MÔN VẬT LÝ 9

KIỂM TRA BÀI CŨ

Em hãy nêu điều kiện xuất hiện dòng điện
cảm ứng ?
Trả lời :Điều kiện để xuất hiện dòng điện
cảm ứng trong cuộn dây dẫn kín là số
đường sức từ xuyên qua tiết diện S của
cuộn dây đó biến thiên.
2

Nhà em sử dụng
điện lưới quốc gia,
tại sao trên các ổ
lấy điện không có
kí hiệu “+” ; “-” ?

Đó là dòng điện xoay
chiều nên không có kí
hiệu “+” ; “-”

Dòng điện xoay
chiều được tạo ra
như thế nào nhỉ ?

Các em cùng khám phá nhé!.

3

4

I. Chiều của dòng điện cảm ứng
1. Thí nghiệm
Mắc vào hai đầu của
một cuộn dây dẫn hai
đèn LED (một đèn
màu đỏ, một đèn màu
vàng) song song và
ngược chiều nhau như
hình bên.

N

S

C1. Làm TN và chỉ
rõ đèn nào sáng
trong hai trường
hợp:
+ Đưa nam châm
từ ngoài vào trong
cuộn dây
Đèn LED đỏ sáng

N

S

+ Kéo nam châm
từ trong ra ngoài
cuộn dây

Đèn LED vàng
sáng

N

S

Em hãy cho biết chiều dòng điện cảm
ứng trong hai trường hợp trên có gì
khác nhau?
Dòng điện cảm ứng
trong cuộn dây đổi
chiều khi số đường
sức từ đang tăng mà
chuyển sang giảm.

N

S

2. Kết luận

Khi số đường sức từ
xuyên qua tiết diện S của
cuộn dây tăng thì dòng
điện cảm ứng trong cuộn
dây có chiều ngược với
chiều dòng điện cảm ứng
khi số đường sức từ
xuyên qua tiết diện đó
giảm.

N

S

9

3. Dòng điện xoay chiều
Nếu ta liên tục lần lượt đưa nam châm vào và
kéo nam châm ra khỏi cuộn dây kín thì trong
cuộn dây xuất hiện dòng điện luân phiên đổi
chiều.

N

S

10

Ta theo dõi lần 1

N

S

11

Ta theo dõi lần 2
Dòng điện luân
phiên đổi chiều như
trên gọi là dòng điện

N

S

xoay chiều.

12

II. Cách tạo ra dòng điện xoay chiều
1. Cho nam châm quay trước cuộn dây dẫn
kín
N
S

Ta quan sát

C2. Hãy phân tích xem số ĐST xuyên qua tiết
diện S của cuộn dây biến đổi thế nào khi cho
nam châm quay trước cuộn dây(Hvẽ). Từ đó suy
ra dòng điện cảm ứng xuất hiện trong cuộn dây
có chiều biến đổi như thế nào trong khi nam
châm quay.
N
S

Ta quan sát

14

Khi cực N của NC lại gần CD thì số ĐST xuyên qua
tiết diện S của CD tăng. Khi cực N ra xa CD thì số
ĐST qua S giảm. Khi NC quay liên tục thì SĐST
xuyên qua S luân phiên tăng giảm. Vậy dòng điện
qua CD là dòng điện xoay chiều.
N
S

Ta quan sát

15

2. Cho cuộn dây quay trong từ trường
C3 Hình bên vẽ một CD dẫn kín có thể quay
quanh một trục thẳng đứng trong từ trường
của một NC. Hãy phân tích xem số ĐST
xuyên qua tiết diện S của CD biến thiên như
thế nào khi cuộn dây quay, từ đó suy ra nhận
xét về chiều dòng điện cảm ứng xuất hiện
trong cuộn dây.
N
Cuộn dây

Vị trí 1

S
Trục quay

16

C3 Khi cuộn dây quay từ vị trí 1 sang vị trí 2
thì số ĐST xuyên qua tiết diện S của CD
tăng. Khi CD từ vị trí 2 quay tiếp thì số ĐST
giảm. Nếu CD quay liên tục thì số ĐST
xuyên qua tiết diện S luân phiên tăng, giảm.
Vậy dòng điện cảm ứng xuất hiện trong
cuộn dây là dòng điện xoay chiều.
N
Cuộn dây

Vị
trí 2

S

Trục quay

17

3. Kết luận

Trong cuộn dây dẫn kín, dòng điện
cảm ứng xoay chiều xuất hiện khi
cho NC quay trước cuộn dây hay cho
cuộn dây quay trong từ trường.

Câu 1: Dòng điện xoay chiều là:
A

dòng điện luân phiên đổi chiều.

B

dòng điện không đổi.

C

dòng điện có chiều từ trái qua phải.

D

dòng điện có một chiều cố định.

Câu 2: Dòng điện cảm ứng trong cuộn dây
dẫn kín đổi chiều khi:

A
số đường
sức từ
xuyên
qua tiết
diện S
của cuộn
dây tăng
lên.

B
số đường sức
từ xuyên qua
tiết diện S của
cuộn dây
đang tăng mà
chuyển sang
giảm hoặc
ngược lại
đang giảm mà
chuyển sang
tăng.

C

D

số đường
sức từ
xuyên
qua tiết
diện S
của cuộn
dây giảm
đi.

số đường
sức từ
xuyên
qua tiết
diện S
của cuộn
dây
không
thay đổi.

Câu 3: Trường hợp nào dưới đây trong cuộn dây
không xuất hiện dòng điện cảm ứng xoay chiều?

A
B
C
D

Cho nam châm quay trước một cuộn dây
dẫn kín, các đường sức từ bị cuộn dây
cắt ngang.
Cho cuộn dây dẫn kín quay trong từ
trường của nam châm và cắt các đường
sức từ của từ trường.
Liên tục cho một cực của nam châm lại
gần rồi ra xa một đầu cuộn dây dẫn kín.
Đặt trục Bắc Nam của thanh nam
châm trùng với trục của một ống dây
rồi cho nam châm quay quanh trục đó.

Câu 4: Khi nào thì dòng điện cảm ứng trong
một cuộn dây dẫn kín đổi chiều?
A. Nam châm đang chuyển động thì dừng lại.
B. Cuộn dây dẫn đang quay thì dừng lại.
C. Số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn
dây đang tăng thì giảm hoặc ngược lại.
D. Số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn
dây liên tục tăng hoặc liên tục giảm.

Cái đinamô ở xe đạp nhỏ xíu và nhà máy thủy điện
Hòa Bình khổng lồ đều cho dòng điện xoay chiều.
Vậy cấu tạo và chuyển vận của chúng có gì giống
nhau và khác nhau ?

III. Cấu tạo và hoạt động của máy phát điện
xoay chiều .
1. Quan sát :

Hình 34.1

Máy phát điện có cuộn dây
quay

Hình 34.2
Máy phát điện có nam châm
quay

Bộ phận chính:

Máy phát điện có cuộn dây quay

Nam châm vĩnh
cửu:Tạo ra từ trường
Cuộn dây:quay quanh một
trục đặt trong từ trường
Vành khuyên và thanh
quét:lấy điện ra ở hai đầu
cuộn dây

Hoạt động: Khi cuộn dây đứng thẳng số đường sức
từ xuyên qua lõi cuộn dây nhiều nhất
Khi cuộn dây nằm ngang số đường sức từ xuyên
qua lõi cuộn dây ít nhất

Khi cuộn dây quay từ vị trí đứng thẳng đến nằm
ngang số đường sức từ xuyên qua lõi cuộn dây
giảm đi
Khi cuộn dây quay từ vị trí nằm ngang đến đứng
thẳng số đường sức từ xuyên qua lõi cuộn dây
tăng lên
Do đó khi cuộn dây quay liên tục số đường sức
từ xuyên qua lõi cuộn dây thay phiên tăng, giảm
Xuất hiện dòng điện cảm ứng xoay
chiều trên cuộn dây

Bộ phận chính:
Nam châm điện:Tạo từ
trường, quay quanh 1
trục
Cuộn dây:đặt trong từ
trường
Máy phát điện có nam châm quay

Hoạt động: khi cuộn dây quay liên tục số đường
sức từ xuyên qua lõi cuộn dây thay phiên tăng,
giảm
Xuất hiện dòng điện cảm ứng xoay chiều trên
cuộn dây

C1. Hãy chỉ ra những bộ phận chính của mỗi loại máy
phát điện này và nêu lên chỗ giống và khác nhau của
chúng.

Giống nhau : Gồm hai bộ phận chính là cuộn dây và
nam châm .
Khác nhau: đối với máy phát điện có cuộn dây quay
thì nam châm đứng yên và cuộn dây quay
đối với máy phát điện có nam châm quay thì nam
châm quay và cuộn dây đứng yên

C2 : Vì sao khi ta cho nam châm ( hoặc cuộn
dây ) quay ta lại thu được dòng điện xoay chiều
trong các máy trên khi nối hai cực của máy với
các dụng cụ tiêu thụ điện.

Khi nam châm hoặc cuộn dây quay thì số đường sức
từ qua tiết diện S của cuộn dây luân phiên tăng giảm

2. Kết luận

Các máy phát điện xoay chiều đều có hai bộ phận
chính là nam châm và cuộn dây. Một trong hai bộ
phận đó đứng yên gọi là Stato, bộ phận còn lại có
thể quay được gọi là Rô to.
Nam châm

Cuộn dây

Roto

Stato

Stato

Roto

IV.Máy phát điện xoay chiều trong kỹ thuật
1. Đặc tính kỹ thuật.
Cấu tạo: Cuộn dây: stato
nam châm điện: rôto
Kích thước:
Chiều ngang: 4m
Chiều dài: 20m
Dòng điện tạo ra:
I : 10kA
U : 10,5kV
P : 110MW

2. Cách làm quay máy phát điện
Để làm quay Rôto của máy phát điện người ta dùng tua
bin nước, động cơ nổ, cánh quạt gió….

Dùng tuabin nước

Dùng cánh quạt gió

C3. So sánh chỗ giống và khác nhau về cấu tạo và
hoạt động của đinamô ở xe đạp và máy phát điện
xoay chiều trong công nghiệp

Đinamô xe đạp

Máy phát điện xoay chiều
trong công nghiệp

Giống nhau: đều có nam châm và cuộn dây dẫn
Khác nhau
Đinamô xe đạp
Nam châm vĩnh cửu
Một cuộn dây
Dòng điện có công
suất nhỏ

Máy phát điện trong
công nghiệp
Nam châm điện
Nhiều cuộn dây
Dòng điện có công
suất lớn

CỦNG CỐ
Câu 1.Trong máy phát điện xoay chiều,rôto
hoạt động như thế nào khi máy làm việc?
A. Luôn đứng yên.
B.Chuyển động đi lại như con thoi.
C.Luôn quay tròn quanh một trục theo một
chiều..

D. Luân phiên đổi chiều quay.

Câu 2. Máy phát điện xoay chiều biến đổi:

A. Cơ năng thành
điện năng
B. Điện năng
thành cơ năng.

C. Cơ năng
thành nhiệt năng
D. Nhiệt năng
thành cơ năng

Câu 3.Máy phát điện xoay chiều bắt buộc phải gồm
các bộ phận chính nào để có thể tạo ra dòng điện?

A.Nam châm vĩnh cửu và sợi dây dẫn nối hai
cực nam châm.
B.Nam châm điện và sợi dây dẫn nối nam
châm với đèn.
C.Cuộn dây dẫn và nam châm.

D.Cuộn dây dẫn và lõi sắt.

Câu 4. Máy phát điện công nghiệp cho dòng

điện có cường độ:

A. 1 kA

B. 1 A

C. 10 kA

.

D.100 kA

Câu 5. Chọn phát biểu đúng khi so sánh giữa đinamô
ở xe đạp và máy phát điện xoay chiều trong công
nghiệp.
A.Cả hai đều hoạt động dựa trên hiện tượng cảm ứng
điện từ.
B. Phần quay là cuộn dây tạo ra dòng điện.
C. Phần đứng yên là nam châm tạo ra từ trường.
D. Đinamô dùng nam châm điện, máy phát điện công
nghiệp dùng nam châm vĩnh cửu.

Dặn dò :
- Học phần ghi nhớ và đọc phần có thể
em chưa biết.
- Làm bài tập 3 trang 71/SBT(bắt buộc)
-Làm hết bài tập SBT
-Xem trước nội dung bài 36, 37 SGK

40

BÀI HỌC KẾT THÚC TẠI ĐÂY !

Cám ơn
Thầy,cô giáo và các em!
HOANG VAN PHUONG_CHI LINH
_HAIDUONG

41