TIẾT 2. BÀI 2 - DỰA VÀO ĐÂU ĐỂ BIẾT
VÀ PHỤC DỰNG LẠI LỊCH SỬ

Kiểm tra bài cũ
✢ Có ý kiến cho rằng: Lịch sử là những gì đã qua, không
thể thay đổi được nên không cần thiết phải học môn
Lịch sử. Em có đồng ý với ý kiến đó không? Tại sao?

2

 Các nhà sử học làm công việc tương tự
như những thám tử. Muốn dựng lại lịch
sử, họ phải đi tìm các bằng chứng, tức là
các tư liệu lịch sử.
 Quan sát hình ảnh, em nhận thấy những
hoa văn trên mặt trống đồng miêu tả
những gì? Qua đó, em có thể biết được gì
về đời sống của người Việt cổ?

3

 Hoa văn trên mặt trống mô tả phần nào đời sống
vật chất, tinh thần của cư dân Việt cổ.
 Đây là những tư liệu quý để nghiên cứu về quá
khứ của người Việt cổ cũng như nền văn minh Việt
cổ.
 Đó chính là nguồn sử liệu, dựa vào đó các nhà sử
học biết và phục dựng lại lịch sử.

NỘI DUNG BÀI HỌC
Tư liệu hiện vật

Tư liệu chữ viết

Tư liệu
truyền miệng

Tư liệu gốc
5

NỘI DUNG BÀI HỌC
Nhóm 1. Tư liệu
hiện vật

Nhóm 2.Tư liệu
chữ viết

Nhóm 3.
Tư liệu
truyền miệng

Nhóm 4.
Tư liệu gốc
6

Nhiệm vụ: Hoàn thành phiếu học tập trong thời gian 5 phút
Nội
dung

Nhóm 1

Nhóm 2
Nhóm 3
Nhóm 4

Khai thác kênh hình sgk
Quan sát Hình 2,3 hãy cho
biết: Hiện vật được tìm thấy
ở đâu? có điểm gì đáng chú
ý?
Đoạn tư liệu trên từ Di chúc
của chủ tịch Hồ Chí Minh
cho em biết thông tin gì?
Hình 5 giúp em liên tưởng
đến truyền thuyết nào trong
dân gian?
các hình 1,2,3,4,5 sgk. Theo
e hình nào là tư liệu gốc?

Khái niệm

Ví dụ

Em hãy cho biết Tư liệu - Một số ví dụ về tư
liệu hiện vật?
hiện vật là gì?
(Một số đồ vật trong
gia đình)
Em hiểu thế nào là tư
liệu chữ viết?

Một số ví dụ về tư liệu
chữ viết

Theo em, thế nào là tư
liệu truyền miệng?

Em hãy kể một câu
truyện cổ tích, truyền
thuyết mà e được nghe
Nêu ví dụ cụ thể

Em hiểu tư liệu gốc là
gì

7

Nhóm 1
Nội dung
Câu hỏi

Khai thác kênh hình sgk

Khái niệm

Quan sát Hình 2,3 hãy cho Em hãy cho biết Tư liệu
hiện vật là gì?
biết: Hiện vật được tìm
thấy ở đâu? có điểm gì
đáng chú ý?

Ví dụ
- Một số ví dụ về tư
liệu hiện vật?
(Một số đồ vật trong
gia đình)

Trả lời

8

Nhóm 2
Nội dung
Câu hỏi

Khai thác kênh hình sgk

Khái niệm

Đoạn tư liệu trên từ Di
Em hiểu thế nào là tư liệu
chúc của chủ tịch Hồ Chí chữ viết?
Minh cho em biết thông tin
gì?

Ví dụ
Một số ví dụ về tư
liệu chữ viết

Trả lời

9

Nhóm 3
Nội dung

Khai thác kênh hình sgk

Khái niệm

Ví dụ

Câu hỏi

Hình 5 giúp em liên tưởng
đến truyền thuyết nào
trong dân gian?

Theo em, thế nào là tư liệu
truyền miệng?

Em hãy kể một câu
truyện cổ tích,
truyền thuyết mà e
được nghe

Trả lời

10

Nhóm 4
Nội dung

Khai thác kênh hình sgk

Câu hỏi

các hình 1,2,3,4,5 sgk.
Theo e hình nào là tư liệu
gốc?

Khái niệm
Em hiểu tư liệu gốc là gì

Ví dụ
Nêu ví dụ cụ thể

Trả lời

11

TIẾT 2. BÀI 2 – DỰA VÀO ĐÂU ĐỂ BIẾT VÀ PHỤC DỰNG LẠI LỊCH
SỬ

1. Tư liệu hiện vật.

Quan sát Hình 2, 3 em hãy cho biết:
Hiện vật được tìm thấy ở đâu?
có điểm gì đáng chú ý?
 Được khai quật ở di tích Hoàng
thành Thăng Long.
 Là những tư liệu hiện vật quý giá,
minh chứng sinh động cho bề
dày lịch sử - văn hoá của Hoàng
thành Thăng Long, chứng tỏ nơi
đây đã từng là một kinh đô sầm
uất của nước ta.
12

TIẾT 2. BÀI 2 – DỰA VÀO ĐÂU ĐỂ BIẾT VÀ PHỤC
DỰNG LẠI LỊCH SỬ
1. Tư liệu hiện vật.

Em hãy cho biết Tư liệu hiện vật
là gì?

 Tư liệu hiện vật là những di tích hoặc đồ vật
của người xưa còn lưu giữ lại trong lòng đất
hay trên mặt đất.
Phản ánh trung thực về đời sống của người
xưa.
13

Một số ví dụ về tư liệu hiện vật

14

Một số ví dụ về tư liệu hiện vật

15

Xe tăng, khẩu pháo được dùng trong các trận chiến của bộ đội ta
16

Một số đồ vật trong gia đình.

17

Lưu ý
 Tư liệu hiện vật cho ta biết khá cụ thể và trung thực
về đời sống vật chất và phần nào đời sống tinh thần
của người xưa. Tuy nhiên, các tư liệu hiện vật lại là tư
liệu “câm”, rất khó nghiên cứu, khai thác.
 Vì thế khi nghiên cứu các hiện vật khảo cổ, các nhà
khoa học phải vận dụng các phương pháp nghiên
cứu liên ngành như vật lí, hoá học,…Những phương
pháp này giúp các nhà nghiên cứu có thể khai thác
các hiện vật “cầm” một cách rất hiệu quả và đáng tin
cậy.
18

TIẾT 2. BÀI 2 – DỰA VÀO ĐÂU ĐỂ BIẾT VÀ PHỤC DỰNG LẠI LỊCH
SỬ

2. Tư liệu chữ viết

Thảo luận và trả lời câu hỏi:
Đoạn tư liệu trên từ Di chúc của chủ tịch Hồ Chí Minh cho em biết thông tin gì?
Thể hiện trí tuệ, niềm tin của Người về
cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước
của nhân dân ta, cũng như những tình
cảm và ước mong của Bác Hổ kính
yêu đối với toàn Đảng, toàn dân ta.

TIẾT 2. BÀI 2 – DỰA VÀO ĐÂU ĐỂ BIẾT VÀ PHỤC DỰNG LẠI LỊCH SỬ

2. Tư liệu chữ viết
Em hiểu thế nào là tư liệu chữ viết?

Là những bản ghi,
tài liệu chép tay hay
sách được in, khắc.

Cho ta biết tương đối
đẩy đủ về các mặt đời
sổng trong quá khứ con
người nhưng mang ý
thức chủ quan của tác
giả.

Mở rộng
 Tư liệu chữ viết phong phú và đa dạng: được viết trên
xương thú, mai rùa, vỏ cây, đất sét, vải, da thú, khắc
trên đá, mảnh đổng, chuông đồng, giấy.
 Thể hiện rõ ràng quan điểm của người viết. Có thể làm
mất đi tính trung thực khách quan khi phản ánh hiện
thực lịch sử.
 Khi sử dụng các tư liệu chữ viết phải rất thận trọng,
phải biết phê phán, xác minh tư liệu để tìm ra hiện thực
lịch sử khách quan trong đó.
21

Một số ví dụ về tư liệu chữ viết

Một số ví dụ về tư liệu chữ viết

Quan sát Hình 4
 Đây là những bia đá ghi tên, tuổi,
năm thi đỗ của những người đỗ
Tiến sĩ trong các khoa thi từ thời Lê
sơ đến thời Lê trung hưng (1442 1779).
 Năm 2010, 82 bia Tiến sĩ ở Văn
Miếu đã được UNESCO công nhận
là Di sản tư liệu thế giới.

24

Thảo luận và trả lời câu hỏi
Vì sao bia Tiến sĩ ở Văn Miếu (Hà Nội)
được xem là tư liệu chữ viết?




Trên bia có ghi chép (một cách khách quan) tên
của những người đỗ Tiến sĩ trong các khoa thi
từ thời Lê sơ đến thời Lê trung hưng (1442 1779).
Qua đó, các nhà sử học biết được những thông
tin quan trọng về các vị tiến sĩ của nước nhà
cũng như vế nền giáo dục nước ta thời kì đó.
25

TIẾT 2. BÀI 2 – DỰA VÀO ĐÂU ĐỂ BIẾT VÀ PHỤC DỰNG LẠI LỊCH
SỬ

3. Tư liệu truyền miệng
Quan sát Hình 5

Em liên tưởng đến truyền thuyết nào trong dân gian?

 Truyền thuyết Thánh Gióng.
 Bức tranh mô tả cảnh Thánh
Gióng nhổ tre đánh giặc Ân
tan tác.

TIẾT 2. BÀI 2 – DỰA VÀO ĐÂU ĐỂ BIẾT VÀ PHỤC DỰNG LẠI LỊCH
SỬ

3. Tư liệu truyền miệng

Theo em, thế nào là tư liệu truyền miệng?
Là những câu chuyện dân gian
(truyền thuyết, thần thoại, ca dao,
dân ca,...), truyền thuyết được kể
truyền miệng từ đời này qua đời khác
Thường không cho biết chính xác
thời gian và địa điểm, nội dung cũng
có thể bị thêm bớt, thậm chí nhuốm
màu thần thoại, hoang đường.
27

Khái niệm

Đặc điểm

Em hãy kể một tên một số
truyện truyền thuyết, cổ tích
mà em từng nghe hoặc biết.

Mở rộng
 Tư liệu truyền miệng bao giờ cũng chứa đựng
những yếu tố lịch sử, phản ánh một phần hiện thực
cuộc sống quá khứ.
 Mở đầu các câu chuyện bao giờ cũng có cụm từ
“Ngày xửa, ngày xưa...”, “Ở một nơi nào đó”,...
 Khi khai thác các loại tư liệu truyền miệng, nhà
nghiên cứu phải biết tìm ra cái cốt lõi, cái nhân tố
lịch sử trong đó và phối hợp với các loại tư liệu khác
đáng tin cậy hơn để phục dựng lại lịch sử.
29

TIẾT 2. BÀI 2 – DỰA VÀO ĐÂU ĐỂ BIẾT VÀ PHỤC DỰNG LẠI LỊCH
SỬ

4. Tư liệu gốc
Em hiểu thế nào là tư liệu gốc?

Là nguồn tư liệu cung cấp
những thông tin đầu tiên, trực
tiếp về sự kiện lịch sử.

Đây là nguồn sử liệu có giá trị
lịch sử đáng tin cậy nhất khi
tìm hiểu lịch sử.

Lưu ý

Cung cấp
những thông
tin đầu tiên
Lần đầu tiên sự kiện 
đó được đề cập tới
thông qua tư liệu

Tư liệu
gốc

Cung cấp
những thông
tin trưc tiếp
 Những thông tin đó
do người tham gia
hay chứng kiến trực
tiếp cung cấp
31

Một số hình ảnh về tư liệu gốc

Mảnh ngói thời Lê Sơ
tráng men xanh

Cố đô Huế
32

Đại Việt sử kí toàn thư

Trống đồng Đông Sơn
33

Mở rộng
 Tư liệu gốc: Cả ba loại tư liệu trên đều có những nguồn
gốc, xuất xứ khác nhau. Được tạo nên từ những người
tham gia, chứng kiến sự kiện, biến cố đã xảy ra, hay là sản
phẩm của chính thời kì lịch sử đó.
 Tư liệu phái sinh: Những tài liệu được biên soạn lại dựa
trên các tư liệu gốc.

34

Thảo luận và trả lời câu hỏi
Các nhà nghiên cứu lịch sử có vai trò như thế nào?
Vì sao họ được ví như những “thám tử”?

Nhà sử học Lê Văn Lan

Muốn biết và dựng lại lịch sử trong
quá khứ, các nhà nghiên cứu phải đi
tìm tòi các bằng chứng, sau đó khai
thác, phân tích, phê phán,... về các tư
liệu đó, giải thích và trình bày lại lịch
sử theo cách của mình.

Luyện tập –
Trả lời câu hỏi trắc nghiệm
Đây là nguồn tư liệu nào?
Tư liệu truyền miệng

Tư liệu
chữ viết

Tư liệu
hiện
vật

Tư liệu
truyền
miệng
36

Nguồn sử liệu nào có giá trị lịch
sử xác thức và đáng tin cậy nhất?

Tư liệu truyền miệng

A

Tư liệu chữ viết

C

Tư liệu gốc

B

Tư liệu hiện vật

D

37

Luyện tập mở rộng
Một chiến sĩ đã từng tham gia chiến
đấu trong chiến dịch Điên Biên Phủ, viết
về các trận đánh diễn ra như thế nào có
được coi là tư liệu gốc không? Vì sao?
Chiến sĩ đã viết về các trận
đánh diễn được coi là tư liệu gốc:
đó là người tham gia và
chứng kiến sự kiện, biến cố đó.

Hướng dẫn về nhà

Trả lời các câu hỏi
1,2,3,4 SGK trang 13

Đọc trước Bài 3 –
Thời gian trong lịch sử

39

CẢM ƠN CÁC EM
ĐÃ LẮNG NGHE BÀI GIẢNG!

40