I. Thành phần gọi - đáp.
1. Ngữ liệu:
a) Này, bác có biết mấy hôm nay súng nó bắn ở đâu mà nghe rát thế không?
b) - Các ông, các bà ở đâu ta lên đấy ạ?
Ông Hai đặt bát nước xuống chõng hỏi. Một người đàn bà mau miệng trả lời:
- Thưa ông, chúng cháu ở Gia Lâm lên đấy ạ.
2. Nhận xét:
- Từ ngữ dùng để gọi: Này
- Từ ngữ dùng để đáp: Thưa ông
=> Không tham gia diễn đạt nghĩa sự việc của câu (Thành phần biệt lập).
- Từ ngữ dùng để gọi: Này
=> tạo lập cuộc thoại.
- Từ ngữ dùng để đáp: Thưa ông =>duy trì cuộc thoại.
3. Kết luận:
Thành phần gọi - đáp được dùng để tạo lập hoặc để duy trì quan hệ giao tiếp.

Bài tập :Tìm thành phần gọi - đáp trong đoạn trích sau đây và cho biết từ nào
được dùng để gọi, từ nào được dùng để đáp. Quan hệ giữa người gọi và người đáp
là quan hệ gì (trên – dưới hay ngang hàng, thân hay sơ)?
 Này , bảo bác ấy có trốn đi đâu thì trốn. Chứ cứ nằm đấy, chốc nữa họ vào thúc
sưu, không có, họ lại đánh trói thì khổ. Người ốm rề rề như thế, nếu lại phải một
trận đòn, nuôi mấy tháng cho hoàn hồn.

- Thành phần gọi - đáp

:

Này

dùng để gọi

 Vâng, cháu cũng đã nghĩ như cụ. Nhưng để cháo nguội, cháu cho nhà cháu ăn lấy
vài húp cái đã. Nhịn suông từ sáng hôm qua tới giờ còn gì .
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

dùng để đáp
- Thành phần gọi - đáp : Vâng
- > Thành phần gọi-đáp: Quan hệ giữa người gọi và người đáp là quan
hệ trên – dưới .

II. Thành phần phụ chú.
1. Ngữ liệu.
a) Lúc đi, đứa con gái đầu lòng của anh - và cũng là đứa con duy nhất của anh,
chưa đầy một tuổi.
(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)
b) Lão không hiểu tôi, tôi nghĩ vậy, và tôi càng buồn lắm.
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
2. Nhận xét.
- Lược bỏ phần in đậm đi thì nghĩa sự việc của câu không thay đổi. Vì đó là
thành phần biệt lập, nó được viết thêm vào để làm rõ hơn cho một số chi tiết
trong câu.
- Câu a: “Và cũng là đứa con duy nhất của anh” chú thích thêm cho “Đứa con gái
đầu lòng của anh”.
- Câu b: “Tôi nghĩ vậy” chú thích cho điều nhân vật tôi suy nghĩ.
3. Kết luận: Thành phần phụ chú dùng để bổ sung một số chi tiết cho nội dung
chính của câu.

* Bài tập nhanh:
Tìm thành phần phụ chú trong các ví dụ sau:
a- Bác Ba đã thực hiện được nguyện vọng cuối cùng của người đồng
đội cũ (Anh Sáu) trao tận tay cho Thu chiếc lược ngà.
b- Rồi một ngày mưa rào. Mưa giăng giăng bốn phía. Có quãng nắng
xuyên xuống biển, óng ánh đủ màu: xanh lá mạ, tím phớt, hồng, xanh
biếc…
c- Ngay từ bây giờ - cô giáo nói - lớp ta cần phải cố gắng nhiều hơn
nữa.
d-Lão không hiểu tôi, tôi nghĩ vậy, và tôi cũng buồn lắm.
e-Chúng tôi, mọi người – kể cả anh, đều tưởng con bé sẽ đứng yên đó
thôi
=>Vị trí của thành phần phụ chú trong câu: thường được đặt giữa hai dấu gạch
ngang, hai dấu phẩy, hai dấu ngoặc đơn, hoặc giữa một dấu gạch ngang với một
dấu phẩy. Nhiều khi thành phần phụ chú còn được đặt sau dấu hai chấm.

III. LUYỆN TẬP

Bài tập 2. Tìm thành phần gọi – đáp trong câu ca dao sau và cho biết lời
gọi – đáp đó hướng đến ai.
Bầu ơi thương lấy bí cùng,
Tuy rằng khác giống, nhưng chung một giàn.
-Thành phần gọi đáp: Bầu ơi ( hướng tới tất cả các thành viên trong
cộng đồng người Việt)

III. LUYỆN TẬP
Bài 3,4 : Tìm thành phần phụ chú trong các đoạn trích sau và cho biết chúng bổ
sung điều gì. Liên quan đến từ ngữ nào?
a. Chúng tôi, mọi người – kể cả anh, đều tưởng con bé sẽ đứng yên đó thôi
b) Giáo dục tức là giải phóng. Nó mở ra cánh cửa dẫn đến hoà bình, công bằng và
công lí. Những người nắm giữ chìa khoá của cánh cửa này – các thầy, cô giáo, các
bậc cha mẹ, đặc biệt là những người mẹ - gánh một trách nhiệm vô cùng quan trọng,
bởi vì cái thế giới mà chúng ta ………………….
c) Bước vào thế kỉ mới, muốn “sánh vai cùng các cường quốc năm châu” thì chúng
ta sẽ phải lấp đầy hành trang bằng những điểm mạnh, vứt bỏ những điểm yếu.
Muốn vậy thì khâu đầu tiên, có ý nghĩa quyết định là hãy làm cho lớp trẻ - những
người chủ thực sự của đất nước trong thế kỉ tới – nhận ra điều đó, quen dần với
những thói quen tốt đẹp ngay từ những việc nhỏ nhất.
d) Cô bé nhà bên (có ai ngờ)
Cũng vào du kích
Hôm gặp tôi vẫn cười khúc khích
Mắt đen tròn (thương thương quá đi thôi)

3. Bài tập 3,4 - Tr.33.
a) “kể cả anh”: bổ sung cho cụm danh từ “mọi người”
b) “các thầy, cô giáo… người mẹ” giải thích cho các từ ngữ “Những người nắm giữ
chìa khóa của cánh cửa này.”
c) “Những người chủ thực sự…thế kỉ tới” giải thích cho cụm danh từ “lớp trẻ”
d) + “có ai ngờ”: thể hiện sự ngạc nhiên của nhân vật trữ trình “tôi”
+ “thương thương quá đi thôi”: thể hiện tình cảm trìu mến của nhân vật trữ tình
“tôi” đối với “cô bé nhà bên”
THÀNH PHẦN PHỤ CHÚ

kể cả anh
các thầy, cô giáo… người mẹ
Những người chủ thực sự …thế kỉ tới
có ai ngờ
thương thương quá đi thôi

NHỮNG TỪ NGỮ LIÊN QUAN

mọi người
Những người nắm giữ chìa khóa của
cánh cửa này
lớp trẻ
Tôi
cô bé nhà bên

Bài tập 5 –Xác định thành phần phụ chú trong các câu
a.Cô Hoa–cô giáo dạy Toán lớp em–vừa dịu dàng lại vừa dạy rất giỏi.
Thành phần phụ chú: “cô giáo dạy Toán lớp em”, được dùng để giúp người đọc,
người nghe hiểu hơn cô Hoa là ai. Đặt trong hai dấu gạch ngang
b.Hoa Tulip (một loài hoa xuất xứ Trung Đông) luôn được coi là biểu tượng của đất
nước Hà Lan xinh đẹp.
Thành phần phụ chú: “một loài hoa xuất xứ Trung Đông” giúp bổ sung thêm thông
tin về loài hoa Tulip, đặt trong dấu ngoặc tròn (ngoạc đơn).
c. Bạn Mai, con cô Thúy, là học sinh giỏi nhất lớp em.
Thành phần phục chú: “Con cô Thúy” giúp người nghe hiểu hơn về bạn Mai và
được đặt giữa hai dấu phẩy.
d.Trong khu vườn, trăm hoa đua nở báo hiệu mùa xuân đang đến: hoa mai, hoa đào,
hoa cúc, hoa lan…
Thành phần phụ chú: “hoa mai, hoa đào, hoa cúc, hoa lan” giúp liệt kê các loài hoa
trong khu vườn, đặt sau chấu hai chấm

TIÕT 103: C¸c thµnh phÇn biÖt lËp (tiÕp theo)

Tạo lập, duy trì
quan hệ giao tiếp

Bổ sung một số chi
tiết cho nội dung
chính của câu

Thể hiện cách nhìn
của người nói đối với
sự việc được nói đến
trong câu

Bộc lộ tâm lý của
người nói

Tên
TPBL
Tình
thái
Cảm
thán
Gọi –
đáp
Phụ
chú

BẢN TÓM TẮT CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
Chức năng

Thể hiện cái nhìn của người
nói đối với sự việc được nói
đến trong câu.
Bộc lộ tâm lí của người nói
(vui, buồn, mừng, giận,…).
Tạo lập hoặc duy trì quan hệ
giao tiếp.
Bổ sung một số chi tiết cho nội
dung chính của câu.

Từ ngữ thường dùng

Vị trí thường gặp

Dường như, hình như, có
Đứng đầu câu.
vẻ như, có lẽ, chắc là, chắc,
chắc hẳn, chắc chắn,…
Ơi, ôi, ồ, ô hay, trời ơi,
Đứng đầu câu.
chao ôi, hỡi ơi, than ôi,…
- Gọi: này, nè,…
Đứng đầu câu.
- Đáp: vâng, dạ,…
Nằm giữa:
- Hai dấu phẩy
- Hai dấu gạch ngang
- Hai dấu ngoặc đơn
- Một dấu phẩy, một
gạch ngang