Thứ ba, ngày 09 tháng 1 năm 2024
Luyện từ và câu
Bài: Câu ghép
I. Nhận xét:
Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi:
      Mỗi lần dời nhà đi, bao giờ con khỉ cũng nhảy phóc lên
ngồi trên lưng con chó to. Hễ con chó đi chậm, con khỉ cấu
hai tai con chó giật giật. Con chó chạy sải thì con khỉ gò
lưng như người phi ngựa. Chó chạy thong thả, khỉ buông
thõng hai tay, ngồi ngúc nga ngúc ngắc.
Đoàn Giỏi

1. Đánh số thứ tự các câu trong đoạn văn trên rồi xác định
chủ ngữ, vị ngữ trong từng câu.
2. Xếp các câu trên vào nhóm thích hợp:
a)  Câu đơn (câu do một cụm chủ ngữ - vị ngữ tạo thành).
b)  Câu ghép (câu do nhiều cụm chủ ngữ - vị ngữ bình
đẳng với nhau tạo thành).
3. Có thể tách mỗi cụm chủ ngữ - vị ngữ trong các câu
ghép nói trên thành một câu đơn được không ? Vì sao ?

1. Đánh số thứ tự các câu trong đoạn văn trên rồi xác định
chủ ngữ, vị ngữ trong từng câu.
1
Mỗi lần dời nhà đi, bao giờ con khỉ cũng nhảy phóc lên
ngồi trên lưng con chó to.
2
Hễ con chó đi chậm, con khỉ cấu hai tai con chó giật giật.
3

Con chó chạy sải thì con khỉ gò lưng như người phi ngựa.

Chó chạy thong thả, khỉ buông thõng hai tay, ngồi ngúc
nga ngúc ngắc.
4

Câu

Chủ ngữ

1 con khỉ

Vị ngữ
cũng nhảy phóc lên ngồi trên lưng con
chó

CN1: con chó VN1: đi chậm
2
CN2: con khỉ VN2: cấu hai tai con chó giật giật
CN1: con chó VN1: chạy sải
3
CN2: khỉ
VN2: gò lưng như người phi ngựa
CN1: chó
4
CN2: khỉ

VN1: chạy thong thả
VN2: buông thõng hai tay, ngồi ngúc nga
ngúc ngắc

2. Xếp các câu trên vào nhóm thích hợp:
a) Câu đơn:
1
Mỗi lần dời nhà đi, bao giờ con khỉ cũng nhảy phóc lên
ngồi trên lưng con chó to.
Vì câu đơn là câu do một cụm C - V tạo thành.
b) Câu ghép: Câu 2 3 4
Vì câu do nhiều C - V bình đẳng với nhau tạo thành
3. Có thể tách mỗi cụm chủ ngữ - vị ngữ trong các câu
ghép nói trên thành một câu đơn được không ? Vì sao ?
Không thể tách mỗi cụm C - V trong các câu ghép trên
thành một câu đơn được.
Vì các vế câu diễn tả những ý có quan hệ chặt chẽ với
nhau. Tách mỗi vế câu thành 1 câu đơn (kể cả trong trường
hợp bỏ quan hệ từ hễ...thì) sẽ tạo nên một chuỗi câu rời rạc,
không gắn kết với nhau về nghĩa.

II. Ghi nhớ
Câu ghép là câu do nhiều vế câu ghép lại.
Mỗi vế câu ghép thường có cấu tạo giống một câu đơn
(có đủ chủ ngữ, vị ngữ) và thể hiện một ý có quan hệ chặt
chẽ với ý của những vế câu khác.

III. Luyện tập
1. Tìm câu ghép trong đoạn văn dưới đây. Xác định các vế
câu trong từng câu ghép.
Biển luôn thay đổi màu tùy theo sắc mây trời. Trời xanh
thẳm, biển cũng thẳm xanh, như dâng cao lên, chắc nịch.
Trời rải mây trắng nhạt, biển mơ màng dịu hơi sương. Trời
âm u mây mưa, biển xám xịt, nặng nề. Trời ầm ầm dông
gió, biển đục ngầu, giận dữ… Biển nhiều khi rất đẹp, ai
cũng thấy như thế. Nhưng vẻ đẹp của biển, vẻ đẹp kì diệu
muôn màu muôn sắc ấy phần lớn là do mây, trời và ánh
sáng tạo nên.
Theo Vũ Tú Nam

Các câu ghép:
- Trời xanh thẳm, biển cũng thẳm xanh, như dâng cao lên,
chắc nịch.
- Trời rải mây trắng nhạt, biển mơ màng dịu hơi sương.
- Trời âm u mây mưa, biển xám xịt, nặng nề.
- Trời ầm ầm dông gió, biển đục ngầu, giận dữ…
- Biển nhiều khi rất đẹp, ai cũng thấy như thế
Các vế câu trong từng câu ghép.

Số thứ
tự

Vế 1

Vế 2

Câu 1

Trời / xanh thẳm

biển / cũng thẳm xanh, như dâng cao
lên chắc nịch.

Câu 2 Trời /rải mây trắng
nhạt,
Câu 3

Trời/âm u mây mưa,

Câu 4 Trời / ầm ầm dông gió,
Câu 5

Biển / nhiều khi rất
đẹp,

biển / mơ màng dịu hơi sương.

biển /xám xịt nặng nề.
biển / đục ngầu giận dữ.
ai / cũng thấy như thế

2. Có thể tách mỗi vế câu ghép vừa tìm được ở bài tập 1
thành một câu đơn được không? Vì sao?
Không được.
Vì các vế câu diễn tả những ý có quan hệ chặt chẽ với
nhau. Tách mỗi vế câu thành 1 câu đơn (kể cả trong trường
hợp bỏ quan hệ từ hễ, thì sẽ tạo nên một chuỗi câu rời rạc,
không gắn kết với nhau về nghĩa).
3. Thêm một vế câu vào chỗ trống để tạo thành câu ghép?
a) Mùa xuân đã về, ...
muôn hoa đua nở.
b) Mặt trời mọc, mọi
... người thức dậy để đón một ngày mới.
c) Trong truyện cổ tích Cây khế, người em chăm chỉ, hiền
lành, còn người
...
anh lại xấu xa, lười biếng và tham lam.
d) Vì trời mưa to nên
.. tiết Thể dục phải học trong lớp.