TIẾT 4: SỬ DỤNG MỘT SỐ BIỆN
PHÁP NGHỆ THUẬT TRONG
VĂN BẢN THUYẾT MINH

I. TÌM HIỂU VIỆC SỬ DỤNG
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NGHỆ
THUẬT TRONG VĂN BẢN
THUYẾT MINH

1. Ôn tập văn bản thuyết minh:
a. Khái niệm:
Văn bản thuyết minh là kiểu văn bản thông dụng trong mọi
lĩnh vực đời sống nhằm cung cấp tri thức về các hiện tượng và
sự vật trong tự nhiên, trong xã hội bằng phương thức trình bày,
giới thiệu, giải thích.
b. Mục đích:
Đáp ứng được nhu cầu hiểu biết, cung cấp cho con
người những tri thức tự nhiên và xã hội để có thể vận
dụng vào phục vụ lợi ích của mình.

c. Tính chất của văn thuyết minh:
- Xác thực, khoa học, rõ ràng đồng thời cũng hấp
dẫn.
- Ngôn ngữ chính xác cô đọng, chặt chẽ và sinh
động.
d. Phương pháp thuyết minh:
- Phương pháp nêu định nghĩa, phương
pháp liệt kê, PP nêu số liệu, PP nêu ví dụ,
PP so sánh, PP phân tích.

2. Viết văn bản thuyết minh có sử
dụng một số biện pháp nghệ
thuật:
a. Đọc văn bản: “Hạ Long đá và nước”

1. Xác định đối tượng thuyết minh?
2. Bài văn thuyết minh đặc điểm gì của
đối tượng?
3. Văn bản có cung cấp được tri thức một
cách khách quan về đối tượng không?
4. Xác định hương pháp thuyết minh?
- Đối tượng thuyết minh: Vịnh Hạ Long
 Sự kỳ lạ vô tận của Hạ Long do Đá và Nước tạo nên.
- Văn bản cung cấp tri thức khách quan về đối tượng đó là sự kì lạ
của Hạ Long là vô tận.
- Phương pháp thuyết minh: Liệt kê kết hợp giải thích những khái
niệm trừu tượng

? Tác giả hiểu sự “Kì lạ của Đá và Nước” ở Hạ Long
là gì ? Hãy tìm những câu văn nêu khái quát sự kỳ lạ
ấy?
* Sự kì lạ của Đá và Nước ở Hạ Long:
- Sự sáng tạo của nước làm cho đá sống dậy, linh hoạt,
có tâm hồn:
- Nước tạo nên sự di chuyển...
+ Tùy theo góc độ và tốc độ di chuyển.
+ Tùy theo hướng ánh sáng rọi vào chúng
+ Đá có tuổi: Già, trẻ…
+ Đá có tâm hồn, tính cách: Tinh nghịch, nghiêm
trang...
+ Đá có cảm xúc: Vui, buồn...
+ Đá biết tụ họp: Trò chuyện...
* Triết lí: Thiên nhiên tạo nên thế giới bằng những
nghịch lý đến lạ lùng.

? Để làm rõ sự “kì lạ” của Hạ Long,
tác giả còn sử dụng biện pháp nghệ
thuật nào ?

- Biện pháp: liên tưởng, tưởng tượng.

- Tác giả dùng cách miêu tả, so sánh, tưởng
tượng (cuộc dạo chơi) vẻ đẹp của đá dưới ánh
sáng. Phép nhân hóa biến chúng từ vật vô tri
thành vật sống động có hồn.
 Tạo hứng thú cho người đọc.

Tưởng tượng những cuộc dạo chơi
đúng hơn là các khả năng dạo chơi: thả
cho thuyền nổi trôi hoặc buông theo
dòng, hoặc chèo nhẹ, hoặc lướt nhanh
hoặc tùy hứng lúc nhanh lúc dừng (toàn
bài dùng 8 chữ “có thể” ) khơi gợi những
cảm giác có thể có: bỗng nhiên nhí
nhảnh tinh nghịch hơn, buồn hơn hay vui
hơn...hóa thân không ngừng.
Dùng phép nhân hóa để tả các đảo
đá: gọi chúng là thập loại chúng sinh,
phải là thế giới người, là bọn người bằng
đá hối hả trở về.

Giới thiệu Vịnh Hạ Long không chỉ có đá và nước mà còn
là một thế giới sống động có hồn  sinh động, hấp dẫn.

 Có thể vận dụng thêm một số biện
pháp như tự thuật, kể chuyện, đối thoại
theo lối ẩn dụ, nhân hóa...
 Biện pháp nghệ thuật làm cho bài văn
thuyết minh thêm sinh động, hấp dẫn,
làm nổi bật đặc điểm của đối tượng.
? ?Ngoài
các tìm
biệnhiểu
pháp
được
giảLong
sử
Từ việc
văn
bảntác
“Hạ
dụng
bài, còn
những
Đá trong
và Nước”,
em
thấybiện
sử pháp
dụngnào
các
cóbiện
thể vận
dụngnghệ
trong VBTM?
pháp
thuật trong văn

thuyết minh có tác dụng gì?

Ghi nhớ
- Muốn cho văn bản thuyết minh được sinh động, hấp dẫn
người ta vận dụng thêm một số biện pháp nghệ thuật như kể
chuyện, tự thuật, đối thoại theo lối ấn dụ, nhân hóa hoặc các
hình thức vè, diễn ca...
- Các biện pháp nghệ thuật cần được sử dụng thích hợp góp
phần làm nổi bật đặc điểm của đối tượng thuyết minh và gây
hứng thú cho người đọc.

II. LUYỆN
TẬP

Bài 1. Đọc văn bản: “Ngọc Hoàng xử tội ruồi xanh”
- Tính chất thuyết minh: giới thiệu loài ruồi.
+ Những tính chất chung về họ, giống, loài.
+ Các tập tính sinh sống.
+ Đặc điểm cơ thể…
- Phương pháp thuyết minh: định nghĩa, phân loại,
nêu số liệu, liệt kê.
? Văn bản có tính chất thuyết minh không?
? Tính chất ấy thể hiện ở những điểm nào? Những
phương pháp thuyết minh nào đã được sử dụng?

* Nét đặc biệt của bài văn thuyết minh:
- Về hình thức: Văn bản như bản tường thuật về một
phiên tòa.
- Về cấu trúc: Như biên bản một cuộc tranh luận về
pháp lí.
- Về nội dung: Như một câu chuyện kể về loài Ruồi.
- Biện pháp nghệ thuật: nhân hóa, nhân vật tự thuật,
tạo tình tiết cho câu chuyện.
 Gây hứng thú cho người đọc, vừa vui, vừa có
thêm tri thức.
? Bài văn này có gì đặc biệt, tác đã sử dụng biện
pháp nghệ thuật nào? Tác dụng của các biện pháp
nghệ thuật đó?

Thank
you !!
!