CHÀO MỪNG CÁC EM
CÙNG ĐẾN VỚI TIẾT HỌC
HÔM NAY!

TRÒ CHƠI: AI NHANH HƠN
Câu 1: Em hãy nối thông tin cột A với B để có nhận định đúng

về các phương châm hội thoại?

A

B

1. Phương châm về lượng

a. Nói đúng đề tài giao tiếp

2. Phương châm về chất

b. Lịch sự, tế nhị khi giao tiếp

3. Phương châm quan hệ

c. Nói đủ nội dung

4. Phương châm cách thức

d. Nói có bằng chứng xác thực

5. Phương châm lịch sự

e. Nói ngắn gọn, rành mạch

Đáp án: 1c - 2d - 3a - 4e - 5b

Câu 2: Những câu sau liên quan đến phương châm hội thoại nào?
a.

Hoa thơm ai nỡ bỏ rơi

Phương châm lịch sự

Người khôn ai nỡ nói nhau nặng lời.
b. Nói có sách, mách có chứng
c. Nói gần nói xa chẳng qua nói thật

Phương châm về chất
Phương châm cách thức

Tiết 13:

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
(tiếp theo)

NỘI DUNG BÀI HỌC
1

2

Quan hệ giữa

Những trường

phương châm

hợp không tuân

hội thoại với tình

thủ phương

huống giao tiếp

châm hội thoại

3

Luyện tập

I. Quan hệ giữa phương châm hội thoại với tình
huống giao tiếp
Đọc truyện cười sau và trả lời các câu hỏi:

CHÀO HỎI

1. Anh chàng trong câu truyện được giới thiệu

Anh chàng nọ ở nhà vợ tại một vùng quê, được người nhà dặn
trong hoàn cảnh như thế nào?
là phải luôn chào hỏi mọi người xung quanh.
2 Anh ta có thực hiện đúng lời dặn ấy không?
Một hôm, anh ta ra đường và thấy một người đang đốn cành
Thự
c hicao,
ện nhliền
ư thếranào?
trên một
cây
dấu gọi.
3. Trong
huviệc,
ống này
chàng
rểxuống,
đã vi ph
ạm
Người
kia tình
dừng
lật đật
trèo
hỏi:
ph
ươ
ng
châm
h
ộ
i
tho
ạ
i
nào?
Vì
sao?
- Có chuyện gì thế?
- Có gì đâu ! Bác làm việc vất vả lắm phải không?
(Theo Truyện cười dân gian Việt Nam)

Truyện cười: " Chào hỏi"
Anh chàng được giới thiệu: Ở nhà vợ tại một vùng quê.
Được người nhà dặn là phải luôn chào hỏi mọi người
xung quanh.
Anh chàng thực hiện đúng lời dặn, thấy người đốn cành trên
một cây cao cũng vẫy xuống để chào.

 Chàng rể đã vi phạm: Không tuân thủ phương châm
lịch sự vì không phù hợp với tình huống giao tiếp. Gây
phiền hà, ảnh hưởng công việc của người khác.

Truyện cười: " Chào hỏi"
Chàng rể không tuân thủ phương châm lịch sự vì lời
chào không đúng lúc, đúng chỗ, không phù hợp với
tình huống giao tiếp ( áp dụng máy móc)

II. Những trường hợp không tuân thủ
phương châm hội thoại
1. Đọc yêu cầu phần 1 (SGK - 37)
Các ví dụ 1 (SGK- 8), truyện cười “ Quả bí khổng lồ” (SGK-9), đọc 1 số
thành ngữ (SGK- 21), truyện “ người ăn xin” (SGK-22).
? Trong các ví dụ đã phân tích trên khi học về các phương châm hội
thoại, trong những tình huống nào phương châm hội thoại không được
tuân thủ

II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại

Tình huống trong truyện "
Người ăn xin" phương châm
lịch sự được tuân thủ.

Các tình huống còn lại không tuân thủ
phương châm hội thoại.

II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại
Câu trả lời của Ba có đáp ứng nhu cầu thông
tin đúng như An mong muốn hay không ?
? Trong tình huống này thì phương châm hội
thoại nào không được tuân thủ ?
? Vì sao Ba trả lời như vậy mà không tuân
thủ phương châm hội thoại đã nêu ?

2. Đọc đoạn đối thoại sau, chú ý từ ngữ in đậm và trả lời câu hỏi.
An: Cậu có biết chiếc máy bay đầu tiên được chế tạo vào năm nào không?
Ba:Đâu khoảng vào đầu thế kì XX

II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại
2. Đọc đoạn đối thoại sau, chú ý từ ngữ in đậm và trả lời câu hỏi.
An: Cậu có biết chiếc máy bay đầu tiên được chế tạo vào năm nào không?
Ba: Đâu khoảng vào đầu thế kì XX

- Câu trả lời của Ba không đáp ứng được yêu cầu của An.
- Phương châm về lượng không được tuân thủ.
- Vì Ba không biết chiếc máy bay đầu tiên đươc chế tạo vào năm nào. Để
tuân thủ phương châm về chất nên Ba phải trả lời chung chung như vậy.

II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại
3. Khi bác sĩ nói với một người mắc bệnh nan y về tình trạng sức khoẻ của
bệnh nhân đó thì phương châm hội thoại nào có thể không được tuân thủ ? Tại
sao bác sĩ phải làm như vậy?
? Em hãy tìm những tình huống giao tiếp khác mà phương châm hội thoại cũng
không được tuân thủ?

- Bác sĩ không nên nói thật vì có thể sẽ khiến cho bệnh nhân hoảng sợ, tuyệt vọng.
- Bác sĩ không tuân thủ phưương châm về chất (nói điều mình tin là không đúng).
- Có thể chấp nhận đưưîc vì nó có lợi cho bệnh nhân, giúp cho người bệnh lạc quan
trong cuộc sống.

II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại
4. Khi nói Tiền bạc chỉ là tiền bạc thì có phải người nói không tuân thủ phương
châm về lượng không? Theo em, nên hiểu ý nghĩa câu này như thế nào?

- Nếu xét nghĩa tường minh thì cách nói này không tuân thủ phương châm về lượng vì nó dường
nhưư không cho người nghe thêm một thông tin nào.
- Nếu xét theo nghĩa hàm ý thì cách nói này vẫn tuân thủ phương châm về lượng.
 Tiền bạc chỉ là phương tiện để sống chứ không phải là mục đích cuối cùng của con người. Câu
này có ý nghĩa răn dạy con ngưười ta không nên chạy theo tiền bạc mà quên tất cả.

=> Muốn gây một sự chú ý, để người nghe hiểu câu nói theo một hàm ý nào đó.

II. Những trường hợp không tuân thủ
phương châm hội thoại
Viêc không tuân thủ các phương châm hội thoại có thể bắt nguồn từ những nguyên
nhân sau:
• Người nói vô ý, thiếu văn hóa giao tiếp
• Người nói phải ưu tiên cho một phương châm hội thoại hoặc một yêu cầu khác
quan trọng hơn.
• Người nói muốn gây một sự chú ý, để người nghe hiểu câu nói thêo một hàm ý
nào đó

LUYỆN TẬP

Bài 1
Đọc mẩu truyện sau và trả lời câu hỏi:
Một cậu bé năm tuổi chơi quả bóng nhựa trong phòng đọc sách của bố. Quả bóng văng
vào ngăn dưới của một kệ sách. Cậu bé tìm mãi không ra, bèn hỏi bố. Ông bố đáp:
- Quả bóng nằm ngay cuốn “ Tuyển tập truyện ngắn Nam Cao” kìa kìa.
Câu trả lời của ông bố không tuân thủ phương châm hội thoại nào? Phân
tích để làm rõ sự vi phạm ấy?
 Ông bố không tuân thủ PCCT vì cậu bé chỉ 5 tuổi chưa biết cuốn sách Tuyển tập
truyện ngắn Nam Cao” cho nên sẽ không tìm được quả bóng.=> Cách nói không rõ,
không phù hợp đối tượng.

Bài 1
Đọc mẩu truyện sau và trả lời câu hỏi:
Bốn người hăm hở đến nhà lão Miệng. Đến nơi họ không chào hỏi gì cả, cậu
Chân, cậu Tay nói thẳng với lão Miệng:
- Chúng tôi hôm nay đến không phải để thăm hỏi, trò chuyện với ông, mà để
nói cho ông biết: Từ nay chúng tôi không làm gì để nuôi ông nữa. Lâu nay chúng
tôi đã cực khổ, vất vả vì ông nhiều rồi.
(Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng)
• Lời nói của Chân, Tay, Tai, Mắt không tuân thủ PC lịch sự.
• Qua tìm hiểu nội dung câu chuyện: Sự giận dữ và nói năng nặng nề như vậy là không có
lí do chính đáng.

VẬN DỤNG
• Để không vi phạm các phương châm hội thoại cần phải làm gì?
• Những nguyên nhân nào dẫn tới sự vi phạm phương châm hội
thoại?

Để không vi phạm các
phương châm hội thoại cần

Nắm được các đặc
điểm của tình
huống giao tiếp

Những nguyên nhân dẫn tới sự vi phạm
phương châm hội thoại?

Người nói vô ý,
vụng về, thiếu văn
hoá giao tiếp .

Phải ưu tiên cho
một phương châm
hội thoại hoặc một

Muốn gây sự chú ý
để người nghe hiểu

yêu cầu khác quan

câu nói theo một

trọng hơn .

hàm ý nào đó...

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
• Hoàn thành các bài tập trong sách giáo khoa.
• Soạn văn bài: Chuyện người con gái Nam Xương

CẢM ƠN CÁC EM ĐÃ CHÚ Ý
LẮNG NGHE BÀI GIẢNG