Tiết 5,6 ,7 – Bài 3: TRANG PHỤC TRUYỀN THỐNG CỦA
MỘT SỐ DÂN TỘC Ở TỈNH ĐIỆN BIÊN

Hình 3.1

Hình 3.2

Quan sát tranh và cho biết đây là trang phục của dân tộc nào?

1. Trang phục dân tộc Thái
1. Trang phục nữ
Dân tộc Thái sinh sống ở tỉnh Điện Biên được chia thành 2
ngành chính là Thái đen và Thái trắng. Trang phục nữ truyền
thống của hai ngành dù có nhiều điểm tương đồng nhưng
cũng có một số đặc điểm khác nhau để phân biệt. Các bộ phận
của trang phục nữ Thái gồm: áo ngắn (xửa cỏm), áo dài (xửa
chái và xửa luổng), váy (xỉn), thắt lưng (xai eo), khăn (piêu),
nón (cúp), xà cạp (pe păn khạ), các loại hoa tai, vòng cổ, vòng
tay, xà tích,…

Hình 3.3. Trang phục nữ ngành Thái đen

Hình 3.4. Trang phục nữ ngành Thái trắng

1. Trang phục dân tộc Thái
1. Trang phục nữ
Nổi bật nhất trong trang phục nữ Thái là áo ngắn (xửa cỏm) và
khăn (piêu). Áo ngắn của phụ nữ Thái trắng và Thái đen đều có
thể dài hoặc ngắn tay, nhiều màu. Giữa thân trước có nẹp áo màu
đen. Nổi bật trên nẹp đen là hàng cúc bạc hình bướm, một bên là
bướm đực, một bên là bướm cái. Cổ áo nữ Thái trắng hình chữ V
sâu dưới cổ. Cổ áo nữ Thái đen dáng cổ tàu, ôm sát cổ. Áo được
may ôm sát thân người, khi mặc cho vào trong cạp váy đen, thắt
lưng màu xanh tôn hình dáng thon thả của phụ nữ Thái. Trước đây,
phụ nữ Thái dùng vải tự dệt nhuộm chàm để may váy áo. Ngày
nay, có nhiều loại vải hơn như lụa, láng, nhung,...
Trong sắc phục của phụ nữ Thái, đặc biệt là người Thái đen,
không thể thiếu khăn piêu. Khăn thường được làm từ vải sợi tự dệt
của dân tộc Thái và được nhuộm màu chàm đen, hai đầu khăn sẽ
được thêu hoa văn bằng chỉ màu các loại.

Hình 3.3. Trang phục nữ ngành Thái đen

Hình 3.4. Trang phục nữ ngành Thái trắng

Khăn piêu của người Thái trắng thêu hoa văn không
cầu kì, không đính cút như khăn piêu của người
Thái đen. Nét hoa văn trên chiếc khăn piêu thể hiện
sự khéo léo, tài hoa của người phụ nữ Thái được
sáng tạo, đúc kết và truyền dạy qua bao thế hệ. Đối
với các cô gái Thái, ngay từ lúc còn nhỏ (khoảng 8 –
10 tuổi) đã được các bà, các mẹ hướng dẫn cho từng
đường kim mũi chỉ, cách pha chế màu sao cho hài
hoà, hợp lí. Trong đời sống tinh thần và sinh hoạt
của người Thái, khăn piêu mang nhiều ý nghĩa, giá
trị khác nhau. Bên cạnh việc làm đẹp thêm cho bộ
trang phục truyền thống, tăng thêm nét duyên dáng
của người phụ nữ Thái, khăn piêu dùng để che nắng,
che gió, giữ ấm về mùa đông, được coi như một
món quà, một tín vật hay là nơi gửi gắm tâm tư, tình
cảm của người con gái Thái.

2. Trang phục nam
Trang phục truyền thống nam giới dân tộc Thái
gồm: áo, quần, thắt lưng và các loại khăn. Áo nam giới
có hai loại: áo cánh ngắn và áo dài.
Áo ngắn may bằng vải chàm, kiểu xẻ ngực, tay dài
hoặc ngắn, cổ tròn. Khuy áo làm bằng đồng hay tết thành
nút vải. Áo không có trang trí hoa văn, chỉ trong dịp
trang trọng người ta mới thấy nam giới Thái mặc tấm áo
cánh ngắn mới, lấp ló đôi quả chì ở đầu đường xẻ tà hai
bên hông áo.
Quần của nam giới dân tộc Thái xưa là quần dài
chắp ống, vắt cạp sang hai bên rồi cải tiến thành quần dài
màu chàm, dùng dây thắt cạp quần cho chắc.
Hình 3.5. Trang phục nam dân tộc Thái

Hình 3.6. Trang phục nữ Hình 3.7. Trang phục nữ Hình 3.8. Trang phục nữ Hình 3.9. Trang phục Hình 3.10. Trang phục phụ
nữ ngành Mông hoa
ngành Mông trắng
phụ nữ ngành Mông đỏ
ngành Mông đen
ngành Mông xanh

2. Trang phục dân tộc mông
Quan sát các hình trên và cho biết dân
1. Trang phục nữ
tộc Mông được chia thành mấy
Người Mông cư trú ở hầu khắp các huyện, thị xã, thành phố trên địa bàn tỉnh Điện Biên và được chia ra làm 5
ngành?
ngành chính gồm: Mông đen (Mông đu), Mông trắng (Mông đơ), Mông
hoa (Mông si), Mông đỏ (Mông
lềnh), Mông xanh (Mông sua). Mọi người thường nhìn vào trang phục của phụ nữ Mông để phân biệt các
ngành Mông.
Nhìn chung, phụ nữ dân tộc Mông thường mặc áo xẻ ngực không cài nút, gấu áo không may lại, có thể cho
vào trong váy. Váy thường ngắn đến đầu gối, nhiều nếp gấp, rộng, khi xoè ra có hình tròn, khi đi váy đung
đưa lượn sóng tạo dáng đi uyển chuyển.

Các hoa văn, hoạ tiết trên trang phục của người Mông rất đa dạng có sự phối kết hợp giữa các màu
nóng, tạo cảm giác nổi bật, ấn tượng. Sự phối màu đan xen, thay đổi chất liệu bằng các mảng trơn (ghép vải),
mảng nổi (thêu) hay các chi tiết khiến cho nghệ thuật trang trí trên trang phục của người Mông thật độc đáo và
khác biệt so với một số các dân tộc khác.
Để có được những bộ trang phục như ý, người phụ nữ Mông đã cần mẫn trồng lanh, se sợi, dệt vải, vẽ
sáp ong, sau đó nhuộm chàm rồi cắt may và thêu hoa cho váy áo. Phải mất hàng năm trời để hoàn thiện những
bộ trang phục truyền thống từ loại sợi tự nhiên đặc biệt này.
Ngoài những đặc điểm chung, trang phục nữ của 5 ngành Mông còn có những điểm khác biệt về cắt
may và hoa văn trang trí. Người Mông Đen có trang phục màu chàm và đen là chủ đạo; người Mông Trắng
thường mặc váy trắng thô đính hạt cườm, hoặc quần màu thay vì mặc váy... Riêng trang phục của phụ nữ
Mông Đỏ là rực rỡ hơn cả, bởi màu sắc chủ đạo là đỏ và hồng.
Trang phục truyền thống của phụ nữ Mông Đỏ có màu sắc rực rỡ và những nét hoa văn tinh tế, chỉ cần
nhìn từ xa đã nhận diện được ngay. Trang phục gồm áo xẻ ngực, váy, tấm vải che phía trước váy, thắt lưng và
xà cạp. Các đường viền trên váy áo được thêu rất cầu kì. Phía sau cổ áo là một bức thêu hình chữ nhật được
trang trí hoa văn tỉ mỉ. Hai ống tay áo cũng được thêu hoa văn là những đường vằn ngang với đủ màu sắc. Bắt
mắt nhất là chiếc váy hoa được thêu bằng chỉ màu đỏ, cam, hồng, tím… tạo nên những nét hoa văn, hình khối
muôn hình muôn vẻ. Trang phục thể hiện sự khéo léo, sự cần cù, nhẫn nại của người phụ nữ Mông từ đời này
qua đời khác.

2. Trang phục nam 
Trang phục truyền thống của nam giới dân tộc Mông khá đơn giản với màu
đen là chủ đạo. Trước đây, trang phục được may bằng vải lanh trải qua nhiều công
đoạn chuẩn bị. Ngày nay, người dân sử dụng vải láng đen được bán sẵn. Về quần
trong trang phục nam các nhóm người Mông cơ bản giống nhau. Quần được may
theo kiểu chân què, cạp rộng, đũng quần thấp. Khi mặc, cạp được gấp kéo sang một
bên rồi dùng thắt lưng vải buộc lại cho chặt. Cạp quần được làm bằng một miếng vải
lanh để tăng độ ma sát, khi buộc thắt lưng được chặt hơn. Quanh gấu áo được may
thêm đường chỉ đỏ. Vì là quần đũng thấp, ống lại rộng nên khi mặc, quần của nam
giới Mông có nét riêng, không pha trộn với bất kì dân tộc nào. Áo nam các nhóm
Mông cũng có màu đen là chủ đạo nhưng lại được may và trang trí khác nhau. Áo
nam người Mông Đen may theo kiểu xẻ ngực nhưng được may lửng chỉ che một
phần ngực, còn một khoảng bụng từ gấu áo xuống tới cạp quần vẫn để hở do đó phải
mặc
một chiếc áo lót màu trắng bên trong dài hơn áo ngoài. Tay áo dài, phần gấu tay áo có
táp một miếng vải thêu bằng các loại chỉ màu. Viền 2 vạt áo và cổ áo được may bằng
vải xanh hoặc đỏ. Một vạt áo được may dài hơn để cài khuy lệch sang 1 bên nách. Áo
nam người Mông Trắng trước đây được may bằng vải lanh, ngày nay cũng được may
bằng vải láng đen. Áo cũng xẻ ngực, cổ áo bẻ 2 ve như áo sơ mi và được may 2 lớp
vải. Áo của thanh niên được may thêm 4 túi, trên miệng túi được viền vải hoa. Áo
người có tuối có thể được may 2 túi 2 bên hoặc không có tuỳ vào sở thích từng người.

Hình 3.11. Trang phục nam
giới dân tộc Mông ngành
Mông trắng ở tỉnh Điện Biên

Luyện tập
1. Trang phục truyền thống của phụ nữ dân tộc Thái và dân tộc Mông có những đặc
điểm nào khác biệt nhất? Em hãy chỉ ra nét khác biệt đó.
2. Trang phục truyền thống của dân tộc em có đặc điểm nào em thích nhất? Vì sao?
3. Em thường mặc trang phục truyền thống của dân tộc mình vào những dịp nào? Nêu
cảm nghĩ của em khi mặc trang phục truyền thống của dân tộc mình.

Tìm hiểu trang phục truyền thống của một số dân tộc khác ở Điện Biên

Hình 3.12. Trang
phục nữ dân tộc Lào

Hình 3.13. Trang phục
nữ dân tộc Khơ Mú

Hình 3.14. Trang phục nữ
dân tộc Hà Nhì

Trang phục nữ dân tộc Mường

VẬN DỤNG
Em chọn một trong hai nhiệm vụ sau:
– Vẽ tranh, sưu tầm tranh ảnh về trang phục các dân tộc ở tỉnh Điện Biên.
Viết cảm nhận của em về vẻ đẹp của các trang phục đó.
– Chia sẻ một số việc nên làm và cách thực hiện để giữ gìn, bảo tồn và phát
huy giá trị trang phục truyền thống của các dân tộc ở tỉnh Điện Biên.