EM BÉ THÔNG MINH – NHÂN
VẬT KẾT TINH TRÍ TUỆ DÂN
GIAN.
(Trần Thị
An)

KHỞI
ĐỘNG

KHÁM
PHÁ
KIẾN
THỨC

LUYỆN
TẬP

VẬN
DỤNG

KHỞI ĐỘNG
Em hãy cho
biết hình
1,2,3,4 ứng
với những thử
thách nào của
em bé?

Hình 1

Hình 3

Hình 2

Hình 4

KHÁM PHÁ KIẾN THỨC

PHIẾU HỌC TẬP 01
Tìm hiểu về văn bản nghị luận
Kiến thức Ngữ văn
Nghị luận văn học
Mục đích và nội dung chính
Ý kiến trong văn bản nghị luận

Câu hỏi của em/ Điều em chưa hiểu
……………………………………
……………………………………
 

I. Kiến thức Ngữ văn về văn bản nghị luận
1. Nghị luận văn học
- Văn bản nghị luận phân tích một tác phẩm văn học là một tiểu loại của VB nghị
luận. Mục đích là viết ra để bàn về một tác phẩm văn học và có những đặc điểm
riêng tương ứng.
2. Mục đích và nội dung chính.
- Mục đích của VB nghị luận là để thuyết phục người đọc, người nghe về ý kiến,
quan điểm của người viết trước một vấn đề cuộc sống hoặc văn học.
- Nội dung chính của văn bản nghị luận là ý kiến, quan điểm mà người viết muốn
thuyết phục người đọc. Để xác định nội dung chính của văn bản nghị luận, ta có
thể căn cứ vào nhan đề văn bản, ý kiến, lý lẽ, bằng chứng được nêu trong văn bản.

I. Kiến thức Ngữ văn về văn bản nghị luận
3. Ý kiến trong văn bản nghị luận
- Với văn bản nghị luận phân tích một tác phẩm văn học, ý kiến lớn thể hiện quan
điểm về tác phẩm cần phân tích, ý kiến nhỏ thể hiện quan điểm về các yếu tố trong
tác phẩm góp phần làm sáng tỏ ý kiến lớn.

II. Trải nghiệm cùng văn bản
1. Chuẩn bị đọc
2. Bố cục
- 3 phần
Phần 1: Từ “Kiểu truyện...nhân dân” – Giới thiệu về kiểu nhân vật thông
minh
Phần 2: Tiếp theo cho đến láng giềng” – Phân tích những lần thử thách
của em bé thông minh.
Phần 3: còn lại – Ca ngợi trí thông minh của nhân dân.

III. Suy ngẫm và phản hồi
1. Tóm tắt văn bản
2. Đặc điểm của văn bản nghị luận
phân tích một tác phẩm văn học
3. Những góc nhìn văn chương

III. Suy ngẫm và phản hồi
1. Tóm tắt văn bản
Em hãy xác định
ý kiến lớn, ý kiến
nhỏ trong văn
bản dựa vào sơ
đồ sau?

PHIẾU HỌC TẬP
Ý KIẾN LỚN
..........................................................................
..........................................................................
........................................................

Ý KIẾN NHỎ 1
..........................................................
..........................................................
..........................................................
..........................................................
..........................................................
..........................................................
..........................................................
..................

Ý KIẾN NHỎ 2
..........................................................
..........................................................
..........................................................
..........................................................
..........................................................
..........................................................
..........................................................
..................

Theo Cách
em cósắp
thểxếp
thay đổi
tự ý
trậttrật
tự các
các ýkiến
kiếnnhư
lớn,
thế có
ý kiến
nhỏ gì?
tác dụng
được không?

Ý KIẾN NHỎ 3
..........................................................
..........................................................
..........................................................
..........................................................
..........................................................
..........................................................
..........................................................
..................

III. Suy ngẫm và phản hồi
1. Tóm tắt văn bản
Ý KIẾN LỚN

Trong truyện Em bé thông minh, thông qua
bốn lần thử thách, tác giả dân gian đã đề cao
trí tuệ của nhân dân.

Ý KIẾN NHỎ 1

Thông qua thử thách đầu tiên
(gắn với câu hỏi thứ nhất), tác
giả dân gian đề cao sự thông
minh trong ứng xử, mà chủ yếu
là một phản xạ ngôn ngữ lanh lẹ
và sắc sảo.

Ý KIẾN NHỎ 2

Ở thử thách thứ hai và thứ ba (gắn với câu
hỏi thứ hai, thứ ba), tác giả dân gian
muốn khẳng định sự mẫn tiệp của trí tuệ
dân gian, qua đó bày tỏ ước mơ về một xã
hội mà mọi ràng buộc chặt chẽ của quan
niệm phong kiến về tầng lớp người trong
xã hội đều được nới lỏng và cởi bỏ.

Ý KIẾN NHỎ 3

Ở thử thách thứ tư (gắn với câu hỏi
cuối cùng), người kể chuyện đã
nâng nhân vật em bé lên một tầm
cao mới, vượt lên trên cả triều đình
hai nước, nhấn mạnh vị thế áp đảo
của trí tuệ dân gian so với trí tuệ
cung đình.

III. Suy ngẫm và phản hồi
2. Đặc điểm của văn bản nghị luận phân tích một tác phẩm văn học.
- Mục đích: Văn bản được viết nhằm thuyết
phục người đọc về ý kiến: Qua truyện Em bé
thông minh, tác giả dân gian đã đề cao trí tuệ
của nhân dân.
- Nội dung: Nhân vật em bé thông minh, qua
bốn lần thử thách, đã thể hiện trí tuệ của dân
gian, đồng thời gửi gắm ước mơ của nhân dân
về một xã hội công bằng, được hưởng hạnh
phúc xứng đáng.

Văn bản được viết
ra nhằm mục đích
gì? Nội dung chính
của văn bản?

III. Suy ngẫm và phản hồi
2. Đặc điểm của văn bản nghị luận phân tích một tác phẩm văn học.
- Ý kiến nhỏ: Câu 1: Thông qua thử thách đầu
tiên (gắn với câu hỏi thứ nhất), tác giả dân gian
đề cao sự thông minh trong ứng xử, mà chủ yếu
là một phần phản xạ ngôn ngữ lanh lẹ và sắc sảo.
- Lí lẽ: Câu 2: Thử thách đầu tiên là một tình
huống thử thách tư duy và việc sử dụng ngôn
ngữ.
- Bằng chứng: Câu 3: Trước câu hỏi khó, em bé
đã đáp trả lại bằng việc ra lại câu hỏi cho người
đố, để chỉ ra rằng, đây là một câu hỏi không thể
có câu trả lời.

Chỉ ra các câu văn
thể hiện ý kiến nhỏ,
lí lẽ, bằng chứng
trong đoạn văn
trên?

III. Suy ngẫm và phản hồi
2. Đặc điểm của văn bản nghị luận phân tích một tác phẩm văn học.
=> Ở đoạn ba, lí lẽ thể hiện quan điểm của
người viết về hình ảnh nhân vật em bé thông
minh trong thử thách thứ 2,3. Các bằng chứng
trích ra từ văn bản và các lí lẽ đưa ra để lập
Nhận xét về cách
luận phù hợp, thuyết phục, làm bật lên được sự
triển khai lí lẽ, bằng
thông minh , tài trí của nhân vật em bé. Cách
chứng ở đoạn này?
triển khai ý kiến, lí lẽ, bằng chứng ấy đã góp
phần làm tăng sức thuyết phục cho văn bản.

III. Suy ngẫm và phản hồi
2. Đặc điểm của văn bản nghị luận phân tích một tác phẩm văn học.

Thảo luận:
Em hãy chỉ ra các đặc điểm của
văn bản nghị luận phân tích một
tác phẩm văn học trong văn bản
Em bé thông minh – nhân vật kết
tinh trí tuệ dân gian theo bảng?

Đặc điểm của văn bản nghị luận phân tích Biểu hiện trong văn bản Em bé
một tác phẩm văn học
thông minh – nhân vật kết tinh trí
tuệ dân gian
Thể hiện rõ ý kiến của người viết về tác
phẩm cần bàn luận
Đưa ra lí lẽ là những lí giải, phân tích tác
phẩm.
Bằng chứng được dẫn ra từ tác phẩm để
làm rõ cho lí lẽ.
Ý kiến, lí lẽ, bằng chứng được sắp xếp theo
trình tự hợp lí.

III. Suy ngẫm và phản hồi
2. Đặc điểm của văn bản nghị luận phân tích một tác phẩm văn học.
Đặc điểm của văn bản nghị luận phân tích một
tác phẩm văn học

Biểu hiện trong văn bản Em bé thông minh –
nhân vật kết tinh trí tuệ dân gian

Thể hiện rõ ý kiến của người viết về tác phẩm “Trong truyện Em bé thông minh, thông qua
cần bàn luận
bốn lần thử thách, tác giả dân gian đã đề cao trí
tuệ của nhân dân”.
Đưa ra lí lẽ là những lí giải, phân tích tác phẩm. Đề cao trí tuệ nhân dân.
Bằng chứng được dẫn ra từ tác phẩm để làm rõ - Thử thách đầu tiên
cho lí lẽ.
- Thử thách thứ hai và thứ ba
- Thử thách thứ tư

III. Suy ngẫm và phản hồi
Ý kiến, lí lẽ, bằng chứng được sắp xếp theo - Ý kiến 1: Thông qua thử thách đầu tiên, tác
trình tự hợp lí.
giả dân gian đề cao sự thông minh trong ứng
xử, mà chủ yếu là một phản xạ ngôn ngữ
lanh lẹ và sắc sảo.
- Ý kiến 2: Ở thử thách thứ hai và ba, tác giả
dân gian muốn khẳng định sự mẫn tiếp của
trí tuệ dân gian.
- Ý kiến 3: Ở thử thách thứ tư, người kể
chuyện đã nâng nhân vật em bé lên một tầm
cao mới, vượt lên cả triều đình hai.nước,
nhấn mạnh vị thế áp đảo của trí tuệ dân gian
so với trí tuệ cung đình…

III. Suy ngẫm và phản hồi
3. Những góc nhìn văn chương

Văn bản trên giúp em biết
thêm điều gì về truyện cổ
tích “Em bé thông minh”?

Qua VB trên, em hiểu được rằng:
 Tác giả dân gian đã tập trung ca ngợi trí thông minh của nhân dân qua nhân
vật em bé thông minh.
Tác giả dân gian muốn đề cao tầng lớp lao động, thể hiện sự tự hào về trí tuệ
bình dân.
Đồng thời, truyện cổ tích còn thể hiện một ước mơ muốn có được cuộc sống
xứng đáng với trí tuệ của người dân.

LUYỆN TẬP

- Tổng kết nội dung bài học theo sơ đồ tư
duy?
- Rút ra đặc điểm của văn bản nghị luận
phân tích một tác phẩm văn học?

Củng cố

Câu 1: Phương thức biểu đạt chính
trong văn bản “Em bé thông minh –
nhân vật kết tinh trí tuệ dân gian” là ….

A

Tự sự

B

Miêu tả

C

Biểu cảm

D

Nghị luận

Câu 2: Loại văn bản nào dưới đây có
mục đích chính nhằm thuyết phục về
một vấn đề ?

A
C

Văn bản tự sự
Văn bản biểu cảm

B

Văn bản miêu tả

D

Văn bản nghị luận

Câu 3: Cơ sở cho ý kiến, quan
điểm của người viết được gọi là
gì?

A

Ý kiến

B

Bằng chứng

C

Lí lẽ

D

Luận điểm

Câu 4: Những minh chứng làm rõ
cho lí lẽ, căn cứ vào tác phẩm đang
bàn luận được gọi là gì ?

A

Ý kiến

B

Bằng chứng

C

Lí lẽ

D

Luận điểm

Câu 5: Khi đọc văn bản
nghị luận phân tích về một tác phẩm văn
học, em cần
nhận biết được các yếu tố nào trong văn
bản?

A
C

Nhân vật, sự kiện
được nhắc đến
Các ý kiến, lí lẽ, bằng
chứng trong văn bản

B
D

Tình cảm, cảm xúc
của người viết
Đề tài, chủ đề
của văn bản

VẬN DỤNG
Bài tập: Những dấu hiệu nào giúp em nhận ra đoạn văn sau thuộc văn bản nghị
luận phân tích một tác phẩm văn học?
“Bên cạnh đó, sức hấp dẫn của truyện còn đến từ kết thúc hết sức bất ngờ. Cho
đến cuối văn bản, cũng tức là cuối truyện ngắn, Ô Hen-ri mới để cho Xu kể lại
cho Giôn-xi (lúc đó là vào buổi chiều, Giôn-xi đang vui vẻ và đan chiếc khăn
choàng len màu xanh sẫm) về cái chết của cụ Bơ-mơn, về “kiệt tác” chiếc lá cuối
cùng. Người kể chuyện không “nói hộ” ý nghĩ của nhân vật cụ Bơ-mơn nhưng lại
cố ý “bỏ qua”, không kể việc cụ đã hoàn thành bức vẽ đó trong đêm như thế nào.
Nhưng đó cũng chính là ý đồ nghệ thuật của người sáng tạo mà người đọc cảm
nhận được qua sự mô tả cách nhìn, thái độ, trạng thái tinh thần của cụ Bơ-mơn.”
(Theo Minh Khuê, trích Tác phẩm văn học trong nhà trường – Những
vấn đề trao đổi, tập 3, NXB Giáo dục Việt Nam, 2012)

Hướng dẫn học ở nhà
- Vẽ sơ đồ tư duy về các đơn vị kiến thức của bài
học hoặc vẽ tranh hình ảnh ấn tượng về bài học.
- Chuẩn bị bài tiếp theo.