CHỦ ĐỀ

7

TRUYỀN THÔNG PHÒNG,
CHỐNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

MỤC TIÊU
– Tìm hiểu được ảnh hưởng của hiệu ứng nhà kính đến sự sống trên Trái Đất.

– Trình bày được một số biểu hiện tiêu cực thường gặp của môi trường (hiệu
ứng nhà kính, nóng lên toàn cầu, nước biển dâng cao,...).
– Trình bày được những tác động của biến đổi khí hậu đến sức khoẻ con người.
– Nêu được các khái niệm về ứng phó với biến đổi khí hậu.
– Tuyên truyền, vận động người thân, bạn bè có ý thức thực hiện các việc
làm giảm thiểu biến đổi khí hậu.
– Thực hiện được chiến dịch truyền thông giảm thiểu hiệu ứng nhà kính bằng
các hình thức khác nhau.

KHỞI ĐỘNG
Trò chơi: Ai nhanh hơn
Nêu tên các danh lam, thắng cảnh, công viên nổi tiếng tại Thành phố Hồ Chí Minh.

KHÁM PHÁ
I. HIỆU ỨNG NHÀ KÍNH VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Hiệu ứng nhà kính không phải lúc nào cũng là một hiện tượng cực đoan của tự
nhiên, gây ra biến đổi khí hậu. Hiệu ứng nhà kính giúp cân bằng nhiệt độ của Trái Đất
khi lượng khí nhà kính (carbon dioxide, methane, nitrous oxide,…) vừa đủ. Nếu không
có hiện tượng hiệu ứng nhà kính, sự sống trên Trái Đất không thể tồn tại và phát triển.
Tuy nhiên, khi lượng khí nhà kính quá cao, sẽ gây ra biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến

sự sống.

61

Biến đổi khí hậu là sự thay đổi trạng thái của khí hậu so với trung bình nhiều năm,
thường là một vài thập kỉ hoặc dài hơn, do các yếu tố tự nhiên và các hoạt động của
con người trong sản xuất và sinh hoạt đã làm thay đổi thành phần của khí quyển.

Nước biển
dâng

Nhiệt độ tăng
BIỂU HIỆN

Thiên tai
khắc nghiệt,
khó dự đoán

Thời tiết
biến đổi
thất thường

Băng tan

BIẾN ĐỔI

KHÍ HẬU
Khai thác,
sử dụng
nhiên liệu
hoá thạch

Sử dụng
phân bón
hoá học quá mức

NGUYÊN NHÂN

Thiếu
nước sạch

Biến đổi
hệ
sinh thái

Chặt phá
rừng,
đốt rừng
Chăn nuôi
gia súc
không bền vững

Xâm nhập
mặn

Phá huỷ hạ
tầng giao
thông,
du lịch

TÁC ĐỘNG

Phát sinh
dịch bệnh

Hình 1. Sơ đồ nguyên nhân, biểu hiện và tác động của biến đổi khí hậu

62

Thành phố Hồ Chí Minh rộng hơn 2 000 km 2, độ cao trung bình 0,5 – 1 m trên
mực nước biển nằm trải dọc theo sông Sài Gòn với hơn 7 triệu dân cư sinh sống
tại khu vực đô thị. Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế quan trọng bậc
nhất Việt Nam, chiếm khoảng 20% GDP của cả nước.
Đa phần lãnh thổ của Thành phố thuộc khu vực đồng bằng, vì vậy phải đối mặt
với những thách thức nghiêm trọng do biến đổi đổi khí hậu gây ra, đặc biệt là vấn
đề ngập lụt. Dưới đây là một số thách thức chính:
– Mực nước biển dâng: Hiện nay Thành phố thường xuyên bị ngập lụt, mực nước
biển dâng sẽ tiếp tục tác động đến Thành phố, gây nên tình trạng xâm nhập mặn.
– Ngập lụt do sông: Mưa lớn và thiếu hồ lưu trữ nước cũng là nguyên nhân dẫn đến ngập
lụt. Vấn đề này sẽ trở nên nghiêm trọng hơn khi lượng mưa gia tăng do biến đổi khí hậu.

– Nhiệt độ trong Thành phố, đặc biệt tại các khu vực có mật độ xây dựng cao
đang ngày một gia tăng.
?

CÂU HỎI
– Hiệu ứng nhà kính là gì? Hiện tượng này có vai trò như thế nào đến sự

sống trên Trái Đất?
– Liệt kê các biểu hiện tiêu cực của biến đổi khí hậu. Nguyên nhân của mỗi
biểu hiện đó là gì?
– Những biểu hiện nào liên quan trực tiếp đến biến đổi khí hậu ở Thành phố Hồ Chí Minh?

II. ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Khi nhiệt độ Trái Đất trở nên ấm hơn khiến cho các loài côn trùng gây bệnh và kí
sinh trùng xuất hiện ở những vùng mới đem theo các bệnh truyền nhiễm. Thiếu nước,
nắng nóng cũng gia tăng nguy cơ mắc bệnh, thậm chí tử vong. Khi nhiệt độ tăng lên,
các bệnh tim, phổi và các bệnh lây nhiễm tăng theo. Các hậu quả tiêu cực về sức
khoẻ xảy ra nhiều nhất ở các khu vực có điều kiện sống thấp, trong đó người nghèo,
người cao tuổi, phụ nữ và trẻ em, đặc biệt ở vùng ven biển phải chịu rủi ro cao.
Ứng phó với biến đổi khí hậu là các hoạt động của con người nhằm giảm nhẹ các tác
nhân gây ra biến đổi khí hậu và thích ứng với biến đổi khí hậu. Giảm nhẹ biến đổi khí hậu
là các hoạt động nhằm giảm mức độ hoặc cường độ phát thải khí nhà kính. Việt Nam là
một trong những nước đang phát triển đầu tiên trên thế giới đưa nghĩa vụ thực hiện giảm
phát thải khí nhà kính đã cam kết vào hệ thống pháp luật để toàn dân thực hiện.

ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI
KHÍ HẬU

Giảm nhẹ

Thích ứng

Giảm thiểu
phát thải khí
nhà kính

Tiết kiệm nước

Thay đổi lịch
mùa vụ và các kĩ
thuật canh tác

Ăn nhiều
rau xanh

Giảm thiểu
phát thải khí
nhà kính

Tận dụng
năng lượng

Trồng cây xanh

Đi bộ,
xe đạp hoặc
xe buýt

Hạn chế
dùng túi
ni lông

Sử dụng
đèn
compact

mặt trời

Thay đổi

Dạy bơi
cho trẻ ở
vùng lũ

các giống cây
chịu hạn, chịu lụt

Cải tạo
hệ thống
thuỷ lợi

Xây dựng và
củng cố hệ
thống đê biển

Hạn chế
tăng dân số

Tiết kiệm
điện khi
không
sử dụng

Hình 2. Sơ đồ ứng phó với biến đổi khí hậu
?

CÂU HỎI
– Hãy liệt kê những tác động của biến đổi khí hậu đến sức khoẻ con người.
– Những biện pháp nào giúp giảm thiểu phát thải khí nhà kính được thực

hiện ở Thành phố Hồ Chí Minh?
– Với vai trò là học sinh, em sẽ thực hiện những hoạt động nào để góp phần
ứng phó với biến đổi khí hậu?

64

̀
III.TRUYỀN THÔNG GIẢM THIỂU HIỆU ỨNG NHÀ KÍNH VÀ PHÒNG,
CHỐNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Thành phố Hồ Chí Minh là địa phương chịu nhiều ảnh hưởng bởi quá trình biến
đổi khí hậu do đặc điểm chung về điều kiện địa hình, nước biển dâng, quá trình
lún sụt tự nhiên,… Vì vậy, công tác truyền thông giảm thiểu hiệu ứng nhà kính và
phòng, chống biến đổi khí hậu luôn được Thành phố quan tâm đẩy mạnh.
Để ứng phó với biến đổi khí hậu,
nhiều năm qua Chính quyền Thành phố
đã đầu tư nâng cấp hệ thống thoát
nước đô thị của lưu vực Nhiêu Lộc –
Thị Nghè, Tân Hoá – Lò Gốm, Tàu Hủ
– Bến Nghé; phê duyệt đề án chống
ngập và xử lí nước thải, góp phần thoát
nước và làm trong sạch môi trường.
Song, thực tế tình trạng ngập lụt cục bộ
vẫn còn diễn ra nhiều nơi, đặc biệt là
sau những cơn mưa dâng do bão gây

Hình 3. Ngập lụt tại đường Phan Huy Ích, quận Tân Bình

ra. Ở một số khu vực, rác thải sinh hoạt

(Nguồn: Sở Thông tin và Truyền thông TP. HCM)

bị người dân vứt bỏ

gần cống thoát nước đô thị, xuống kênh rạch làm tắt thoát nước gây ngập cục bộ
sau mưa bão. Để khắc phục tình trạng này, vào năm 2018, Thành phố đã ban
hành Chỉ thị số 19-CT/TU vận động “Người dân thành phố Hồ Chí Minh không xả
rác ra đường và kênh rạch, vì Thành phố sạch và giảm ngập nước”.
Để giảm thiểu hiệu ứng nhà kính, trong giai đoạn 2021 – 2030, Thành phố Hồ Chí
Minh đặt mục tiêu trồng 50 ha rừng trên đất ngập nước, bãi bồi ven sông, tại Cần
Giờ; trồng mới 10 triệu cây xanh các loại, cải thiện cảnh quan, phát triển công viên,
cây xanh đường phố và cây xanh trong các công sở, trường học. Vào năm 2020,
thành phố đã phê duyệt đề án Tăng cường vận tải hành khách công cộng kết hợp
kiểm soát phương tiện cơ giới cá nhân tham gia giao thông trên địa bàn Thành phố
Hồ Chí Minh. Bên cạnh đó, tổng công ty Điện lực Thành phố Hồ Chí Minh trong giai
đoạn 2021 – 2025, có kế hoạch tuyên truyền, khuyến khích người dân Thành phố
quan tâm sử dụng năng lượng sạch, xanh, thân thiện với môi trường; sử dụng trên
đèn LED (tiết kiệm điện) cho hệ thống chiếu sáng tại nhà, công sở, trường học,...
Các chương trình và hành động quyết liệt, đồng bộ của các cấp chính quyền Thành
phố đã góp phần tích cực trong công tác giảm thiểu và ứng phó với biến đổi khí hậu tại
Thành phố Hồ Chí Minh. Nhưng để công tác giảm thiểu và ứng phó với biến đổi khí hậu
có kết quả tốt, thì sự chung tay thực hiện của tất cả người dân vô cùng quan trọng. Công
tác truyền thông giáo dục cho người dân, học sinh hiểu rõ về tác động của hiệu ứng nhà
kính, ứng phó với biến đổi khí hậu cũng được thành phố đẩy mạnh.

?

CÂU HỎI
– Em hãy liệt kê các chương trình mà Thành phố Hồ Chí Minh đã thực

hiện để góp phần giảm thiểu hiệu ứng nhà kính và ứng phó với biến đổi
khí hậu.
– Đối với vai trò là học sinh em cần thực hiện những hành động nào để
góp phần giảm thiểu hiệu ứng nhà kính và ứng phó với biến đổi khí hậu?
– Thực hiện một poster tuyên truyền, vận động người thân, bạn bè thực hiện
các hành động góp phần giảm thiểu hiệu ứng nhà kính và ứng phó với biến đổi
khí hậu.

LUYỆN TẬP
1. Nêu biểu hiện và nguyên nhân của biến đổi khí hậu.
2. Hãy liệt kê 3 tác động của biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến Thành phố Hồ Chí
Minh.

3. Nêu một số hoạt động ứng phó với biến đổi khí hậu.

VẬN DỤNG

“Chất thải sinh hoạt chiếm khoảng 5% lượng khí gây hiệu ứng nhà kính
toàn cầu do con người gây ra. Cần phát triển các công nghệ xử lí trực tiếp
các chất thải này và thu lượng khí gây hiệu ứng nhà kính phát ra khi phân
huỷ chúng. Bên cạnh công nghệ cũng cần đưa ra các chuẩn mực về sự tái
chế và sử dụng nước, các vật liệu đã qua sử dụng nhằm hạn chế tối đa
lượng chất thải ra môi trường. Các nhà nghiên cứu dự kiến rằng có thể giảm
đến 50% lượng khí thải phát ra trong lĩnh vực này đến năm 2030 khi sử
dụng các công nghệ xử lí tiên tiến”.

Thông qua tìm hiểu thực tế việc xử lí chất thải sinh hoạt hiện nay của
Thành phố Hồ Chí Minh và thực tế việc phân loại và tái chế chất thải sinh
hoạt tại nơi em sống. Chọn một trong hai nhiệm vụ sau để thực hiện.
Nhiệm vụ 1. Từ thực trạng xử lí chất thải sinh hoạt hiện nay của Thành phố
Hồ Chí Minh, em hãy nêu những biểu hiện của phát thải khí nhà kính gây biến
đổi khí hậu. Đề xuất biện pháp xử lí chất thải sinh hoạt giúp giảm thiểu phát thải
khí nhà kính.

Nhiệm vụ 2. Từ thực tế việc phân loại và tái chế chất thải sinh hoạt tại nơi
em sống. Hãy thực hiện chiến dịch truyền thông giảm thiểu hiệu ứng nhà