GIÁO VIÊN: NGYỄN THỊ THU THỦY

Hoạt động 1: KHỞI ĐỘNG
• Nhắc lại kiến thức cũ
• ?Thế nào là văn tự sự? Văn tự sự viết ra
nhằm mục đích gì?
• ?Thế nào là văn miêu tả?Tác dụng của
văn miêu tả?

1;Văn tự sự là văn kể chuyện, trình bày một chuỗi các sự việc
nối tiếp và có liên hệ mật thiết với nhau. Cuối mỗi bài văn luôn là
những kết thúc có ý nghĩa về một phương diện nhất định trong
cuộc sống. 
Mục đích chính của văn tự sự là giúp người đọc hiểu hơn về sự
việc, sự vật, và con người trong mỗi câu chuyện. Từ đó, mang
đến cho họ góc nhìn hoặc bài học hữu ích.
2;Miêu tả là loại văn nhằm giúp cho người đọc, người nghe hình
dung được những đặc điểm, tính chất nổi bật của sự vật, sự việc, con
người hay phong cảnh,… làm cho những cái đó như đang hiển hiện
lên trước mắt người đọc, người nghe. Trong văn miêu tả, năng lực
quan sát của người viết, người nói thường sẽ được bộc lộ rõ nhất.
Tác dụng chính của văn miêu tả là giúp người đọc, người nghe có
thể hình dung một cách chân thực nhất những đặc điểm, tính chất nổi
bật của một sự vật, sự việc, con người hay một phong cảnh… làm cho
đối tượng được miêu tả như hiện lên ngay trước mắt người đọc, người
nghe

Hoạt động 2:
HÌNH THÀNH KIẾN
THỨC

Tiết 28,29,30 MIÊU TẢ TRONG VĂN
BẢN TỰ SỰ.
I/ Tìm hiểu yếu tố miêu tả trong văn bản tự sự.
1. Đoạn trích : SGK/ 91.
Câu hỏi thảo luận.( 5 phút)
a/ Đoạn trích kể về trận đánh nào?Trong trận đánh đó nhân
vật vua Quang Trung làm gì, xuất hiện như thế nào?
b/ Chỉ ra chi tiết miêu tả trong đoạn trích. Các chi tiết ấy nhằm
thể hiện những đối tượng nào?

Nhận xét :
a/- Đoạn trích kể về trận đánh đồn Ngọc Hồi của vua
Quang Trung.
-Vua Quang Trung chỉ huy đội quân đánh đồn Ngọc Hồi.

I/. Vai trò của miêu tả trong văn bản tự sự
1. Ví dụ:
Đọc đoạn trích /SGK trang 91
Đoạn trích kể về việc gì?
Nhân vật chính trong đoạn
văn là ai?
Vua Quang Trung đã làm
gì? Xuất hiện như thế nào?

Đoạn văn kể về trận đánh ở đồn
Ngọc Hồi.
Vua Quang Trung
là người hỉ huy, xuất hiện với
một tư thế uy phong lẫm liệt.

Kết luận:
2. Nhận xét:
a. Đoạn văn kể về trận đánh ở đồn Ngọc Hồi.
Nhân vật Quang Trung là người chỉ huy, xuất
hiện với một tư thế uy phong lẫm liệt, tài
giỏi.

Ngoài phương thức biểu đạt chính – tự sự, văn bản còn kết hợp với
phương thức biểu đạt nào?
Chỉ ra các yếu tố miêu tả trong đoạn trích?
Vua Quang Trung lại truyền lấy sáu chục tấm ván, cứ ghép liền
kín, tất cả
ba tấm làm một bức, bên ngoài lấy rơm dấp nước phủ kín
là hai mươi bức. Đoạn kén hạng lính khỏe mạnh, cứ mười người
khiêng một bức, lưng giắt dao ngắn, hai mươi người khác đều
“nhất” vua Quang
cầm binh khí theo sau, dàn thành trận chữ “nhất”,
Trung cưỡi voi đi đốc thúc, mờ sáng ngày mùng 5 tiến sát đền
Ngọc Hồi. Quân Thanh nổ súng bắn ra, chẳng trúng người nào
cả. Nhân có gió bắc, quân Thanh bèn dùng ống phun khói lửa ra,
khói toả
toả mù
mù trời,
trời, cách
cách gang
gang tấc
tấc không
không thấy
thấy gì,
gì hòng làm cho
khói
quân Nam rối loạn. Không ngờ trong chốc lát trời bỗng trở gió
nam, thành ra quân Thanh lại tự làm hại mình.

Vua Quang Trung liền gấp rút sai đội khiêng ván vừa che vừa
xông thẳng lên trước. Khi gươm giáo của hai bên đã chạm nhau
thì quăng ván xuống đất, ai nấy cầm dao ngắn chém bừa, những
người cầm binh khí theo sau cũng nhất tề xông tới mà đánh.
Quân Thanh chống không nổi, bỏ chạy tán loạn, giày xéo lên
chết Tên thái thú Điền Châu là Sầm Nghi Đống tự thắt
nhau mà chết.
cổ chết. Quân Tây Sơn thừa thế chém giết lung tung, thây
thây nằm
nằm
đầy
đồng,
máu
chảy
thành
suối
đầy
đồng,
máu
chảy
thành
suối, quân Thanh đại bại.
Các yếu tố miêu tả ấy nhằm thể hiện những đối tượng nào?
 Chi tiết này miêu tả quân ta và quân địch đang chiến đấu.

10

11

Kết luận:
b/ Các chi tiết miêu tả: Vua Quang Trung … kín; mười
người…gì; vua Quang Trung… đánh; bỏ… chết;
thây… suối.
-> Làm nổi bật hình ảnh vua Quang Trung và diễn
biến, kết quả trận đánh với quân Thanh ở Ngọc Hồi.

So sánh 2 đoạn vă
Các sự việc chính mà bạn học sinh nêu ra đã đầy đủ chưa?
Hãy nối các sự việc ấy thành một đoạn văn và cho biết nếu chỉ kể
lại sự việc như vậy thì câu chuyện có sinh động không? Vì sao?

Kết luận:
c/ Các sự việc chính được kể lại đầy đủ nhưng không
sinh động, khô khan, kém hấp dẫn. Nói cách khác, kể
như trên mới trả lời được câu hỏi “việc gì đã xảy ra?”
chứ chưa trả lời được “việc đó xảy ra như thế nào?”

Vậy yếu tố miêu tả trong văn
tự sự có tác dụng gì?

=>Kết luận: Yếu tố miêu tả
(hình ảnh, trạng thái, đặc
điểm, tính chất,…của sự
vật, con người, cảnh vật,…)
làm cho lời kể trở nên cụ
thể, sinh động và hấp dẫn
hơn

Nếu bỏ các sự việc đi, chỉ để lại yếu tố miêu tả thì sẽ như thế nào?

-> Không còn là văn tự sự mà thành văn miêu tả. Vì vậy,
khi đưa yếu tố miêu tả vào, ta cần chú ý sử dụng cho phù
hợp, miêu tả chỉ là phương thức phụ kết hợp nhằm làm
cho câu chuyện cụ thể, sinh động, ko được lấn át yếu tố
chính là kể.

LƯU Ý:
* Khi được sử dụng trong văn bản tự sự, phương thức
miêu tả thường bị chi phối bởi mục đích kể chuyện (tả
cảnh để tạo nền, tạo tình huống cho sự việc phát triển; tả
người là để khắc hoạ rõ nét đặc điểm, tính cách và bản
chất của nhân vật).
Tự sự đóng vai trò chủ đạo, miêu tả chỉ đóng vai trò bổ
trợ.
* Yếu tố miêu tả thường được thể hiện qua các từ ngữ,
hình ảnh có sức gợi lớn (từ tượng thanh, tượng hình,
nghệ thuật so sánh, nhân hoá…)

Yếu tố miêu tả có thể sử dụng trong
các trường hợp sau:
- Miêu tả không gian, thời gian.
- Miêu tả cảnh sắc thiên nhiên.
- Miêu tả ngoại hình, cử chỉ, ngôn ngữ
nhân vật.
- Miêu tả tâm lý nhân vật (miêu tả nội
tâm)

II/ Luyện tập :
1/ Tìm những yếu tố tả người và
tả cảnh trong hai đoạn trích Chị
em Thúy Kiều và Cảnh ngày xuân.
Phân tích giá trị của những yếu tố
miêu tả ấy.

a/ Chị em Thúy Kiều ( tả người )
- Miêu tả Thúy Vân
Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang
Hoa cười ngọc thốt đoan trang
Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da
- Miêu tả Thúy Kiều
Làn thu thủy nét xuân sơn
Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh
Một hai nghiêng nước nghiêng thành
⟹ Làm nổi bật vẻ đẹp của hai chị em. Thúy Vân
tròn đầy, đoan trang, phúc hậu còn Thúy Kiều sắc
sảo, mặn mà.

b/ Cảnh ngày xuân :
* Tả cảnh
 
Ngày xuân con én đưa thoi
Cỏ non xanh tận chân trời
Cành lê trắng điểm một vài bông hoa
Ngổn ngang gò đống kéo lên
Thoi vàng vó rắc, tro tiền giấy bay
Tà tà bóng ngả về tây
Lần xem phong cảnh có bề thanh thanh
Nao nao, dòng nước uốn quanh;
Dịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang

* Tả người
  Gần xa nô nức yến anh
Dập dìu tài tử giai nhân
Ngựa xe như nước, áo quần như nêm
Chị em thơ thẩn dang tay ra về 
⟹ Miêu tả vẻ đẹp mùa xuân và không
khí lễ hội rộn ràng, tươi vui.

2/ Bài tập 2: Viết đoạn văn miêu tả vẻ đẹp của hai
chị em Thúy Kiều trong văn bản cùng tên

+ Thuý Vân: khuôn mặt đầy đặn, tròn trĩnh như
trăng, đôi mày sắc nét, miệng cười như hoa,
giọng nói trong trẻo, hàm răng ngọc ngà, mái
tóc óng mượt mềm mại hơn mây, da trắng mịn
hơn tuyết.
- Thúy Kiều: Mắt trong sáng, long lanh, linh
động như làn nước mùa thu; đôi mày thanh tú
như núi mùa xuân làm người say mê, thiên
nhiên phải ghen tỵ.

3/ Giới thiệu trước lớp về vẻ đẹp
của chị em Thúy Kiều bằng lời của
mình.

Thúy Kiều và Thúy Vân là hai giai
nhân tuyệt thế có cốt cách thanh cao, tinh
thần trắng trong như tuyết. Mỗi người
mang trong mình một vẻ đẹp riêng và đều
đạt đến độ hoàn hảo. Thúy Vân có vẻ đẹp
phúc hậu, đoan trang, quý phái. Nàng có
khuôn mặt đầy đặn như vầng trăng, giọng
nói trong trẻo như ngọc. Mái tóc của Vân
óng ả hơn mây, làn da trắng mịn màng
hơn tuyết.

Còn Kiều lại sở hữu một vẻ đẹp sắc sảo, mặn
mà. Nàng có một đôi mắt tinh anh, kiêu sa tựa
như làn nước mùa thu và đôi lông mày thanh tú
như nét núi mùa xuân. Vẻ đẹp của nàng khiến
cho thiên nhiên phải ghen tị, và khiến cho bất
cứ đấng quân vương nào cũng phải mất nước
mất thành. Không những thế, Kiều còn giỏi cả
về cầm, kì, thi, họa. Cung đàn “Bạc mệnh” của
Kiều chính là sự tự ghi lại tiếng lòng của một
trái tim đa cảm. Cả hai nàng đều sống khuôn
phép, đức hạnh trong nề nếp của gia đình gia
giáo.