BIP….BIP
BIP….BIP

I. Tìm hiểu chung

- Phạm Tiến Duật (19412007), quê Phú Thọ
- Ông là gương mặt tiêu
biểu cho thế hệ nhà thơ trẻ
thời chống Mĩ.
-Thơ ông thường viết về
thế hệ trẻ trong kháng
chiến chống Mỹ với giọng
điệu trẻ trung, sôi nổi, tinh
nghịch, sâu sắc.

• Phạm Tiến Duật được đồng nghiệp và bạn đọc nhiều thế hệ
ca tụng là "con chim lửa của Trường Sơn huyền thoại", "cây
săng lẻ của rừng già", "nhà thơ lớn nhất thời chống Mỹ".
• Thơ của anh cất lên bên những hố bom còn khét mùi thuốc
nổ, từ những con đường đầy tiếng bom như tiếng thú.
• Ông từng bộc bạch: “Tôi gắn bó máu thịt với Trường Sơn và
có thể nói Trường Sơn đã đẻ ra nhà thơ Phạm Tiến Duật.
Trước đây, bây giờ và sau này nếu tôi viết được chút gì neo
lại trong lòng bạn đọc chính là nhờ những năm tháng ở
Trường Sơn”.

BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE
KHÔNG KÍNH

Trích tập thơ:
Vầng trăng quầng lửa

Tác phẩm: Bài thơ về
tiểu đội xe không kính
sáng tác năm 1969.

PTBĐ: Tự
sự + Miêu
tả + Biểu
cảm

Thể thơ:
Tự do

Đề tài:
Người lính
và chiến
tranh

Khổ 1+2: Tư thế
thế hiên ngang
của người lính

Khổ 3+4: Tinh
thần dũng cảm,
lạc quan bất
chấp khó khăn
gian khổ

Khổ 5+6: Tinh
thần đồng chí
đồng đội của
người lính

Khổ 7: Lòng yêu
nước và ý chí
giải phóng

Nhan đề:
Bài thơ về tiểu đội xe không kính
 Nhan đề lạ, độc đáo.
 Làm nổi bật hình ảnh của toàn
bài: xe không kính.
 Thể hiện cách nhìn, cách khai thác
chất thơ của hiện thực, của tuổi trẻ
hiên ngang, dũng cảm.

Tôi phải thêm “ Bài thơ về…”,
để báo trước cho mọi người
biết rằng là tôi viết thơ, chứ
không phải một khúc văn xuôi.
Bài thơ về tiểu đội xe không
kính là cách đưa chất liệu văn
xuôi vào thơ, những câu thơ
“đặc” văn xuôi được kết hợp
lại trong một cảm hứng chung.
(Phạm Tiến Duật)

II. Đọc hiểu văn bản

1. Hình ảnh những chiếc xe không kính

Hình ảnh những chiếc xe hiện lên
trong bài thơ có những đặc điểm gì?
Ý nghĩa của cách miêu tả đó?

Vì: Bom
giật, bom
rung

Nhưng:
Xe vẫn
chạy vì
miền Nam

Giọng điệu thơ: ngang
tàng, hóm hỉnh

Nghệ thuật liệt kê, điệp ngữ

 Hình ảnh chiếc xe hiện
lên chân thực, trần trụi.

Ý nghĩa

2. Tinh thần dũng cảm, lạc quan bất chấp khó khăn gian khổ

Ung dung buồng lái ta ngồi
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng
....
Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa, như ùa vào buồng lái

HÌNH ẢNH NGƯỜI CHIẾN SĨ
LÁI XE

Hình ảnh người
chiến sĩ lái xe
hiện lên qua
những chi tiết
nào? Nêu nhận
xét của em.

THẢO
LUẬN
NHÓM

Ung dung buồng lái ta ngồi
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng
Đảo ngữ +
Giọng điệu tự
tin, mạnh mẽ 
Tư thế thoải
mái, ung dung,
đường hoàng

Nhịp thơ 2/2/2 +
Điệp ngữ “nhìn” +
Không gian
khoáng đạt: đất,
trời, thẳng  Tầm
nhìn phóng
khoáng, rộng mở

 Tư thế hiên ngang của một dân tộc anh hùng

Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa như ùa vào buồng lái
 Những cảm giác mạnh, bất ngờ và thú vị
 Hòa nhập với thiên nhiên rộng lớn

 Người lính trẻ trung, cá tính, tâm hồn yêu thiên nhiên.

Không có kính, ừ thì có bụi,
Bụi phun tóc trắng như người già
Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.
Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn, mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa
Mưa lùa gió vào khô mau thôi

Điệp ngữ: ừ thì, chưa cần,
thôi mang đậm khẩu khí +
Điệp cấu trúc: không có ...; ừ
thì ...; chưa cần ...
Giọng điệu thơ ngang tàn
 Nhìn trực diện, không né
tránh khó khăn
 Người lính lái xe với tâm
hồn trẻ trung, tinh thần dũng
cảm, lạc quan, kiên cường

Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bạn bè suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.

Anh hùng nuôi quân Hoàng Cầm

• Họp thành tiểu đội
• Gặp bè bạn, bắt tay nhau
• Chung bát đũa = gia đình
 Tình đồng đội chân
thành, bộc trực mà sâu
sắc.

Lại đi, lại đi, trời xanh thêm
 Niềm vui ra trận, sự tin tưởng vào tương lai.

 Khi lên xe ta chưa quen nhau
Lúc xuống xe ta đã thành bè bạn
Ta tựa lưng vào bốn năm tấn đạn
Chúng ta đi đường dài
Mấy trăm xe và mấy trăm người
Nhằm mặt trận tiến vào như cơn lốc
Những trái tim xếp theo hàng dọc
Suốt đường dài hồi hộp biết bao
nhiêu” 
(Chim Lạc bay)

Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.

Thủ pháp đối lập tương phản
Không có kính, đèn, mui,
thùng xe xước

><

Có một trái tim

Thiếu thốn về vật chất

><

Giàu có tinh thần

><

Sức mạnh tinh thần, khí
phách hào hùng của dân tộc

Sức hủy diệt ghê gớm của
chiến tranh

 Tác dụng: Tôn lên lí tưởng cao đẹp và thể hiện tấm lòng yêu nước
nồng nàn của người lính lái xe + Tạo nên một kết thúc bất ngờ, thú vị.

Nhà thơ Phạm Tiến Duật tâm sự:
“ … Hình ảnh cuối cùng tỏa lên bài
thơ, làm bài thơ lung linh một ý nghĩa,
một tình yêu. Phải, chỉ cần có “ một
trái tim”, một trái tim yêu yêu nước,
một lòng khao khát giải phóng miền
Nam thì tất cả những cái thiếu kia đâu
có hề gì. Vậy đó, khí phách ngang tàng
mà vẫn tha thiết yêu thương…”
(Văn lớp 9 không khó như bạn nghĩ/ nhiều tác giả)

III. Tổng kết

Hình ảnh chiếc xe không kính

Lái xe không kính
đầy những khó khăn

Nhưng cũng có cái
thú của nó

Hình ảnh người lính lái xe: can trường, mạnh mẽ, yêu
đời, lạc quan, yêu nước, ý chí giải phóng miền Nam

PHIẾU SỐ 1
Nhà thơ Phạm Tiến Duật có câu thơ thật độc đáo:
“Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi”
Và trên chiếc xe ấy, người chiến sĩ lái xe đã:
“Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Thấy con đường chạy thẳng vào tim.
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa như ùa vào buồng lái”.
Câu 1: Những câu thơ vừa dẫn trích trong tác phẩm nào? Cho biết năm sáng tác của tác phẩm đó.
Câu 2: Chỉ ra từ phủ định trong câu thơ độc đáo trên. Việc dùng liên tiếp từ phủ định ấy nhằm khẳng định
điểu gì và góp phần tạo nên giọng điệu nào cho bài thơ?
Câu 3: Dựa vào khổ thơ trên, hãy viết đoạn văn nghị luận khoảng 12 câu theo cách lập luận diễn dịch làm
rõ cảm giác của người chiến sĩ lái xe trên chiếc xe không kính, trong đó có sử dụng câu phủ định và phép
thế (gạch dưới câu phủ định và nhừng từ ngữ dùng làm phép thế).
Câu 4: Chép lại hai câu thơ liên tiếp sử dụng từ phủ định trong tác phẩm (được xác định ở câu hỏi 1).  

GỢI Ý TRẢ LỜI

Câu 1: Những câu thơ
vừa dẫn trích trong tác
phẩm nào? Cho biết
năm sáng tác của tác
phẩm đó.

Câu 1:
- Những câu thơ trích
trong “Bài thơ về tiểu đội
xe không kính”
- Sáng tác năm 1969.

GỢI Ý TRẢ LỜI
Câu 2: Chỉ ra từ
phủ định trong
câu thơ độc đáo
trên. Việc dùng
liên tiếp từ phủ
định ấy nhằm
khẳng định điểu
gì và góp phần tạo
nên giọng điệu
nào cho bài thơ?

Câu 2: Chỉ ra từ phủ định và tác dụng của việc sử dụng từ
phủ định:
- Từ phủ định là từ: “không”
- Việc dùng liên tiếp từ phủ định trên nhằm khẳng định:
+ Nguyên nhân vì sao chiếc xe không có kính. Đó là do
“Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi”.
+ Phản ánh rõ hiện thực khốc liệt của cuộc chiến tranh
chổng Mỹ cứu nước diễn ra trên tuyến đường Trường
Sơn.
- Cách sử dụng liên tiếp từ phủ định cũng góp phần tạo
nên giọng điệu ngang tàng, thản nhiên, câu thơ rất gần
với câu văn xuôi.

Câu 3: Dựa vào khổ thơ trên, hãy viết đoạn văn nghị luận khoảng 12 câu
theo cách lập luận diễn dịch làm rõ cảm giác của người chiến sĩ lái xe trên
chiếc xe không kính, trong đó có sử dụng câu phủ định và phép thế (gạch
dưới câu phủ định và nhừng từ ngữ dùng làm phép thế).
GỢI Ý TRẢ LỜI

- Cảm nhận được cảm giác mạnh mẽ, đột ngột cụ thể của người lái xe ngồi trong
chiếc xe không kính.
- Qua khung cửa xe không có kính chắn gió, người lái xe tiếp xúc trực tiếp với thế
giới bên ngoài:
- Điệp ngữ “nhìn thấy” kết hợp với các hình ảnh dược liệt kê: gió, con đường, sao
trời, cánh chim, làm rõ những khó khăn mà người lính lái xe đang phải đối mặt
khi làm nhiệm vụ, nhưng cũng mang lại cho họ càm giác thích thú: “xoa mắt
đắng”, “chạy thẳng vào tim”, “Như sa như ùa vào buồng lái” => Nghệ thuật nhân
hóa: “xoa”, “chạy thẳng”, “sa”, "ùa' khắc họa cảm giác rất cụ thể của người lính.

GỢI Ý TRẢ LỜI

- Qua các điệp ngữ “thấy” và “như”, khổ thơ cũng diễn tả một cách chính xác và
gợi cảm tốc độ của những chiếc xe đang lao nhanh ra chiến trường. Người đọc
cảm nhận được đoạn đường của xe chạy: khi thì là con đường chạy thẳng: “con
đường chạy thẳng vào tim”, khi thì xe đang chạy ở lưng chừng núi, ở độ cao tiếp
xúc với “sao trời”, với “cánh chim. Người đọc cảm nhận được cung đường gập
ghềnh, khúc khuỷu đầy khó khăn mà người lính lái xe phải vượt quá.
- Qua cảm giác mạnh, đột ngột của ngựời lính lái xe khi ngồi trong buồng lái,
nguời đọc thấy được thái độ bất chấp khó khăn, nguy hiểm và tâm hồn lạc quan,
trẻ trung, yêu đời của người lính lái xe trên tuyến đường Trường Sơn qua hình
ảnh:
"... Sao trời và đột ngột cánh chim”
Như sa như ùa vao buồng lái”

PHIẾU SỐ 2
Trong lời bài hát “Xe ta đi trong đêm Trường Sơn” có đoạn;
“Những đêm Trường Sơn
Đường tiền tuyến uốn quanh co
Mây trời đẹp quá,
vỡ kính rồi, trăng tràn cả vào xe"....
(Nhạc và lời: Tân Huyền)
Câu 1: Đoạn lời bài hát trên gợi em liên tưởng đến bài thơ nào trong chương trình Ngữ văn lớp
9? Nêu tên tác giả và hoàn cảnh sáng tác bài thơ.
Câu 2: Tác giả đã đưa vào trong bài thơ em vừa gợi nhớ một hình ảnh rất độc đảo. Theo em, đó
là hình ảnh nào? Việc sáng tạo hình ảnh đó của tác giả nhằm mục đích gì?
Câu 3: Dựa vào khổ thơ cuối của bài thơ, hãy viết một đoạn văn theo cách lập luận diễn dịch
(khoảng 12 câu) lảm rõ hình ảnh những chiếc xe và bức chân dung tuyệt vời về người chiến sĩ
lái xe Trường Sơn. Trong đoạn có sử dụng một phép nối và một câu mở rộng thành phần (gạch
chân, chú thích rõ).
Câu 4: Kể tên một tác phẩm thơ đã học cùng viết về đề tài người lính, ghi rõ tên tác giả.

Câu 1: Đoạn lời bài hát trên gợi em liên tưởng đến bài thơ
nào trong chương trình Ngữ văn lớp 9? Nêu tên tác giả và
hoàn cảnh sáng tác bài thơ.
GỢI Ý TRẢ LỜI
Câu 1: Lờỉ bài hát đã gợi liên tưởng tới bài thơ sau:
- Tên bài thơ: “Bài thơ về tiều đội xe không kính”
- Tác giả: Phạm Tiến Duật
- Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ sáng tác năm 1969, thời kì cuộc kháng
chiến chống Mĩ đang diễn ra ác liệt, tác giả là bộ đội lái xe trên tuyến
đường Trường Sơn.

Câu 2: Tác giả đã đưa vào trong bài thơ em vừa gợi nhớ một hình ảnh rất
độc đảo. Theo em, đó là hình ảnh nào? Việc sáng tạo hình ảnh đó của tác
giả nhằm mục đích gì?
GỢI Ý TRẢ LỜI

Câu 2: Hình ảnh thơ độc đáo trong bài thơ, mục đích:
- Hình ảnh thơ độc đáo: Những chiếc xe không kính.
- Mục đích:
+ Gợi về hiện thực khốc liệt chiến tranh
+ Làm nổi bật vẻ đẹp của những chiến sĩ lái xe Trường
Sơn.

Câu 3: Dựa vào khổ thơ cuối của bài thơ, hãy viết một đoạn văn theo cách lập
luận diễn dịch (khoảng 12 câu) lảm rõ hình ảnh những chiếc xe và bức chân
dung tuyệt vời về người chiến sĩ lái xe Trường Sơn. Trong đoạn có sử dụng
một phép nối và một câu mở rộng thành phần (gạch chân, chú thích rõ).
GỢI Ý TRẢ LỜI

Câu 3: Viết đoạn văn làm rõ hình ảnh những chiếc xe và
bức chân dung tuyệt vời về người chiến sĩ lái xe Trường
Sơn:
* Hình ảnh chiếc xe:
- Bom đạn chiến tranh ngày càng làm nó hư hỏng, biến
dạng: không kính, không đèn, không mui, thùng xe xước.
- Phân tích điệp ngữ không

* Những chiếc xe vẫn chuyên động tiến vào
miền Nam phía trước:
* Bức chân dung tuyệt vời về người chiến
sĩ lái xe Trường Sơn:
- Là bức chân dung về phầm chất tâm hồn
người chiến sĩ lái xẹ:
- Lòng dũng cảm ngoan cường...vượt mọi
khó khăn chồng chất.
- Ý chí quyết tâm chiến đấu “Vì miền Nam
phía trước.

GỢI Ý TRẢ LỜI

* Phân tích hình ảnh hoán dụ trái tim, kết cấu "vẫn... chỉ cần" => vẻ đẹp hiên
ngang bất khuất của người chiến sĩ lái xe.