Trường THCS Tân An
Tổ Ngữ văn

DẠY HỌC ONLINE
Năm học: 2021-2022
Môn: Ngữ văn lớp 9

NGHE
VÀ
CẢM NHẬN

Tiết 50-51 Văn bản

ĐỒNG CHÍ

Chính Hữu

I.Tìm hiểu chung:
1.Tác giả:

Trình bày
những nét cơ
bản về tác
giả?

I.Tìm hiểu chung:
1.Tác giả:

- Chính Hữu (1926-2007), quê ở
Can Lộc, Hà Tĩnh.
- Làm thơ từ năm 1947 và hầu
như chỉ viết về người lính và
chiến tranh.
- Thơ ông không nhiều nhưng
có những bài đặc sắc cảm xúc
dồn nén, ngôn ngữ và hình ảnh
chọn lọc, hàm súc.
- Được tặng Giải thưởng HCM
về văn học nghệ thuật năm
2000.

I.Tìm hiểu chung:
1.Tác giả: Là nhà thơ
quân đội trưởng thành
trong thời kháng chiến
chống Pháp.

I.Tìm hiểu chung:
1.Tác giả:
2.Tác phẩm:

Văn bản
được viết
theo thể
thơ nào?

I.Tìm hiểu chung:
1.Tác giả:
2.Tác phẩm:
-Thể thơ: Thơ tự do

Hoàn cảnh sáng
tác của văn bản?

I.Tìm hiểu chung:
1.Tác giả:
2.Tác phẩm:
-Thể thơ: Thơ tự do
- Hoàn cảnh sáng tác:
1948, thời kì chống
Pháp

I.Tìm hiểu chung:
1.Tác giả:
2.Tác phẩm:
3.Bố cục

Nêu bố cục của
bài thơ?

3 phần
-7 dòng đầu: Cơ sở của tình đồng
chí.
-10 dòng tiếp theo: Biểu hiện đẹp
của tình đồng chí
-3 dòng cuối: Bức tranh đẹp của
tình đồng chí

I.Tìm hiểu chung:
1.Tác giả:
2.Tác phẩm:
3.Bố cục: 3 phần

II. Phân tích:

Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau
Súng bên súng, đầu sát bên đầu
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ
Đồng chí!

Nội dung chính của đoạn thơ?

II. Phân tích:
1. Cơ sở tạo nên tình
đồng chí cao đẹp.

Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau
Súng bên súng, đầu sát bên đầu
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ
Đồng chí!

Theo Chính Hữu, tình đồng chí được tạo nên
từ cơ sở nào đầu tiên?

Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau
Súng bên súng, đầu sát bên đầu
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ
Đồng chí!

Chính Hữu đã sử dụng những nghệ thuật nào
ở hai câu đầu?

Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau
Súng bên súng, đầu sát bên đầu
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ
Đồng chí!

-Phép đối
-Thành ngữ

Hai câu đầu với cấu trúc câu thơ song hành, thành ngữ dân gian “nước
mặn đồng chua”, cách nói sáng tạo từ thành ngữ “đất cày lên sỏi đá” kết
hợp với giọng thơ thủ thỉ tâm tình gợi cảnh hai người lính đang ngồi kể
cho nhau nghe về quê hương mình. Đó là những vùng quê nghèo khó,
lam lũ. Chính sự tương đồng về hoàn cảnh đã giúp họ trở thành đồng đội.

II. Phân tích:
1. Cơ sở tạo nên tình
đồng chí cao đẹp.
-Quê hương anh...
Làng tôi...
→Cùng chung cảnh ngộ
- vốn là những người
nông dân nghèo khó.

Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau
Súng bên súng, đầu sát bên đầu
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ
Đồng chí!

Từ “đôi”:
+Nhấn mạnh sự gắn kết chặt chẽ
+Tạo sự nhịp nhàng, uyển chuyển cho dòng thơ

Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau
Súng bên súng, đầu sát bên đầu
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ
Đồng chí!

Xuất thân cùng giai cấp, ở những miền quê khác nhau,
họ đã trở thành đồng chí của nhau như thế nào? Tìm
cơ sở thứ hai để hình thành tình đồng đội giữa người
lính?

Quê hương anh nước mặn đồng chua -Phép đối
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá
-Thành ngữ
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau -Điệp ngữ
Súng bên súng, đầu sát bên đầu
-Cấu trúc sóng đôi
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ
Đồng chí!

Chính Hữu đã sử dụng những nghệ thuật
nào? Tác dụng?

Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau
Súng bên súng, đầu sát bên đầu
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ
Đồng chí!

"Súng bên súng" là cách nói hàm súc, hình tượng: cùng chung lí tưởng
chiến đấu, "anh với tôi" cùng ra trận đánh giặc để bảo vệ đất nước quê
hương, vì độc lập, tự do và sự sống còn của dân tộc. "Đầu sát bên đầu" là
hình ảnh diễn tả ý hợp tâm đầu của đôi bạn tâm giao. Phép điệp ngữ
(súng, đầu, bên) tạo âm điệu khỏe, chắc, nhấn mạnh sự gắn kết, cùng
chung nhiệm vụ, cùng chung chí hướng và lý tưởng.

II. Phân tích:
1. Cơ sở tạo nên tình
đồng chí cao đẹp.
-Súng bên súng, đầu sát
bên đầu....
→Cùng chung lí tưởng:
chiến đấu vì độc lập tự
do của Tổ quốc.

Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau
Súng bên súng, đầu sát bên đầu
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ
Đồng chí!

Tình đồng chí còn được tạo nên từ cơ sở nào?

Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau
Súng bên súng, đầu sát bên đầu
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ
Đồng
chí!
Vượt lên trên tất cả những khó khăn, thiếu thốn, khắc nghiệt của thời

tiết, họ đã chia sẻ chăn cho nhau để giữ ấm. Chính cái “chung chăn” ấy
đã trở thành niềm vui, thắt chặt tình cảm của những người đồng đội để
rồi họ trở thành “đôi tri kỷ”. Chính vì thế câu thơ nói đến sự khắc nghiệt
của thời tiết, của chiến tranh nhưng sao ta vẫn cảm nhận được cái ấm
của tình đồng chí, bởi cái rét đã tạo nên cái tình của hai anh lính chung

II. Phân tích:
Khi khắc họa cơ sở
1. Cơ sở tạo nên tình
hình thành tình đồng
đồng chí cao đẹp.
chí, tác giả đã sử dụng
-Đêm rét chung chăn... những nghệ thuật nào?
→Cùng chan hòa, chia sẻ Tác dụng?
mọi gian lao, niềm vui.

II. Phân tích:
1. Cơ sở tạo nên tình
đồng chí cao đẹp.
→ Thành ngữ, điệp ngữ,
cấu trúc sóng đôi
*Cơ sở, cội nguồn bền
chặt.

Cơ
sở
hình
thành
tình
đồng
chí

Cùng cảnh
ngộ

Vùng ven biển nhiễm
phèn nhiễm mặn
Vùng trung du đất cày
lên sỏi đá

Nông
dân
nghèo
khổ

Cùng chung lí tưởng, nhiệm vụ chiến đấu
Cùng nhau chia sẻ mọi vất vả gian lao

Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau
Súng bên súng, đầu sát bên đầu
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ
Đồng chí!

Dòng thơ thứ bảy có gì đặc biệt? Dụng ý của
nhà thơ?

Sự đúc kết cơ sở hình
thành tình đồng chí
Đồng
chí !

Một nốt nhấn vang lên
đầy xúc cảm

Một bản lề kết nối

ĐỒNG CHÍ
Cơ sở
hình thành
Chung

cảnh
ngộ
xuất
thân

Chung
lí
tưởng
nhiệm
vụ

Chung
gian
lao
thử
thách

Biểu hiện
đẹp

II. Phân tích:
2. Những biểu hiện của
tình đồng chí trong
chiến đấu gian khổ

Đọc 3 dòng
thơ tiếp theo

Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.

Trong 3 dòng thơ, biểu hiện nào của
tình đồng chí đã được thể hiện và thể
hiện qua những chi tiết nào?

Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
Những người lính vốn là những nông dân chân lấm tay
bùn, gắn bó với căn nhà thửa ruộng. Nhưng khi Tổ quốc cần,
các anh sẵn sàng từ bỏ những gì thân thuộc nhất để ra đi làm
nhiệm vụ: ruộng nương gửi bạn thân cày, để mặc căn nhà
không trống trải.

Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
“Mặc kệ” vốn là từ chỉ thái độ vô trách nhiệm, nhưng
trong câu thơ này, nó mang sắc thái hoàn toàn khác. Nó chỉ
thái độ ra đi dứt khoát, không vướng bận, mang dáng dấp của
kẻ trượng phu, thể hiện sự hi sinh lớn lao của họ vì non sông
đất nước, bởi họ ý thức sâu sắc việc ra đi của mình.

Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.

Em hiểu câu thơ “Giếng nước gốc đa
nhớ người ra lính” như thế nào? Nhà
thơ đã sử dụng nghệ thuật gì?

Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
Hình ảnh hoán dụ cùng với nghệ thuật nhân hóa, Chính
Hữu đã tạo ra nỗi nhớ hai chiều: quê hương - nơi có cha mẹ,
dân làng luôn nhớ và đợi chờ các anh, các anh - những người
lính luôn hướng về quê hương với bao tình cảm sâu nặng. Có
lẽ chính nỗi nhớ ấy đã tiếp thêm cho các anh sức mạnh để các
anh chiến đấu giành lại độc lập cho dân tộc.

II. Phân tích:
2. Những biểu hiện của
tình đồng chí trong chiến
đấu gian khổ
-Ruộng nương....
Gian nhà không...
Giếng nước gốc đa...
→ Nhân hóa, hoán dụ
*Chung một nỗi niềm nhớ
về quê hương.

Đọc 7 dòng
thơ tiếp theo

Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người, vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.

Trong 7 dòng thơ, biểu hiện nào của tình
đồng chí đã được thể hiện và thể hiện qua
những chi tiết nào?

Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người, vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.

Nhà thơ đã sử dụng nghệ thuật nào? Tác
dụng?

Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người, vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.

Bút pháp hiện thực, hình ảnh sóng đôi đối xứng "anh - tôi", "áo
anh - quần tôi" tạo được sự gắn kết của những người đồng chí luôn kề
vai sát cánh, đồng cam cộng khổ bên nhau. Trong thiếu thốn, các anh đã
cùng chia sẻ ốm đau bệnh tật, cũng trải qua những cơn sốt rét rừng ghê
gớm, cùng chia sẻ những thiếu thốn về vật chất, bằng niềm lạc quan
"miệng cười buốt giá“.

Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người, vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.

Em hiểu chi tiết “Thương nhau tay nắm lấy
bàn tay” như thế nào?

Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người, vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.
Cách biểu lộ tình thương yêu không ồn ào mà thấm thía. Trong
buốt giá gian lao, những bàn tay tìm đến để truyền cho nhau hơi ấm,
truyền cho nhau niềm tin, truyền cho nhau sức mạnh để vượt qua tất
cả, đẩy lùi gian khổ. Những cái nắm tay ấy đã thay cho mọi lời nói.

II. Phân tích:
2. Những biểu hiện của tình
đồng chí trong chiến đấu
gian khổ
-Áo...rách vai
Quần...vá
Chân không giày
→ Liệt kê
*Sát cánh bên nhau bất chấp
những gian khổ thiếu thốn
của cuộc đời người lính.

Em có nhận xét
gì về nghệ thuật
miêu tả của nhà
thơ trong 10 câu
thơ? Tác dụng?

II. Phân tích:
2. Những biểu hiện của
tình đồng chí trong
chiến đấu gian khổ
*Tả thực
→ Tình cảm keo sơn gắn
bó làm nên sức mạnh
tinh thần của những
người chiến sĩ

ĐỒNG CHÍ
Cơ sở
hình thành
Chung

cảnh
ngộ
xuất
thân

Chung
lí
tưởng
nhiệm
vụ

Chung
gian
lao
thử
thách

Biểu
hiện đẹp
Thấu
hiểu
tâm tư
nỗi
lòng

Sát
cánh
bên
nhau
…

Bức
tranh đẹp