lôi cuốn, chưa tạo được hứng thú học tập của học sinh.

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng
2.1.1. Kết quả học tập môn
Lịch sử của học sinh chưa
cân xứng với vai trò của
môn học.
2.1.2. ViÖc khai th¸c néi
dung kªnh hình trong s¸ch
gi¸o khoa chưa ®ưîc giáo
viên quan t©m mét c¸ch
®Çy ®ñ.

- Chúng ta mới chỉ chú ý đến kênh chữ của sách giáo khoa,
coi đây là nguån cung cÊp kiÕn thøc lÞch sö duy nhÊt trong
d¹y häc mµ kh«ng thÊy r»ng kªnh hình kh«ng chØ lµ nguån
kiÕn thøc quan träng, mµ cßn lµ phư¬ng tiÖn trùc quan cã gi¸
trÞ gióp bµi häc LÞch sö trë nªn sinh ®éng, hÊp dÉn h¬n, g©y
høng thó häc tËp h¬n cho häc sinh.
- Không ít giáo viên chưa hiểu rõ xuất xứ, nội dung ý nghĩa
của kênh hình trong sách giáo khoa. Nhiều giáo viên nhận
thức đầy đủ giá trị ý nghĩa của kênh hình nhưng lại ngại sử
dụng, sợ mất thời gian,…

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng
2.1.1. Kết quả học tập
môn Lịch sử của học sinh
chưa cân xứng với vai trò
của môn học.
2.1.2. ViÖc khai th¸c néi
dung kªnh hình trong
s¸ch gi¸o khoa chưa
®ưîc giáo viên quan t©m
mét c¸ch ®Çy ®ñ.

Kết quả khảo sát về thái độ học tập và năng lực học tập môn
Lịch sử vào đầu năm học của 33 học sinh lớp 5A:
* Thái độ học tập môn học Lịch sử:

Yêu thích môn học

Số HS
33
* Năng

SL

TL

SL

TL

10

33%

23

67%

lực học tập môn học Lịch sử:

Số HS
33

Chưa yêu thích
môn học

Hoàn thành
tốt

Hoàn thành

Chưa hoàn
thành

SL

TL

SL

TL

SL

TL

8

24%

18

55%

7

21%

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:

2.2. Các biện pháp đã thực hiện:
2.2.1. Nắm vững nội dung và
cách thực hiện khai thác kênh
hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm
kênh hình trong sách giáo khoa
đối với phân môn Lịch sử lớp 5
và phương pháp cơ bản khai
thác các loại kênh hình

Về cơ bản, hệ thống kênh hình trong SGK Lịch sử lớp 5 hiện
nay gồm 3 loại chính sau:
-Loại 1: Lược đồ các trận đánh, các chiến dịch.
-Loại 2: Hình ảnh minh hoạ tình hình quân sự, kinh tế, văn
hoá, chính trị, khoa học kĩ thuật
- Loại 3: Hình ảnh về nhân vật lịch sử
Do mỗi loại kênh hình thể hiện một nội dung khác nhau,
nên phương pháp khai thác cũng khác nhau và phải phù hợp.
Cụ thể là:
- Đối với Lược đồ các trận đánh, các chiến dịch: khai thác
từng bước những vấn đề lịch sử đặt ra để đi đến hoàn thiện.
- Đối với nhóm hình ảnh minh hoạ: Khai thác những chi tiết
của hình ảnh để đi đến hoàn thiện
- Đối với nhóm hình ảnh về nhân vật lịch sử: Tìm hiểu hoạt
động của nhân vật lịch sử để đi đến hoàn thiện

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:
2.2.1. Nắm vững nội dung, cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh
hình trong sách giáo khoa đối với phân
môn Lịch sử lớp 5 và phương pháp cơ
bản khai thác các loại kênh hình

2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai
thác kênh hình
Kĩ năng 1: Nắm kiến thức cơ bản của
kênh hình
Kĩ năng 2: Xác định mục đích cần
hướng đến khi khai thác kênh hình
Kĩ năng 3: Thiết kế câu hỏi hợp lí, trọng
tâm

* Việc nắm được kiến thức cơ bản của kênh hình đóng 1
vai trò rất quan trọng, giúp giáo viên chủ động, linh hoạt
trong quá trình tổ chức khai thác kênh hình trên lớp. Để
nắm bắt kiến thức của kênh hình, bên cạnh những tài liệu
như sách giáo khoa, sách giáo viên…thì internet đang trở
thành công cụ đắc lực, phổ biến trong việc khai thác
thông tin hiệu quả nhất
* Việc xác định mục đích cần hướng đến khi khai thác
kênh hình nhằm tránh sự chệch hướng trong quá trình
khai thác và để đạt hiệu quả cao nhất khi khai thác
* Câu hỏi hợp lí, trọng tâm có ý nghĩa rất quan trọng,
nó không những phát huy được tính tích cực, phát triển
khả năng tư duy của học sinh, mà còn giúp học sinh
hiểu sâu, nhớ kĩ những kiến thức đã được tìm hiểu.

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:
2.2.1. Nắm vững nội dung và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh
hình trong sách giáo khoa đối với phân
môn Lịch sử lớp 5 và phương pháp cơ
bản khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác
kênh hình

2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc
khi sử dụng kênh hình

* Sử dụng đúng mục đích: Mỗi loại kênh hình trong
sách giáo khoa có một chức năng riêng nên chúng
phải được nghiên cứu cụ thể để sử dụng đúng mục
đích, phù hợp với yêu cầu bài học.
* Sử dụng đúng lúc: Cần được đưa ra khi học sinh cần
được minh hoạ, cần được tìm hiểu nhất, tránh đưa ra
đồng loạt phân tán sự chú ý của HS
* Sử dụng đúng cường độ, mức độ: Khi giao nhiệm
vụ cho học sinh, giáo viên phải tùy vào từng điều
kiện, hoàn cảnh học tập của học sinh để vận dụng cho
phù hợp. Tránh tình trạng ôm đồm, hình vẽ nào, tranh
ảnh nào cũng giới thiệu mô tả thì không đủ thời gian.

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:
2.2.1. Nắm vững nội dung và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh hình
trong sách giáo khoa đối với phân môn
Lịch sử lớp 5 và phương pháp cơ bản
khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác
kênh hình

2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc
khi sử dụng kênh hình

* Kết hợp sử dụng kênh hình SGK với các đồ dùng

được trang bị Như bản đồ, sơ đồ, tranh ảnh phóng to,
các tài liệu thành văn có liên quan. Với những kênh
hình khó quan sát, mờ hoặc chưa cụ thể, GV có thể
phóng to, sưu tầm ảnh màu trên internet để các em dễ
quan sát, nhận biết hơn. Gv có thể bổ sung thêm các
đoạn video, phim tài liệu để giúp HS dễ dàng hình
thành biểu tượng lịch sử và hào hứng hơn trong học
tập.
* Nội dung thuyết minh kênh hình phải sinh động, hấp
dẫn: kết hợp với những lời nói truyền cảm thì mới có
sức thuyết phục cao đối với HS

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:

2.2.1. Nắm vững nội dung, điều kiện và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh hình trong
sách giáo khoa đối với phân môn Lịch sử lớp 5 và
phương pháp cơ bản khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác kênh hình
2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc khi sử dụng kênh
hình

2.2.2. Nắm vững quy trình hướng
dẫn học sinh khai thác kênh hình
sách giáo khoa
2.2.2.1. Thiết kế kế hoạch bài dạy

Khi thiết kế kế hoạch bài dạy đối với những bài có
kênh hình tôi thường nghiên cứu kĩ nội dung bài học và
chuẩn bị theo từng bước sau:
Bước 1: Nắm vững mục tiêu cần đạt của bài học, xây
dựng hệ thống đồ dùng dạy học cần có và chú ý xắp sếp
chúng theo từng hoạt động trong thiết kế bài dạy của
mình.

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:

2.2.1. Nắm vững nội dung và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh
hình trong sách giáo khoa đối với phân
môn Lịch sử lớp 5 và phương pháp cơ
bản khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác
kênh hình
2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc khi sử
dụng kênh hình
2.2.2. Nắm vững quy trình hướng dẫn
học sinh khai thác kênh hình sách giáo
khoa theo quy trình

2.2.2.1. Thiết kế kế hoạch bài dạy

Ví dụ: Bài 17 “Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ”
(Lịch sử lớp 5 trang 37)
* Mục tiêu bài học: Học xong bài này, học sinh biết:
+ Kiến thức: Biết được tầm quan trọng của chiến dịch
Điện Biên Phủ. Biết sơ lược diến biến và ý nghĩa của
chiến dịch Điện Biên Phủ.
+ Kĩ năng: Nêu được sơ lược diễn biến và ý nghĩa của
chiến dịch Điện Biên Phủ: là mốc son chói lọi đóng
góp vào kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống
thực dân Pháp xâm lược.
+ Phẩm chất: Giáo dục lòng yêu nước, tự hào về tinh
thần chiến đấu của quân và dân ta tiêu biểu là tấm
gương anh Phan Đình Giót lấy thân mình lấp lỗ châu
mai.

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:

2.2.1. Nắm vững nội dung và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh
hình trong sách giáo khoa đối với phân
môn Lịch sử lớp 5 và phương pháp cơ
bản khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác
kênh hình
2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc khi sử
dụng kênh hình
2.2.2. Nắm vững quy trình hướng dẫn
học sinh khai thác kênh hình sách giáo
khoa theo quy trình

2.2.2.1. Thiết kế kế hoạch bài dạy

* Đồ dùng dạy học:
+ Hình 1: Bức ảnh được sử dụng để dạy học về cuộc họp
của Trung ương Đảng và Bác Hồ mùa đông năm 1953
bàn phương án mở chiến dịch
+ Hình 2: Bức ảnh được sử dụng để dạy học về việc
chuẩn bị của quân dân ta cho chiến dịch Điện Biên Phủ.
+ Hình 3: Lược đồ chiến dịch Điện Biên Phủ được sử
dụng để dạy học về diễn biến của chiến dịch Điện Biên
Phủ.
+ Hình 4: Ảnh Cờ chiến thắng trên nóc hầm tướng Đờ
Ca-xtơ- ri được sử dụng để minh họa cho kết quả của
chiến dịch Điện Biên Phủ
+ Hình 5: (Sưu tầm) Những kỷ vật của anh hùng liệt sĩ
Phan Đình Giót được sử dụng khi giới thiệu tấm gương
hy sinh anh dũng của Phan Đình Giót

Hình 1

Hình 2

Hình 3

Hình 4

Hình 5

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:
2.2.1. Nắm vững nội dung và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh
hình trong sách giáo khoa đối với phân
môn Lịch sử lớp 5 và phương pháp cơ
bản khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác
kênh hình
2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc khi sử
dụng kênh hình
2.2.2. Nắm vững quy trình hướng dẫn
học sinh khai thác kênh hình sách giáo
khoa

2.2.2.1. Thiết kế kế hoạch bài dạy

Bước 2: Xác định nội dung trọng tâm của bài
học sinh cần phải hiểu thông qua kênh hình.
Ví dụ: Khi dạy bài 9: Cách mạng mùa thu hướng dẫn
học sinh khai thác kiến thức qua ảnh: “Biểu tình chiếm
Phủ Khâm sai tôi xác định kiến thức trọng tâm học
sinh cần khai thác qua ảnh: Khí thế cách mạng của
quần chúng khi nổi dậy cướp chính quyền; lòng yêu
nước, sức mạnh to lớn của quần chúng nhân dân. Mặt
khác là minh chứng về thắng lợi của cuộc Tổng khởi
nghĩa qua việc cướp chính quyền tại trung tâm chính trị
- kinh tế - xã hội lớn nhất đất nước, đặc biệt là thủ đô
Hà Nội.

BIỂU TÌNH CHIẾM PHỦ KHÂM SAI, HÀ NỘI

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:
2.2.1. Nắm vững nội dung và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh
hình trong sách giáo khoa đối với phân
môn Lịch sử lớp 5 và phương pháp cơ
bản khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác
kênh hình
2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc khi sử
dụng kênh hình
2.2.2. Nắm vững quy trình hướng dẫn
học sinh khai thác kênh hình sách giáo
khoa

2.2.2.1. Thiết kế kế hoạch bài dạy

Bước 3: Đưa ra hệ thống câu hỏi để khai thác hết các
khía cạnh tích cực của hình ảnh. Đặc biệt phải luôn có
phương án điều chỉnh câu hỏi cho phù hợp với các đối
tượng học sinh trong lớp, vừa đảm bảo tính vừa sức
vừa đảm bảo tính phát triển.
Ví dụ: Bài 24: “Chiến thắng Điện Biên Phủ trên
không” trang 51 Lịch sử lớp 5

Hình 2 Máy bay Mỹ bị bắn rơi ở ngoại thành Hà Nội

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:

2.2.1. Nắm vững nội dung và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh
hình trong sách giáo khoa đối với phân
môn Lịch sử lớp 5 và phương pháp cơ
bản khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác
kênh hình
2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc khi sử
dụng kênh hình
2.2.2. Nắm vững quy trình hướng dẫn
học sinh khai thác kênh hình sách giáo
khoa theo quy trình

2.2.2.1. Thiết kế kế hoạch bài dạy

Bức ảnh được sử dụng để dạy học về chiến thắng của
quân dân Hà Nội trong chiến đấu chống lại cuộc tập
kích bằng máy bay B52 của đế quốc Mĩ ( kết quả chiến
đấu của quân dân ta). Giáo viên hướng dẫn quan sát
ảnh và gợi ý các câu hỏi để học sinh trả lời:
- Quan sát bức ảnh, em thấy - Cô dân quân và xác
những hình ảnh gì?
chiếc máy bay.
- Việc máy bay Mĩ bị bắn - Tinh thần chiến đấu và
rơi ở Hà Nội nói lên điều thành tích chiến đấu của
gì?
quân dân Hà Nội.
Tiếp đó, cho học sinh - Buộc địch phải kí hiệp
thảo luận câu hỏi: Ý nghĩa định Pa-ri
của chiến thắng Điện Biên
Phủ trên không là gì?

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:

2.2.1. Nắm vững nội dung, điều kiện và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh hình trong
sách giáo khoa đối với phân môn Lịch sử lớp 5 và
phương pháp cơ bản khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác kênh hình
2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc khi sử dụng
kênh hình
2.2.2. Nắm vững quy trình hướng dẫn học sinh
khai thác kênh hình sách giáo khoa theo quy trình

2.2.2.1. Thiết kế kế hoạch bài dạy

2.2.2.2. Tổ chức hướng dẫn HS
khai thác kênh hình trong sách
giáo khoa trên lớp.

• Bước 1. Cho học sinh quan sát tranh, ảnh để học
sinh xác định một cách khái quát nội dung tranh ảnh
cần khai thác.
• Bước 2. Giáo viên nêu câu hỏi gợi mở, nêu vấn đề,
tổ chức cho học sinh tìm hiểu nội dung của tranh ảnh.
• Bước 3. Học sinh trình bày những kết quả tìm hiểu
của mình về tranh ảnh, học sinh khác bổ sung hoàn
thiện.
• Bước 4. Giáo viên nhận xét, bổ sung và hoàn thiện
nội dung khai thác tranh ảnh cung cấp cho học sinh về
kiến thức Lịch sử.

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:
2.2.1. Nắm vững nội dung, điều kiện và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh hình trong
sách giáo khoa đối với phân môn Lịch sử lớp 5 và
phương pháp cơ bản khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác kênh hình
2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc khi sử dụng
kênh hình
2.2.2. Nắm vững quy trình hướng dẫn học sinh
khai thác kênh hình sách giáo khoa

2.2.2.1. Thiết kế kế hoạch bài dạy

2.2.2.2. Tổ chức hướng dẫn HS
khai thác kênh hình trong sách
giáo khoa trên lớp.

* Nhóm bài có kênh hình là lược đồ các trận đánh,
các chiến dịch.
Để học sinh làm việc với lược đồ một cách có hiệu
quả, cần chú ý hướng dẫn các em kĩ năng đọc chú giải
để hiểu được ý nghĩa biểu thị của các kí hiệu trên lược
đồ. Khi nắm được ý nghĩa biểu thị của các kí hiệu, các
em sẽ làm tốt các bài tập yêu cầu thuật lại diễn biến cuộc
chiến đấu hoặc cuộc khởi nghĩa.

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:
2.2.1. Nắm vững nội dung, điều kiện và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh hình trong
sách giáo khoa đối với phân môn Lịch sử lớp 5 và
phương pháp cơ bản khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác kênh hình
2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc khi sử dụng
kênh hình
2.2.2. Nắm vững quy trình hướng dẫn học sinh
khai thác kênh hình sách giáo khoa

2.2.2.1. Thiết kế kế hoạch bài dạy

2.2.2.2. Tổ chức hướng dẫn HS
khai thác kênh hình trong sách
giáo khoa trên lớp.

Ví dụ: Bài Thu – Đông 1947, Việt Bắc “mồ chôn giặc
Pháp”
Ở hoạt động 2: Diễn biến chiến dịch Việt Bắc thu đông
1947, tôi sử dụng các bước sau:
- Giáo viên giới thiệu lược đồ sách giáo khoa trang 32.
- Hướng dẫn học sinh đọc và phân tích những kí hiệu
trên lược đồ: (biểu tượng cái dù: nơi quân Pháp nhảy dù;
mũi tên màu đen: đường tiến công của địch; mũi tên màu
đỏ: quân ta tiến công, chặn đánh; mũi tên không liền nét
màu đen: quân địch rút lui, tháo chạy). (Bước làm này
giúp học sinh hình thành kĩ năng đọc và phân tích lược
đồ để tìm kiếm thông tin cần thiết nhằm giải quyết các
yêu cầu học tập.)

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:
2.2.1. Nắm vững nội dung, điều kiện và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh hình trong
sách giáo khoa đối với phân môn Lịch sử lớp 5 và
phương pháp cơ bản khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác kênh hình
2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc khi sử dụng
kênh hình
2.2.2. Nắm vững quy trình hướng dẫn học sinh
khai thác kênh hình sách giáo khoa

2.2.2.1. Thiết kế kế hoạch bài dạy

2.2.2.2. Tổ chức hướng dẫn HS
khai thác kênh hình trong sách
giáo khoa trên lớp.

- Giáo viên tổ chức cho học sinh khai thác nội dung lược
đồ bằng hệ thống câu hỏi gợi ý:
+ Lực lượng của địch khi bắt đầu tấn công lên Việt Bắc
như thế nào?
+ Quân địch tấn công lên Việt Bắc theo mấy đường? Nêu
cụ thể?
+ Quân ta tiến công, chặn đánh quân địch như thế nào?
+ Sau hơn một tháng tấn công lên Việt Bắc, quân địch rơi
vào tình thế như thế nào?
+ Sau hơn 75 ngày đêm chiến đấu, quân ta thu được kết
quả ra sao?
- Học sinh làm việc theo nhóm: Dựa vào thông tin trong
sách giáo khoa và lược đồ trình bày diễn biến của chiến
dịch.
- Giáo viên tổ chức cho học sinh trình bày diễn biến của
chiến dịch theo lược đồ.

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:
2.2.1. Nắm vững nội dung, điều kiện và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh hình trong
sách giáo khoa đối với phân môn Lịch sử lớp 5 và
phương pháp cơ bản khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác kênh hình
2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc khi sử dụng
kênh hình
2.2.2. Nắm vững quy trình hướng dẫn học sinh
khai thác kênh hình sách giáo khoa

2.2.2.1. Thiết kế kế hoạch bài dạy

2.2.2.2. Tổ chức hướng dẫn HS
khai thác kênh hình trong sách
giáo khoa trên lớp.

- Giáo viên tuyên dương khen ngợi học sinh đã mạnh
dạn trình bày trước lớp.
* Các bước làm trên sẽ giúp học sinh thuật lại diễn
biến của chiến dịch một cách dễ dàng. Từ đó các em
cảm thấy không còn sợ môn học này và dần yêu thích,
tạo sự hứng thú tham gia học tập tích cực ở các em
trong giờ học Lịch sử.

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:
2.2.1. Nắm vững nội dung, điều kiện và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh hình trong
sách giáo khoa đối với phân môn Lịch sử lớp 5 và
phương pháp cơ bản khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác kênh hình
2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc khi sử dụng
kênh hình
2.2.2. 2.2.2. Nắm vững quy trình hướng dẫn học
sinh khai thác kênh hình sách giáo khoa

2.2.2.1. Thiết kế kế hoạch bài dạy

2.2.2.2. Tổ chức hướng dẫn HS
khai thác kênh hình trong sách
giáo khoa trên lớp.

g
Bắc Gian

âu
An Ch

Lược đồ chiến dịch Biên giới Thu - Đông 1950

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:
2.2.1. Nắm vững nội dung, điều kiện và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh hình trong
sách giáo khoa đối với phân môn Lịch sử lớp 5 và
phương pháp cơ bản khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác kênh hình
2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc khi sử dụng
kênh hình
2.2.2. Nắm vững quy trình hướng dẫn học sinh
khai thác kênh hình sách giáo khoa

2.2.2.1. Thiết kế kế hoạch bài dạy

2.2.2.2. Tổ chức hướng dẫn HS
khai thác kênh hình trong sách
giáo khoa trên lớp.

* Nhóm bài có kênh hình là hình ảnh minh hoạ tình
hình quân sự, kinh tế, văn hoá, chính trị, khoa học
kĩ thuật. Gv có thể cho HS đối chiếu, so sánh với các
hình ảnh cùng loại để giúp các em dễ dàng rút ra được
kiến thức cần khai thác
Ví dụ: Khi dạy bài: “Xô viết Nghệ - Tĩnh” khi hướng
dẫn các em khai thác nội dung: Những chuyển biến mới
ở những nơi nhân dân Nghệ - Tĩnh giành được chính
quyền cách mạng, tôi cho các em quan sát nội dung
hình 2 (Người nông dân Hà Tĩnh được cày trên thửa
ruộng do chính quyền Xô viết chia cho trong những
năm 1930 - 1931) sách giáo khoa trang 18 và quan sát
hình 3 sách giáo khoa trang 11 hỏi: Hai hình ảnh cho
thấy đời sống của người nông dân ở các vùng nông
thôn có chính quyền cách mạng mới trong phong trào
Xô viết Nghệ - Tĩnh thay đổi như thế nào?

Nông dân Việt Nam trong thời Pháp thuộc

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:
2.2.1. Nắm vững nội dung, điều kiện và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh hình trong
sách giáo khoa đối với phân môn Lịch sử lớp 5 và
phương pháp cơ bản khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác kênh hình
2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc khi sử dụng
kênh hình
2.2.2. 2.2.2. Nắm vững quy trình hướng dẫn học
sinh khai thác kênh hình sách giáo khoa theo quy
trình

2.2.2.1. Thiết kế kế hoạch bài dạy

2.2.2.2. Tổ chức hướng dẫn HS
khai thác kênh hình trong sách
giáo khoa trên lớp.

* Nhóm bài có kênh hình là hình ảnh về nhân vật
lịch sử:
Khi khai thác các hình ảnh về nhân vật lịch sử GV
cần chú ý: Việc khai thác ảnh chân dung của nhân vật
phục vụ bài dạy phải đảm bảo nguyên tắc: Làm nổi bật
tư chất, nhân cách nhân vật nhưng không quá xa đà,
không tách rời nhân vật lịch sử ra khỏi mối quan hệ
với thời đại của nhân vật và sự kiện lịch sử mà nhân
vật có vai trò quyết định.

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:
2.2.1. Nắm vững nội dung, điều kiện và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh hình trong
sách giáo khoa đối với phân môn Lịch sử lớp 5 và
phương pháp cơ bản khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác kênh hình
2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc khi sử dụng
kênh hình
2.2.2. Nắm vững quy trình hướng dẫn học sinh
khai thác kênh hình sách giáo khoa

2.2.2.1. Thiết kế kế hoạch bài dạy

2.2.2.2. Tổ chức hướng dẫn HS
khai thác kênh hình trong sách
giáo khoa trên lớp.

Ví dụ: Khi dạy bài: Chiến thắng Biên giới thu đông
1950, để giúp HS tìm hiểu nội dung: Bác Hồ trong
chiến dịch tôi đã cho HS quan sát hình 1: Bác Hồ quan
sát mặt trận Biên giới

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:
2.2.1. Nắm vững nội dung, điều kiện và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh hình trong
sách giáo khoa đối với phân môn Lịch sử lớp 5 và
phương pháp cơ bản khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác kênh hình
2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc khi sử dụng
kênh hình
2.2.2. 2.2.2. Nắm vững quy trình hướng dẫn học
sinh khai thác kênh hình sách giáo khoa

2.2.2.1. Thiết kế kế hoạch bài dạy

2.2.2.2. Tổ chức hướng dẫn HS
khai thác kênh hình trong sách
giáo khoa trên lớp.

Hướng dẫn HS tìm hiểu nội dung bức hình bằng 1 số
câu hỏi gợi mở:
+ Người trong bức hình là ai?
+ Bác Hồ đang làm gì?
+ Qua bức hình, em có suy nghĩ gì về hình ảnh Bác
Hồ trong chiến dịch Biên giới?
HS sau khi khai thác thông tin qua hình ảnh đã nắm
được: Trong chiến dịch Biên giới thu đông 1950, Bác
Hồ đã trực tiếp ra mặt trận, kiểm tra kế hoạch và công
tác chuẩn bị, gặp gỡ, động viên cán bộ, chiến sĩ dân
công tham gia chiến dịch. Qua đó ta thấy Bác thật gần
gũi và bám sát kế hoạch chiến đấu của quân ta. Bức
ảnh cũng gợi ra nét ung dung của Bác, nét ung dung
của Người trong tư thế chiến thắng.

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:
2.2.1. Nắm vững nội dung, điều kiện và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh hình trong
sách giáo khoa đối với phân môn Lịch sử lớp 5 và
phương pháp cơ bản khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác kênh hình
2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc khi sử dụng
kênh hình
2.2.2. Nắm vững quy trình hướng dẫn học sinh
khai thác kênh hình sách giáo khoa

2.2.2.1. Thiết kế kế hoạch bài dạy
2.2.2.2. Tổ chức hướng dẫn HS khai thác kênh
hình trong sách giáo khoa trên lớp.

2.3. Hiệu quả

Qua việc áp dụng các biện pháp khai thác kênh hình dạy
học phân môn Lịch sử 5 ở trường Tiểu học Định Tân tôi
thấy rõ:
Kết quả học phân môn Lịch sử của HS tăng đáng kể cả
về số lượng và chất lượng. Học sinh chủ động, linh hoạt
trong cách học và cách ghi nhớ các kiến thức lịch sử.
Trong kì thi kiểm tra định kì cuối năm học 2021 – 2022 có
87% học sinh của lớp đạt điểm 9,10 môn Lịch sử. Ngoài
ra, trong các cuộc thi như: “Rung chuông vàng”, “Tuổi thơ
khám phá” do Liên Đội tổ chức thì số lượng học sinh tham
gia phân môn Lịch sử nhiều hơn, các câu hỏi về lịch sử do
ban tổ chức đưa ra các em phản ứng nhanh hơn, trả lời câu
hỏi chính xác.
Nhận thức về vai trò của kênh hình trong đổi mới
phương pháp dạy học phần lịch sử của mỗi giáo viên được
nâng lên. Giáo viên không còn lúng túng trong cách khai
thác tranh ảnh, lược đồ; kỹ năng khai thác hình ảnh của
giáo viên đã thành thạo hơn.

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:
2.2. Các biện pháp đã thực hiện:
2.2.1. Nắm vững nội dung, điều kiện và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh hình trong
sách giáo khoa đối với phân môn Lịch sử lớp 5 và
phương pháp cơ bản khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác kênh hình
2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc khi sử dụng
kênh hình
2.2.2. Nắm vững quy trình hướng dẫn học sinh
khai thác kênh hình sách giáo khoa theo quy trình

- Kết quả khảo sát học sinh trước khi thực
hiện biện pháp:
Số
HS
33

2.4. Kết quả

Hoàn thành

Chưa hoàn
thành

SL

TL

SL

TL

SL

TL

8

24%

18

55%

7

21%

- Kết quả khảo sát học sinh sau khi thực
hiện biện pháp :

2.2.2.1. Thiết kế kế hoạch bài dạy
2.2.2.2. Tổ chức hướng dẫn HS khai thác kênh
hình trong sách giáo khoa trên lớp.
2.3. Hiệu quả

Hoàn thành
tốt

Số
HS
33

Hoàn thành
tốt

Hoàn thành

Chưa hoàn
thành

SL

TL

SL

TL

SL

28

87%

5

15%

0

TL

1. Lí do chọn biện pháp
2. Nội dung biện pháp
2.1. Thực trạng:

2.2. Các biện pháp đã thực hiện:
2.2.1. Nắm vững nội dung, điều kiện và cách thực
hiện khai thác kênh hình:
2.2.1.1. Phân định rõ các nhóm kênh hình trong
sách giáo khoa đối với phân môn Lịch sử lớp 5 và
phương pháp cơ bản khai thác các loại kênh hình
2.2.1.2. Trang bị các kĩ năng khai thác kênh hình
2.2.1.3. Nắm vững các nguyên tắc khi sử dụng các
kênh hình
2.2.2. Nắm vững quy trình hướng dẫn học sinh
khai thác kênh hình sách giáo khoa theo quy trình

2.2.2.1. Thiết kế kế hoạch bài dạy

2.2.2.2. Tổ chức hướng dẫn HS khai thác kênh
hình trong sách giáo khoa trên lớp.
2.3. Hiệu quả
2.4. Kết quả
3. Kết luận

Nhìn vào những kết quả khả quan đã thu được khi áp
dụng với HS của lớp do tôi phụ trách, tôi mạnh dạn đưa
ra trong các buổi sinh hoạt chuyên môn của tổ được tập
thể giáo viên trong tổ hưởng ứng và bổ sung góp ý.
Nhiều đồng chí đã nghiên cứu và áp dụng vào lớp mình
dạy và nhận thấy đây chính là một trong những biện
pháp hay góp phần nâng cao chất lượng trong công tác
giảng dạy, rất phù hợp với đối tượng học sinh lớp 5.
Tôi hi vọng với nội dung của sáng kiến này sẽ giúp GV
giảng dạy môn Lịch sử giảm bớt khó khăn khi ...