Vĩnh Biệt Cửu Trùng Đài
Ngữ Văn
Lớp 11

- Trích: Vũ Như Tô
 Tác giả: Nguyễn Huy Tưởng
 GV: ĐỖ THỊ NGUYỆT LÂM

Em hãy quan sát những hình
ảnh sau và nêu hiểu biết của
mình về những hình ảnh đó?

- Bức hình 1: Kim tự tháp nổi tiếng và bí ẩn
nhất thế giới cổ đại (một trong 7 kì quan thế
giới cổ đại). Song để xây dựng được công trình
vĩ đại này cần rất nhiều nhân lực, của cải, ước
tính giao động từ 20-100 nghìn người làm việc
liên tục. Số lượng nhân công này được thay thế
thường xuyên bởi xây dựng kim tự tháp là
công việc rất khổ ải.

- Bức hình 2: Vạn lí Trường Thành

+ Đây là bức tường và các công sự trải dài theo biên giới phía
Bắc của Trung Quốc, do hoàng đế Trung Hoa đầu tiên tên Tần
Thủy Hoàng ra lệnh xây dựng vào khoảng năm 200 TCN, sau
đó tiếp tục đến thời Minh mở mang xây dựng thêm.
+ Đây là một công trình kiến trúc đồ sộ, được công nhận là
một trong 7 kì quan thế giới mới.
+ Để xây dựng được công trình này đã có khoảng hơn 400.000
người phải bỏ mạng, nhiều người đã phải chôn vùi thân xác
ngay dưới chân thành. Điều đó đã gây nỗi oán hận trong nhân
dân.

Vĩnh Biệt Cửu Trùng Đài
Ngữ Văn
Lớp 11

- Trích: Vũ Như Tô
- Tác giả: Nguyễn Huy Tưởng

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

CẤU TRÚC BÀI HỌC
I. Tìm hiểu khái quát
1. Tác giả
2. Tác phẩm
3. Đoạn trích
II. Khám phá văn bản
1. Tình huống
2. Các mâu thuẫn cơ bản
3. Nhân vật Vũ Như
III. Tổng kết

I. TÌM HIỂU KHÁI QUÁT

1. Tác giả
a. Cuộc đời?
• Nguyễn Huy Tưởng (1912 - 1960)
• Quê : Làng Dục Tú, Từ Sơn, Bắc Ninh, nay
thuộc huyện Đông Anh, Hà Nội.
• Là nhà văn có thiên hướng khai thác về đề
tài lịch sử và có nhiều đóng góp về thể loại
tiểu thuyết và kịch.

I. TÌM HIỂU KHÁI QUÁT

1. Tác giả
b. Sự nghiệp sáng tác?
• Nhà văn lớn của văn học Việt Nam
hiện đại.
• Đóng góp nổi bật ở thể loại tiểu
thuyết và kịch.
• Thường khai thác đề tài lịch sử

I. TÌM HIỂU KHÁI QUÁT

1. Tác giả
Một số tác phẩm chính: ?
• Kịch: Vũ Như Tô, Bắc Sơn
• Tiểu thuyết: Sống mãi với Thủ
Đô, An Tư 
• Kí: Kí sự Cao Lạng 
• Truyện thiếu nhi: Tìm mẹ, Lá cờ
thêu sáu chữ vàng,…

I. TÌM HIỂU KHÁI QUÁT

2. Tác phẩm kịch “Vũ Như Tô”
a. Thể loại?

Bi kịch lịch sử

b. Hoàn cảnh sáng tác?

• Kịch Vũ Như Tô được sáng tác từ sự kiện lịch
sử có thật xảy ra ở Thăng Long các năm 1516 –
1517, dưới triều Lê Tương Dực
• Vở kịch viết xong vào hè 1941, ban đầu có ba hồi, sau tác giả
viết tiếp thành năm hồi

I. TÌM HIỂU KHÁI QUÁT

2. Tác phẩm kịch “Vũ Như Tô”
c. Tóm tắt tác phẩm?
- Vũ Như Tô, một kiến trúc sư thiên tài, bị hôn quân Lê Tương Dực
bắt xây dựng Cửu Trùng Đài, ông kiên quyết từ chối.
- Cung nữ Đan Thiềm thuyết phục Vũ Như Tô lợi dụng quyền thế và
tiền bạc của Lê Tương Dực để xây dựng một tòa lâu đài vĩ đại.
- Vũ Như Tô chấp nhận xây dựng Cửu Trùng Đài, vô tình gây biết bao
tai họa cho nhân dân.
- Quận công Trịnh Duy Sản nổi loạn, giết Lê Tương Dực, Vũ Như Tô,
Đan Thiềm. Cửu Trùng Đài bị thiêu hủy. 

I. TÌM HIỂU KHÁI QUÁT

3. Đoạn trích “Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài”
Nêu vị trí?

Vị trí: Đoạn trích thuộc hồi V, hồi cuối
cùng của tác phẩm “Vũ Như Tô”

II. Khám phá văn bản
1.

Tóm tắt các sự kiện cính.

Dựa trên kết quả đọc ở nhà
và nghe đọc, em hãy tóm tắt
ngắn gọn văn bản?

Câu 2. Tình huống kịch là
gì? Theo em, tình huống
kịch được miểu tả trong
đoạn trích là tình huống gì?

2. Tình huống kịch .
Tình huống kịch là một hoàn cảnh đặc biệt giúp
bộc lộ toàn bộ tính cách và số phận của nhân vật.

- Tình huống kịch trong đoạn trích là: Trịnh Duy Sản
dấy binh làm loạn, giết nhà vua, đốt phá Cử Trùng Đài,
lùng bắt Vũ Như Tô.
- Đây là tình huống vô cùng kịch tính, làm thay đổi số
phận nhân vật và đẩy nhân vật vào một tình thế buộc
phải lựa chọn, thông qua đó bộc lộ tính cách nhân vật.

II. Khám phá văn bản
2 Tình huống kịch.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Điền vào bảng sau để thấy được những phản ứng và thái
độ của các nhân vật trước tình huống kịch. Qua đó, em
thấy được gì về tính cách nhân vật, nhận xét.
Nhân vật Lựa chọn/ hành động
Tính cách
Nhận xét
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2. Tình huống kịch .

- Trước tình huống đó, mỗi nhân vật có những phản ứng và hành
động khác nhau:
+ Đan Thiềm thì khẩn thiết cầu xin Vũ Như Tô đi trốn để không uổng
phí tài trời, ngay cả khi bị bắt vẫn một mực bảo vệ Vũ Như Tô.
+ Vũ Như Tô nhất quyết ở lại Cửu Trùng Đài, một lòng tin vào sự vô
tội của mình, hi vọng có thể xây dựng được một Cửu Trùng Đài huy
hoàng nhưng cuối cùng chấp nhận cái chết khi chứng kiến Cửu Trùng
Đài bị đốt cháy.

2. Tình huống kịch .

+ Nguyễn Vũ khi biết vua chết, kiêu binh nổi loạn liền tự sát theo
vua
+ Lê Trung Mại và bọn nội gián lựa chọn chạy trốn.
+ Đám cung nữ quyến rũ quân sĩ, vu oan cho Đan Thiềm và Vũ
Như Tô hòng thoát chết.
+ Ngô Hạch và đám quân sĩ đắc thắng khi bắt được Vũ Như Tô và
đốt phá Cửu Trùng Đài.

2.Tình huống kịch .

Có thể nói, tình huống kịch mà Nguyễn Huy Tưởng xây
dựng trong đoạn trích thực sự đắt giá, làm nổi bật xung
đột kịch cũng như làm bộc lộ rõ tính cách nhân vật.

3. Xung đột kịch (Mâu thuẫn).

* Xung đột kịch là mâu thuẫn gay gắt dẫn đến hành động dữ dội,
quyết liệt, là yếu tố chi phối toàn bộ cách triển khai nhân vật, các
sự kiện, lời thoại và hành động, tạo nên sức hấp dẫn của tác phẩm,
đồng thời bộc lỗ rõ nét tư tưởng của tác giả.

3. Những mâu thuẫn (xung đột cơ bản) của vở kịch và đoạn
trích
a. Trong vở kịch. (Có Những mâu thuẫn nào?)
* Mâu thuẫn thứ nhất: mâu thuẫn giữa nhân dân lao động khốn
khổ, lầm than và bọn hôn quân bạo chúa và phe cánh của chúng.
Hôn quân Lê Tương Dực và
đám bề tôi

Nhân dân lao động

• Xây Cửu Trùng Đài làm
nơi hưởng lạc, vui chơi
• Tăng sưu thuế, bắt thợ giỏi,
tróc nã, hành hạ người
chống đối.
=> Xa hoa, tàn ác, truỵ lạc

• Nghèo khổ, chết vì tai nạn
và bị chém
• Làm việc cật lực, bị ăn
chặn
• Mất mùa đói kém, nổi loạn
=> Sống lầm than, khổ cực

3.Những mâu thuẫn - xung đột cơ bản của vở kịch.
* Mâu thuẫn thứ hai: Mâu thuẫn giữa quan niệm nghệ thuật cao
siêu, thuần túy và lợi ích trực tiếp, thiết thực của nhân dân.
Người nghệ sĩ

Nhân dân lao động

• Xây Cửu Trùng Đài là tạo ra
một công trình nghệ thuật vĩ
đại, nguy nga: niềm tự hào
cho đất nước
• Mục đích chân chính con
đường thực hiện mục đích sai
lầm.

• Xây Cửu Trùng Đài là đẩy
nhân dân càng đói khổ, càng
lầm than hơn.

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
3. Những mâu thuẫn - xung đột cơ bản của vở kịch.
Nhận xét?
- Nếu vì lí tưởng (đam mê) nghệ thuật, Vũ Như Tô phải đi ngược
quyền lợi nhân dân
- Nếu vì lợi ích thiết thực của nhân dân, thì không thể thực hiện
được giấc mơ (niềm đam mê) nghệ thuật
=> Mâu thuẫn 2 kém phần gay gắt hơn mâu thuẫn 1 nhưng dai
dẳng và chưa được tác giả giải quyết dứt khoát.

II. Khám phá văn bản

b. Xung đột trong đoạn trích.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Qua hệ thống nhân vật ở các lớp kịch, hãy xác định những xung
đột cơ bản của đoạn trích? Từ những xung đột đó, em có nhận xét
gì?
Xung đột
chính

Lớp kịch
 
 
 
 
 
 
 

Nhân vật
 
 
 
 
 
 
 

Sự kiện
 
 
 
 
 
 
 

Nhận xét
chung
 
 
 
 
 
 
 

3. Xung đột kịch (Mâu thuẫn).

b. Xung đột kịch được thể hiện trong văn bản:
+ Vũ Như Tô và Đan Thiềm là những người dũng cảm, trung thực, c
lí tưởng sống cao cả, sẵn sàng hi sinh tính mạng để bảo vệ lí tưởng,
kiên quyết bảo vệ Cửu Trùng Đài.
+Trong khi đó lũ nội gián, đám cung nữ, Lê Trung Mại đều không
nhìn thấy hoặc không thừa nhận giá trị của CTĐ, đều là những nhân
vật thực dụng, ích kỉ, dối trá và hung bạo.

-> Xung đột chính trong đoạn trích cũng như toàn bộ
tác phẩm là xung đột giữa lí tưởng nghệ thuật cao cả
của một nghệ sĩ chân chính, tài hoa với đời sống lầm
than, cơ cực của nhân dân; xung đột giữa sự cương
trực, trong sáng, ngay thẳng của cá nhân với một xã
hội tầm thường giả dối, vụ lợi.

Việc xây dựng xung đột
trong văn bản có vai trò
gì?

Þ Các xung đột này góp phần làm nổi bật bi kịch của người
nghệ sĩ , nỗi thống khổ của nhân dân.
Þ nhưng qua đây cũng khẳng định được sức mạnh của ý chí
và khát vọng sáng tạo. (Dẫu cho Cửu Trùng Đài bị đốt
cháy, Vũ Như Tô có bị hành quyết nơi pháp trường thì ước
vọng về một thứ nghệ thuật chân chính, tự do, cao cả không
thể bị dập tắt).

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN

4.Nhân vật Vũ Như Tô
Nhóm

Nhiệm vụ
Tìm hiểu diễn biến tâm trạng của Vũ Như Tô

1+2

khi nghe Đan Thiềm báo tin loạn quân đang kéo
về triều đình để phá Cửu Trùng Đài.

HOẠT ĐỘNG NHÓM

3+4

5+6

Tìm hiểu diễn biến tâm trạng của Vũ Như Tô
khi bị vu oan, chế giễu và sỉ nhục.
Tìm hiểu diễn biến tâm trạng của Vũ Như Tô
khi nghe tin Cửu Trùng Đài bị phá hủy.

II. Khám phá văn bản
4. Nhân vật Vũ Như Tô.
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3
Sự kiện

Lời thoại của Vũ Như Tô

Nhận xét

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
NHÓM:
HOẠT ĐỘNG NHÓM
Họ và tên :…………………………………..Lớp:………
Nhiệm vụ: Diễn biến tâm trạng của Vũ Như Tô khi nghe Đan Thiềm báo tin loạn quân
đang kéo về triều đình để phá Cửu Trùng Đài.

Các lời thoại của Vũ Như Tô
+ Lời thoại 1:…
+ Lời thoại 2:…
+ Lời thoại 3:…
Þ Đặc điểm tính cách, phẩm chất:…

Diễn biến tâm trạng

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
NHÓM:

Họ và tên :…………………………………..Lớp:………
Nhiệm vụ: Diễn biến tâm trạng của Vũ Như Tô khi bị vu oan, chế giễu và sỉ nhục.
Các lời thoại của Vũ Như Tô
Diễn biến tâm trạng
+ Lời thoại 1:…
+ Lời thoại 2:…
+ Lời thoại 3:…
……
Þ Đặc điểm tính cách, phẩm chất:…

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3
NHÓM:

Họ và tên :…………………………………..Lớp:………
Nhiệm vụ: diễn biến tâm trạng của Vũ Như Tô khi nghe tin Cửu Trùng Đài bị phá hủy.
Các lời thoại của Vũ Như Tô
+ Lời thoại 1:…
+ Lời thoại 2:…
+ Lời thoại 3:
Þ Đặc điểm tính cách, phẩm chất:…

Diễn biến tâm trạng

4. Nhân vật Vũ Như Tô
“Sao bà nói lạ? Đài Cửu Trùng chưa xong,
tôi trốn đi đâu. Làm gì phải trốn?”
Khi Vũ
Như Tô
nghe Đan
Thiềm báo
tin loạn
quân đang
kéo về triều
đình để phá
Cửu Trùng
Đài.

“Tôi làm gì nên tội?”

Vũ Như Tô là
một

người

nghệ sĩ khao
khát

theo

đuổi lí tưởng
“Phá Cửu Trùng Đài? Không đời nào? Mà
tôi thì không làm gì nên tội.”
Tôi sống với Cửu Trùng Đài, chết cũng với
Cửu Trùng Đài. Tôi không thể xa Cửu
Trùng Đài một bước

nghệ

thuật

nhưng

hoàn

toàn xa rời
thực tế.

4. Nhân vật Vũ Như Tô
“Giết thì cứ giết, nhưng đừng nghi oan”

Khi Vũ
Như Tô
bị vu
oan, chế
giễu và
sỉ nhục.

“Sao bà lại lẩn thẩn thế, lạy cả một đứa tiểu
nhân?”
“Mi thực là một tên bỉ ổi. Sao trời lại để cho
mi sống làm nhục cương thường!”

Vũ Như Tô là
người cương
trực, dũng
cảm, nhân
cách cao cả
nhưng cũng

“Ta sẽ xây một đài vĩ đại để tạ lòng tri kỉ”

hết sức trong
sáng, ngây

“Ta không có tội và chủ tướng các người sẽ
cởi trói cho ta để ta xây nốt Cửu Trùng Đài,
dựng một kì công muôn thuở…”

thơ, cả tin.

4. Nhân vật Vũ Như Tô

Thể hiện nỗi bi
“Thế Cửu Trùng Đài?”
Khi Vũ
Như Tô
nghe tin
Cửu
Trùng
Đài bị
phá hủy

phẫn,

sự

thất

vọng, đau đớn của
Vũ Như Tô khi
giấc mộng nghệ
thuật
“Đốt thực rồi! Đốt thực rồi! Ôi đảng ác! Ôi
muôn phần căm giận! Trời ơi! Phú cho ta
cái tài làm gì? Ôi mộng lớn! Ôi Đan Thiềm!
Ôi Cửu Trùng Đài!”

của

mình

sụp đổ trước một
thực tại tàn khốc.
Đó cũng là

Sai lầm, bi kịch của
VNT?

Tiểu kết:
Vũ Như Tô – nhân vật bi
kịch lịch sử, là người mang khát
vọng lớn lao, cao cả nhưng lầm
lạc trong suy nghĩ và hành
động. Vũ Như Tô chỉ thực sự
bừng tỉnh khi biết chính An
Hòa Hầu ra lệnh đập phá, đốt
Cửu Trùng Đài.

Đồng thời bi kịch của Vũ Như
Tô còn là bi kịch vỡ mộng của
người nghệ sĩ khi đối diện với một
thực tại, bi kịch sụp đổ niềm tin
của một cá nhân trước một thời
thế chao đảo, nơi cái xấu và cái ác
lên ngôi.

BÀI HỌC CUỘC SỐNG?

Nghệ thuật và đời
sống luôn có mối
quan hệ khăng khít
với nhau. Nghệ
thuật chân chính
phải bắt nguồn từ
đời sống, là tấm
gương phản ánh
đời sống.

Trong cuộc sống,
cái ĐẸP và cái
THIỆN phải luôn
song hành với
nhau.
 

Điểm khác biệt

LIÊN HỆ, SO SÁNH

Vũ Như Tô
Huấn Cao, Tràng, Chí Phèo…
- Rất nhất quán trong tính cách, - Có sự thay đổi linh hoạt tính
hành động và lời nói trong toàn cách, hành động và lời nói trong
bộ vở kịch.
từng hoàn cảnh cụ thể.
-> góp phần thúc đẩy các xung
đột lên tới mức cao trào, kịch
tính, tạo nênSosựsánh
hấpnhân
dẫn.vật Vũ Như Tô với các nhân vật
trong các tác phẩm tự sự đã học, em nhận ra
- Nhân vật đâu
được
khắc khác
họa thông
Nhânvật
vậtkịch
được
biểu hiện thông
là điểm
biệt của- nhân
so với
qua lời thoại (đối thoại,
qua
các hình thức như giới thiệu
nhânđộc
vật tự
sự?

thoại)

lai lịch, miêu tả chân dung, khắc
họa nội tâm, miêu tả hành
động…

CÁC BƯỚC PHÂN TÍCH NHÂN VẬT KỊCH:
- Bước 1: Đọc kĩ các lời thoại, phân tích tâm trạng của các nhân vật được bộc lộ qua
lời thoại.
- Bước 2: Đặt lời thoại của nhân vật trong ngữ cảnh giao tiếp, chỉ ra hành động được
bộc lộ qua lời thoại.
- Bước 3: Nhận xét về đặc điểm tính cách của nhân vật được bộc lộ qua lời thoại và
hành động.

Nhân vật Đan Thiềm
• Dưới con mắt của Vũ Như Tô thì Đan Thiềm
là tri kỷ, tri âm duy nhất ở triều đình.(Vũ mê
cái đẹp, Đan Thiềm mê cái tài)

Nhân vật Đan Thiềm
a. Là con người say mê cái tài
- Luôn động viên, khích lệ, giúp đỡ Vũ Như Tô xây
Cửu Trùng Đài.
- Sẵn sàng đổi mạng sống của mình cứu Vũ Như
Tô. Đau đớn khi không thể cứu được người tài.
b. Là con người luôn sáng suốt và tỉnh táo
- Lần 1: Khuyên Vũ Như Tô xây Cửu Trùng Đài để
giữ mạng sống.
- Lần 2: Khi quân nổi loạn khuyên Vũ Như Tô bỏ
trốn để được sống.

TỔNG KẾT
NỘI DUNG

Qua tấn bi kịch của Vũ Như
Tô, tác giả đã đặt ra những
vấn đề có ý nghĩa muôn thuở về
mối quan hệ giữa:
- Nghệ thuật và cuộc sống.
- Lí tưởng nghệ thuật cao siêu
thuần tuý với lợi ích thiết thân
của nhân dân.

NGHỆ THUẬT
- Ngôn ngữ kịch điêu luyện, có
tính tổng hợp cao
- Tính cách, tâm trạng nhân vật
được khắc họa rõ nét qua ngôn
ngữ và hành động
- Các lớp kịch ngắn, lời thoại dồn
dập tạo nên không khí sôi sục,
căng thẳng.

LUYỆN TẬP
TRÒ CHƠI: CHIM CÁNH CỤT VỀ NHÀ

Thể lệ:
- HS chọn bất kỳ 1 đức tính của chim cánh cụt (tương ứng với 1
câu hỏi) và trả lời sau khi giáo viên đọc xong câu hỏi.
- Mỗi câu trả lời đúng được 10 điểm

VẬN DỤNG

 Viết đoạn văn ngắn khoảng 150 chữ
trình bày một vấn đề xã hội được đề
cập đến trong đoạn trích trên.