I.

Tìm hiểu chung

1. Tác giả
 Nguyễn Hữu Thỉnh, sinh năm 1942
 Quê huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc
 Thuộc thế hệ các nhà thơ chống Mĩ
 Đề tài: Chiến
tranh, người lính
và cuộc sống
nông thôn

 Phong cách thơ:
Tha thiết, nhỏ
nhẹ, sâu lắng

Một số tập thơ nổi tiếng

2. Tác phẩm
Hoàn cảnh sáng tác: Cuối
năm 1977
Xuất xứ: In trong “Từ chiến hào
tới thành phố”

Lời tự bạch của nhà thơ
Năm 1977, tôi tham gia trại viết văn quân đội ở
một làng ngoại ô Hà Nội (nay là Khương Hạ,
Thanh Xuân, Hà Nội). Đất nước ta lúc này vừa
trải qua chiến tranh, cuộc sống thanh bình đã
trở lại. Trong cái mơ hồ phảng phất gió thu và lá
thu đang ngả màu, tôi đã trèo lên cây ổi chín
vàng trong cả một vườn ổi bạt ngàn ở nơi này.
Không có gì đặc hơn, sánh hơn cái màu, cái mùi
ổi chín vàng nhuốm trong cái nắng vàng của

II.

Đọc hiểu văn bản

Sang thu
Hữu Thỉnh

Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về

Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.

1. Thể thơ:
5 chữ

2. PTBĐ
chính:
Biểu cảm

3. Bố cục
P1

Bức tranh thiên
nhiên lúc sang thu

Khổ 2

Khổ 1

Tín hiệu sang thu

Khổ 3

Suy ngẫm của
tác giả

P2

P3

Ý nghĩa nhan đề

Sang thu

Nghệ
Đảo ngữ
thuật:
Tác dụng: Nhấn mạnh sự
vận động, chuyển biến của
đất trời cũng như sự vận động
của cảm xúc con người trong
giây phút giao mùa từ hạ sang
thu.

Mạch cảm xúc

Thiên nhiên sang thu

Ngoại cảnh

Suy ngẫm về đời người
sang thu

Tâm cảnh

 Lắng dần vào suy tư

4. Phân tích
a. Tín hiệu sang thu

Đọc đoạn 1, liệt kê và phân tích các tín hiệu
báo hiệu “sang thu” được nhà thơ lựa
chọn và theo bảng mẫu sau:
Tín hiệu

 Nhận xét:

Từ ngữ miêu tả, Giác quan cảm
Nghệ thuật
đặc điểm
nhận

Thiên nhiên
Tín hiệu

Từ ngữ miêu tả,
đặc điểm

Giác quan cảm
Nghệ thuật
nhận

Hương ổi

phả

Gió

se

Xúc giác

Sương

chùng chình

Thị giác

Khứu giác

Nhân hóa,
từ láy gợi
hình

 Nhận xét: đó là những dấu hiệu đầu tiên của đất trời đang
bước vào thu

Hương thơm dân dã, mộc
mạc

Thứ quà quê bình dị, thân
quen trong cuộc sống
Hương ổi

Hình ảnh mới mẻ trong thi
ca

Lời tự bạch của nhà thơ
“Giữa trời đất mênh mang, giữa cái khoảnh khắc giao mùa
kì lạ thì điều khiến cho tâm hồn tôi phải lay động, phải giật
mình để nhận ra, đó chính là hương ổi. Với những người
không làm thơ thì mùi hương đó gợi nhớ đến tuổi ấu thơ,
gợi nhớ đến buổi chiều vàng với một dòng sông thanh bình,
một con đò lững lờ trôi, những đàn trâu bò no cỏ giỡn đùa
nhau và những đứa trẻ ẩn hiện trong triền ổi chín ven sông.
Nó giống như mùi bờ bãi, mùa con trẻ…Hương ổi tự nó xốc
thẳng vào những miền thơ ấu thân thiết trong tâm hồn
chúng ta. Mùi hương đơn sơ ấy lại trở thành quý giá vì nó
đã trở thành chiếc chìa khóa vàng mở thẳng vào tâm hồn

Sương chùng chình qua ngõ

Sương
chùng chình

Gợi hình: Màn sương mờ ảo, giăng mắc
nhẹ nhàng nơi đường thôn, ngõ xóm
Gợi tình người: Lưu luyến, bâng khuâng

Ngõ: Ngõ thực của làng quê, ngõ thời gian nối giữa 2 mùa

Đi suốt cả ngày thu
Vẫn chưa về tới ngõ
Dùng dằng hoa quan họ
Nở tím bên sông Thương

(Chiều sông Thương _ Hữu Thỉnh)

Thiên nhiên
Tín hiệu

Từ ngữ miêu tả,
đặc điểm

Hương ổi

phả

Khứu giác

Gió

se

Xúc giác

Sương

chùng chình

Thị giác

 Nhận xét:

Giác quan cảm
Nghệ thuật
nhận
Nhân hóa,
từ láy gợi
hình

Bước chuyển nhẹ nhàng của thiên nhiên thời
điểm giao mùa

Đứng trước những
sự thay đổi của thiên
nhiên, cảm xúc của
tác giả như thế nào?

Cảm xúc
Bỗng

Đột ngột, bất ngờ

Hình như Nửa tin, nửa ngờ

Tâm trạng
ngạc nhiên,
bất ngờ, mơ hồ
trước tín hiệu
mùa thu.

Bước chuyển nhẹ nhàng, mơ hồ của
thiên nhiên thời điểm giao mùa

Lòng người ngỡ ngàng, xao xuyến

Sự nhạy cảm, lòng yêu thiên nhiên
và cuộc sống nơi làng quê

-Những phát hiện bất ngờ: hương ổi, làn gió
se, màn sương trước ngõ -> đó là những dấu
hiệu đầu tiên của đất trời đang bước vào thu.
- Sự biến đổi của đất trời sang thu được tác
giả cảm nhận với tâm trạng ngỡ ngàng, xúc
động.

2. Bức tranh thiên nhiên lúc sang thu

Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu

Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Tả thực một dòng sông tĩnh lặng,
trong trẻo trôi êm đềm
Con sông nhân hoá như được nghỉ
ngơi sau những bão dông mùa hạ

Sông dềnh dàng
(nhân hoá+từ láy)

Sông + “được lúc” => hình ảnh con
người đi qua thời chiến đang được
sống chậm lại, nghỉ ngơi

Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã

Chim vội vã

Tả thực những con chim bay về
Phương Nam trốn rét
Con chim bắt đầu bay nhanh hơn khi
nhận ra những đợt gió se lạnh đang ùa
về
Chim + “bắt đầu” => hình ảnh người
lính đi qua thời chiến cứ ngỡ được
nghỉ ngơi nhưng bắt đầu lại phải lo
toan vất vả.

Sông dềnh dàng

><
Đối +
Nhân hóa
+ Từ láy

Chim vội vã

Sự đối xứng không gian tầng
cao – tầng thấp + Sự vận
động trái ngược

Sông được lúc dềnh dàng

><
Chim bắt đầu vội vã

Êm đềm, sâu lắng

Sinh động, thoáng bận rộn

Ngẫm ngợi, suy tư

Xao xuyến, xốn xang

Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu

Mây vắt
nửa mình
Động từ
“vắt” +
Nhân hóa
+ Liên
tưởng độc
đáo

Gợi hình ảnh đám mây bồng bềnh,
duyên dáng có hình, có hồn, gần gũi 
Không gian êm đềm, trong trẻo
Hữu hình hóa bước đi của thời gian
(dải lụa, cây cầu đặc biệt)
Gợi thời điểm đất nước chuyển giao:
chiến tranh-> hoà bình

 Sự thay đổi của tạo vật nhẹ
nhàng mà rõ rệt

Lời tự bạch của nhà thơ
Mây mùa Hạ thường chứa nhiều màu sắc, thậm chí đầy
dông bão tựa hồ những ước mơ khao khát của tuổi trẻ.
Những ước mơ khao khát ấy thường lấy đi rất nhiều sức lực
của tuổi trẻ. Tuy nhiên giữa mơ và thực là hai thế giới luôn
đối lập nhau và chẳng phải ước mơ nào cũng trở thành hiện
thực… Sự dang dở, sự mất mát là một hiện thực buộc chúng ta phải chấp
nhận trong cuộc sống của mình. Ngay cả người lính cũng vậy. Rất nhiều
đồng đội của tôi đã nằm lại ở tuổi còn rất trẻ, ở ngưỡng của mùa đẹp nhất
của cuộc đời. Vì thế nên đám mấy trong thơ ấy chỉ “vắt nửa mình sang
thu” thôi, nửa còn lại đã trở thành kí ức ...”

ĐÁM MÂY

CÁNH CHIM

DÒNG SÔNG

Không gian
rộng mở, có
tầng bậc vừa
cao vời vừa
thoáng đãng

-Những cảm nhận tiếp theo có phần rõ nét
hơn: sông được lúc…, chim bắt đầu…,
đám mây…vắt nửa mình sang thu
- Đất trời, sự vật đang trong giai đoạn biến
chuyển từ hạ sang thu. Sự chuyển biến nhẹ
nhàng mà rõ rệt được nhà thơ cảm nhận
một cách tinh tế.

3. Suy ngẫm của tác giả

Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.

Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa

NT: đối

Tái hiện sự vận động trái chiều của TN
H/ảnh “nắng” – “mưa” vận hành theo
quy luật có thể dự báo
Mượn hiện tượng thiên nhiên nắm bắt
cụ thể khoảnh khắc giao mùa

Từ chỉ mức độ, mức lượng: “vẫn còn, bao nhiêu, vơi dần” => Sắp
xếp theo trình tự giảm dần, cho thấy dấu hiệu của mùa Hạ đang
nhạt dần và dấu hiệu của mùa thu bắt đầu đậm nét

Đảo ngữ + Nhân hoá

Nắng

Vẫn còn

Mưa

Đã vơi

Sấm

Cũng bớt

Hàng cây

Đứng tuổi

Hạ
nhạt
dần

Thu
đậm nét

Có ý kiến cho rằng: “Hai câu
thơ cuối của khổ thơ thứ ba
vừa có tính tả thực, vừa chứa
đựng nhiều hàm ý sâu xa.”
Em có đồng ý không?
Vì sao?

Nghĩa tả thực
Sấm và
hàng
cây lúc
sang
thu

Nghĩa ẩn dụ
Sấm:
những
khó
khăn,
thử
thách

Hàng cây đứng
tuổi: con người
từng trải, bản
lĩnh vững vàng

 Suy ngẫm, chiêm nghiệm về cuộc sống, con người, đất nước

Lời tự bạch của nhà thơ

“Với hình ảnh có giá trị tả thực
về hiện tượng thiên nhiên này, tôi
muốn gửi gắm suy ngẫm của
mình, khi con người đã từng trải
thì cũng vững vàng hơn trước
những tác dộng bất thường của
ngoại cảnh, của cuộc đời.”

- Hình ảnh ẩn dụ trong hai câu cuối là suy ngẫm
của nhà thơ: khi con người đã từng trải thì cũng
vững vàng hơn trước những tác động bất thường
của ngoại cảnh, của cuộc đời.
- Những suy ngẫm sâu sắc mang tính triết lí về
con người và cuộc đời của tác giả lúc sang thu
làm nên đặc điểm cái tôi trữ tình sâu sắc trong
bài thơ.

SANG THU
THIÊN
NHIÊN

CON
NGƯỜI

ĐẤT
NƯỚC

III
.

Tổng kết

CẢNH
(Thiên nhiên)

TÌNH
(Cảm nghĩ)

Khổ 3

Khổ 1

Khổ 2

Tín hiệu thu về

Đất trời sang thu

Biến đổi cảnh vật

(thấp, hẹp, gần)

(cao, rộng, xa)

(ngoài vào trong)

Ngỡ ngàng
(bất giác)

Say sưa
(tri giác)

Trầm ngâm
(suy ngẫm)

Nghệ thuật: Từ ngữ biểu cảm, nhân hóa, ẩn dụ, hình ảnh đối lập, liên tưởng
Nội dung: Cảm nhận tinh tế + tình yêu tha thiết vẻ đẹp thiên nhiên sang thu, suy
ngẫm sâu xa về con người và cuộc đời

1. Nghệ thuật: Từ ngữ biểu cảm, nhân
hóa, ẩn dụ, hình ảnh đối lập, liên tưởng.
2. Nội dung: Cảm nhận tinh tế + tình
yêu tha thiết vẻ đẹp thiên nhiên sang thu,
suy ngẫm sâu xa về con người và cuộc
đời.