MIÊU TẢ TRONG VĂN
BẢN TỰ SỰ

Miêu tả?

Tái hiện

Hình dung

I. Tìm hiểu yếu tố miêu tả trong văn bản tự sự:
Đoạn trích Hoàng Lê nhất thống chí – Ngô gia văn phái

Vua Quang Trung lại truyền lấy sáu chục tấm ván, cứ ghép liền ba tấm làm
một bức, bên ngoài lấy rơm dấp nước phủ kín, tất cả là hai mươi bức. Đoạn kén
hạng lính khoẻ mạnh, cứ mười người khênh một bức, lưng giắt dao ngắn, hai mươi
người khác đều cầm binh khí theo sau, dàn thành trận chữ “nhất”, vua Quang
Trung cưỡi voi đi đốc thúc, mờ sáng ngày mùng 5 tiến sát đồn Ngọc Hồi. Quân
Thanh nổ súng bắn ra, chẳng trúng người nào cả. Nhân có gió bắc, quân Thanh
bèn dùng ống phun khói lửa ra, khói toả mù trời, cách gang tấc không thấy gì,
hòng làm cho quân Nam rối loạn. Không ngờ trong chốc lát trời bỗng trở gió nam,
thành ra quân Thanh lại tự làm hại mình.
Vua Quang Trung liền gấp rút sai đội khiêng ván vừa che vừa xông thẳng
lên trước. Khi gươm giáo của hai bên đã chạm nhau thì quăng ván xuống đất, ai
nấy cầm dao ngắn chém bừa, những người cầm binh khí theo sau cũng nhất tề
xông tới mà đánh.
Quân Thanh chống không nổi, bỏ chạy tán loạn giày xéo lên nhau mà
chết. Tên Thái thú Điền Châu là Sầm Nghi Đống tự thắt cổ chết. Quân Tây Sơn
thừa thế chém giết lung tung thây nằm đầy đồng, máu chảy thành suối, quân
Thanh đại bại.

* Các sự việc chính?
- Vua Quang Trung cho ghép ván lại, cứ mười
người khiêng một bức, rồi tiến sát đến đồn Ngọc
Hồi.
- Quân Thanh bắn ra, không trúng người nào,
sau đó phun khói lửa.
- Quân của vua Quang Trung khiêng ván nhất tề
xông lên mà đánh.
- Quân Thanh chống đỡ không nổi, tướng nhà
Thanh là Sầm Nghi Đống thắt cổ chết. Quân
Thanh đại bại.

Vua Quang Trung cho ghép ván, cứ
mười người khiêng một bức, rồi tiến sát
đến đồn Ngọc Hồi. Quân Thanh bắn ra,
không trúng người nào sau đó phun khói
lửa. Quân của vua Quang Trung khiêng
ván nhất tề xông lên mà đánh. Quân
Thanh chống đỡ không nổi, tướng nhà
Thanh là Sầm Nghi Đống thắt cổ chết.
Quân Thanh đại bại.

Nhân vật vua
Quang Trung
có nổi bật
không?

Trận đánh có
sinh động
không?

Đoạn văn bị lược bỏ yếu tố
miêu tả trở nên thiếu sinh
động, khô khan, kém hấp dẫn vì
chỉ đơn giản kể lại sự việc.
Đoạn văn nhờ có yếu tố miêu
tả mà trận đánh được tái hiện
cụ thể, sinh động, hấp dẫn.

Chỉ ra các yếu tố miêu tả trong đoạn thơ sau và
phân tích giá trị của những yếu tố đó?

Vân xem trang trọng khác vời,
Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.
Hoa cười ngọc thốt đoan trang,
Mây thua nước tóc tuyết nhường màu da.
Kiều càng sắc sảo mặn mà,
So bề tài sắc lại là phần hơn:
Làn thu thuỷ nét xuân sơn,
Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh.
(Truyện Kiều – Nguyễn Du)

Miêu tả trong văn tự
sự
Cảnh
vật

Nhân
vật
Đoạn văn hấp
dẫn, gợi cảm,
sinh động.

Sự việc

Bài tập trắc nghiệm:
Vai trò của yếu tố miêu tả trong văn bản tự sự?
A. Miêu tả cũng là phương thức chính quan trọng
như tự sự.
B. Miêu tả chỉ là yếu tố giúp người đọc hình dung
sự việc.
C. Miêu tả là yếu tố không thể bỏ được.
D. Miêu tả chỉ là yếu tố bổ trợ để câu chuyện trở
nên sinh động hấp dẫn hơn.

LƯU Ý:
* Khi được sử dụng trong văn bản tự sự, phương thức miêu
tả thường bị chi phối bởi mục đích kể chuyện (tả cảnh để tạo
nền, tạo tình huống cho sự việc phát triển; tả người là để
khắc hoạ rõ nét đặc điểm, tính cách và bản chất của nhân
vật).
Tự sự đóng vai trò chủ đạo, miêu tả chỉ đóng vai trò bổ trợ.
* Yếu tố miêu tả thường được thể hiện qua các từ ngữ, hình
ảnh có sức gợi lớn (từ tượng thanh, tượng hình, nghệ thuật
so sánh, nhân hoá…)

Yếu tố miêu tả có thể
sử dụng trong các
trường hợp ?

- Miêu tả không gian, thời gian.
- Miêu tả cảnh sắc thiên nhiên.
- Miêu tả ngoại hình, cử
chỉ, ngôn ngữ nhân vật.
- Miêu tả tâm lý nhân vật (miêu
tả nội tâm)

II. Luyện tập: 1. Bài tập 1:
a. Yếu tố tả người –
Tác dụng?
Đầu lòng hai ả tố nga,
Thuý Kiều là chị em là Thuý Vân.
Mai cốt cách tuyết tinh thần,
Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười.
=>Yếu tố miêu tả làm nổi bật vẻ đẹp của chị em
Thúy Kiều.

b. Yếu tố tả cảnh:

Ngày xuân con én đưa thoi,
Thiều quang chín chục đã ngoài sáu mươi.
Cỏ non xanh tận chân trời,
Cành lê trắng điểm một vài bông hoa.
Thanh minh trong tiết tháng ba,
Lễ là tảo mộ hội là đạp thanh.
Gần xa nô nức yến anh,
Chị em sắm sửa bộ hành chơi xuân.

Dập dìu tài tử giai nhân,
Ngựa xe như nước áo quần như nêm.
Ngổn ngang gò đống kéo lên,
Thoi vàng vó rắc tro tiền giấy bay.

Yếu tố
miêu tả?

Tà tà bóng ngả về tây,
Chị em thơ thẩn dang tay ra về.
Bước dần theo ngọn tiểu khê,
Lần xem phong cảnh có bề thanh thanh.
Nao nao dòng nước uốn quanh,
Dịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang.
=> Yếu tố miêu tả làm nổi bật cảnh
sắc ngày xuân.

Bài tập 2:
Dựa vào đoạn trích Cảnh ngày xuân,
em hãy viết một đoạn văn kể về việc chị
em Thuý Kiều đi chơi trong buổi chiều
ngày thanh minh. Trong khi kể, chú ý
vận dụng các yếu tố miêu tả để tả cảnh
ngày xuân.

1. Trải ngút ngàn tầm mắt đến tận chân trời là màu xanh

của cỏ non. 2.Đến chiều, chị em Kiều trở về, cảnh sắc mùa
xuân đã khác. 3.Trong dịp tiết thanh minh, ba chị em Kiều
đã cùng nhau du xuân.4. Chị em Kiều bước đi dọc theo
dòng nước nhỏ. 5.Cảnh sắc mùa xuân thật đẹp.6. Ánh sáng
mùa xuân rực rỡ. 7.Trên cành hoa lê chỉ còn vài bông lê
trắng. 8.Trong ngày thanh minh thì có lễ tảo mộ và hội đạp
thanh. 9.Trời đã về chiều, không khí không còn náo nhiệt,
đông vui. 10. Dòng nước uốn quanh và ở cuối ghềnh có
nhịp cầu nho nhỏ bắc ngang.11. Mọi người hối hả, nô nức
nhộn nhịp đi trẩy hội, chơi xuân. 12.Trong ngày này, người
ta rắc những thoi vàng vó và đốt tiền giấy.

ẨN SỐ SAU BỨC TRANH

3-5-6-1-7-8-11-12-2-9-4-10

ẨN SỐ SAU BỨC TRANH

3-5-6-1-7-8-11-12-2-9-4-10

(3).Trong dịp tiết thanh minh, ba chị em Kiều đã cùng

nhau du xuân.(5) Cảnh sắc mùa xuân thật đẹp.(6) Ánh sáng
mùa xuân rực rỡ. (1)Trải ngút ngàn tầm mắt đến tận chân
trời là màu xanh của cỏ non.(7) Trên cành hoa lê chỉ còn
vài bông lê trắng. (8)Trong ngày thanh minh thì có lễ tảo
mộ và hội đạp thanh. !(11)Mọi người hối hả, nô nức nhộn
nhịp đi trẩy hội, chơi xuân. (12)Trong ngày này, người ta
rắc những thoi vàng vó và đốt tiền giấy. (2) Đến chiều, chị
em Kiều trở về, cảnh sắc mùa xuân đã khác. (9)Trời đã về
chiều, không khí không còn náo nhiệt, đông vui.(4) Chị em
Kiều bước đi dọc theo dòng nước nhỏ. (10) Dòng nước uốn
quanh và ở cuối ghềnh có nhịp cầu nho nhỏ bắc ngang.

Bài tập:
Thêm yếu tố miêu tả hợp lí vào đoạn văn tự sự
sau:
Nhân dịp thành lập trường, em có dịp về thăm
trường cũ. Em đi tham quan các lớp học và thấy
trường đã có nhiều đổi thay. Lúc ghé vào thăm lớp
học cũ, em được gặp lại cô giáo chủ nhiệm-người
cô mà em hằng yêu quý kính trọng.

Ghi nhớ :
Trong văn bản tự sự, sự miêu tả cụ
thể, chi tiết về cảnh vật, nhân vật và
sự việc có tác dụng làm cho câu
chuyện trở nên hấp dẫn, gợi cảm,
sinh động.