KHỞI ĐỘNG: TRÒ CHƠI HỘP QUÀ BÍ MẬT

Hệ cơ quan nào trong cơ thể người lọc các chất thải có
hại cho cơ thể từ máu và thải ra môi trường ?
Hệ bài tiết

GO
HOME

Một tràng
pháo tay

Em hãy cho biết hình ảnh bên là gì?

Thận

GO
HOME

Một chiếc
kẹo

BÀI 35
HỆ BÀI TIẾT Ở NGƯỜI

BÀI 35. HỆ BÀI TIẾT Ở NGƯỜI

NỘI DUNG

I/ CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ BÀI TIẾT
II/ MỘT SỐ BỆNH VỀ HỆ BÀI TIẾT
III/ MỘT SỐ THÀNH TỰU CHẠY THẬN, GHÉP THẬN NHÂN TẠO
IV/ DỰ ÁN, BÀI TẬP: ĐIỀU TRA MỘT SỐ BỆNH VỀ THẬN TRONG TRƯỜNG HỌC HOẶC ĐỊA PHƯƠNG

BÀI 35. HỆ BÀI TIẾT Ở NGƯỜI
I/ CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ BÀI TIẾT

1/ Chức năng của hệ bài tiết.

Đọc SGK kết hợp kiến thức
đã học, em hãy cho biết chức
năng của hệ bài tiết?

I/ CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ BÀI TIẾT
1/ Chức năng của hệ bài tiết
- Hệ bài tiết có chức năng lọc và thải ra
môi trường ngoài các chất thải, chất dư
thừa, chất độc.

HOẠT ĐỘNG NHÓM
1. Nêu sản phẩm thải chủ yếu qua phổi, thận, da?
Sản phẩm thải chủ
yếu

Cơ quan bài tiết chủ yếu

Khí Carbondioxide
Nước tiểu
Mồ hôi
2. Cơ quan nào đóng vai trò chủ yếu trong việc bài tiết các chất thải
hòa tan trong máu?

HOẠT ĐỘNG NHÓM
1. Nêu sản phẩm thải chủ yếu qua phổi, thận, da?
Sản phẩm thải chủ
yếu

Cơ quan bài tiết chủ yếu

Khí Carbondioxide

Phổi

Nước tiểu

Thận

Mồ hôi

Da

2. Cơ quan nào đóng vai trò chủ yếu trong việc bài tiết các chất thải
hòa tan trong máu.
- Thận thải 90% sản phẩm thải hòa tan trong máu.

I/ CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ BÀI TIẾT
1/ Chức năng của hệ bài tiết
- Hệ bài tiết có chức năng lọc và thải ra
môi trường ngoài các chất thải, chất dư
thừa, chất độc.
- Cơ quan bài tiết chủ yếu là phổi, thận,
da. Trong đó, thận thải tới 90% sản phẩm
bài tiết nên có vai trò rất quan trọng.

BÀI 35. HỆ BÀI TIẾT Ở NGƯỜI
I/ CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ BÀI TIẾT
2/ Cấu tạo của hệ bài tiết nước tiểu
Kể tên các cơ quan của hệ bài tiết nước tiểu?

Sơ đồ hệ bài tiết nước tiểu

BÀI 35. HỆ BÀI TIẾT Ở NGƯỜI
I/ CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ BÀI TIẾT
2/ Cấu tạo của hệ bài tiết nước tiểu
Kể tên các cơ quan của hệ bài tiết nước tiểu?
Thận phải

Hệ bài tiết nước tiểu của cơ thể người
gồm : hai quả thận, ống dẫn nước tiểu
(niệu quản), bóng đái và ống đái.

Thận trái
Ống dẫn
nước tiểu

Bóng đái
Ống đái

Sơ đồ hệ bài tiết nước tiểu

Nang cầu thận
Cầu thận

2Thận trái
Thận phải
1

Động mạch đến
Động mạch đi
Ống thận

Ống dẫn
nước tiểu3
Bóng đái
4

D. Nang cầu thận và cầu thận phóng to

Ống đái5
A. Các cơ quan của hệ bài tiết nước tiểu

Nang cầu thận
và cầu thận

ống thận

Phần tủy
Phần vỏ

Phần
vỏ

Bể thận
Ống dẫn
nước tiểu

B. Lát cắt dọc thận

Ống góp

Phần
tuỷ

C. Một đơn vị chức năng của thận

Kể tên các bộ phận chủ yếu của thận?

Các bộ phận chủ yếu của thận: phần vỏ; phần tuỷ và bể thận. Mỗi quả thận gồm
nhiều đơn vị chức năng cấu tạo từ : cầu thận và ống thận

Em hãy cho biết cấu
tạo của hệ bài tiết
nước tiểu?

BÀI 35. HỆ BÀI TIẾT Ở NGƯỜI
I/ CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ BÀI TIẾT
2/ Cấu tạo của hệ bài tiết nước tiểu
- Hệ bài tiết nước tiểu gồm: 2 quả thận, ống dẫn nước tiểu, bóng đái và ống
đái. Trong đó thận là quan trọng nhất.
- Mỗi quả thận có khoảng 1 triệu đơn vị chức năng. Mỗi đơn vị chức năng
được cấu tạo từ cầu thận và ống thận. Chức năng để lọc máu và hình thành
nước tiểu.
+ Cầu thận: là một búi mao mạch dày đặc bám sát vào mao mạch là màng
lọc có các lỗ nhỏ.
+ Nang cầu thận: túi bao ngoài cầu thận.

Em hãy kể một số bệnh của hệ
bài tiết?

Suy thận là hiện
tượng thận bị suy
giảm chức năng.

CHẠY
THẬN

Người bị suy thận giai đoạn cuối
nếu muốn duy trì sự sống sẽ cần
phải chạy thận hoặc ghép thận

UNG THƯ

TIỂU KHÔNG TỰ
CHỦ

BÀI 35. HỆ BÀI TIẾT Ở NGƯỜI

II/ MỘT SỐ BỆNH VỀ HỆ BÀI TIẾT

HOẠT ĐỘNG NHÓM

Tên bệnh
1. Bệnh sỏi thận

Nguyên nhân

Triệu chứng
 

2. Bệnh viêm cầu
thận

 

3. Bệnh suy thận

 

Phòng bệnh

Tên bệnh

Nguyên nhân

1. Bệnh Do muối calcium oxalate,
sỏi thận phosphate, muối urate… tích
tụ trong thận thành sỏi.
2.
Bệnh
viêm cầu
thận
3.
Bệnh
suy thận

Triệu chứng

Phòng bệnh

đau lưng, hai bên hông, uống đủ nước, ăn hợp lí.
tiểu són, ...

Tên bệnh

Nguyên nhân

1. Bệnh Do muối calcium oxalate,
sỏi thận phosphate, muối urate… tích
tụ trong thận thành sỏi.
2.
Bệnh
do liên cầu khuẩn gây nên
viêm cầu
thận
3.
Bệnh
suy thận

Triệu chứng

Phòng bệnh

đau lưng, hai bên hông, uống đủ nước, ăn hợp lí.
tiểu són, ...
phù nề, tăng huyết áp,
thiếu máu, ...

tránh nhiễm khuẩn, điều
trị các ổ viêm amidan,
sâu răng.

Tên bệnh

Nguyên nhân

1. Bệnh Do muối calcium oxalate,
sỏi thận phosphate, muối urate… tích
tụ trong thận thành sỏi.
2.
Bệnh
do liên cầu khuẩn gây nên
viêm cầu
thận

Triệu chứng

Phòng bệnh

đau lưng, hai bên hông, uống đủ nước, ăn hợp lí.
tiểu són, ...
phù nề, tăng huyết áp,
thiếu máu, ...

buồn nôn, mệt mỏi, mất
3.
Bệnh cao huyết áp, đái tháo đường,
ngủ, phù nề, …
suy thận
mất máu…

tránh nhiễm khuẩn, điều
trị các ổ viêm amidan,
sâu răng.
phòng tránh các bệnh lí
khác về thận, duy trì
huyết áp ổn định, tránh
mất
máu.

BÀI 35. HỆ BÀI TIẾT Ở NGƯỜI

II/ MỘT SỐ BỆNH VỀ HỆ BÀI TIẾT

- Có nhiều bệnh liên quan đến hệ bài tiết nước tiểu: Sỏi
thận, viêm cầu thận, suy thận.. - Nguyên nhân: do nhiễm
khuẩn; thói quen ăn uống, sinh hoạt không lành mạnh.
- Để bảo vệ hệ bài tiết nước tiểu cần:
+ Thường xuyên giữ vệ sinh cơ thể cũng như vệ sinh hệ bài
tiết nước tiểu
+ Khẩu phần ăn uống hợp lý
+ Khi muốn đi tiểu thì nên đi ngay, không nên nhịn lâu.

HOẠT ĐỘNG NHÓM

Đọc thông tin trong bảng 35.1 và đề xuất biện pháp phù hợp để bảo vệ hệ bài tiết rồi
hoàn thành bảng theo mẫu bảng 35.1
Thói quen 

Nguy cơ xảy ra

Đề xuất biện pháp

Ăn quá mặn, quá chua,
nhiều đường

Hệ bài tiết làm việc quá
tải

?

Không uống đủ nước

Giảm khả năng bài tiết
nước tiểu

?

Nhịn đi tiểu khi buồn tiểu  Tăng nguy cơ lắng sỏi
trong hệ bài tiết

?

Không giữ vệ sinh hệ bài Tăng nguy cơ viêm nhiễm ?
tiết nước tiểu
hệ bài tiết nước tiểu
Ăn thức ăn ôi thiu

Gây độc hại cho hệ bài
tiết nước tiểu 

?

Thói quen 
Ăn quá mặn, quá chua,
nhiều đường

Nguy cơ xảy ra
Đề xuất biện pháp
Hệ bài tiết làm việc quá tải

Không uống đủ nước

Giảm khả năng bài tiết nước
tiểu
Tăng nguy cơ lắng sỏi trong
hệ bài tiết
Tăng nguy cơ viêm nhiễm
hệ bài tiết nước tiểu

Nhịn đi tiểu khi buồn tiểu 
Không giữ vệ sinh hệ bài
tiết nước tiểu
Ăn thức ăn ôi thiu

Điều chỉnh chế độ ăn hợp lí.

Gây độc hại cho hệ bài
tiết nước tiểu 

Thói quen 
Ăn quá mặn, quá chua,
nhiều đường

Nguy cơ xảy ra
Đề xuất biện pháp
Hệ bài tiết làm việc quá tải

Không uống đủ nước

Giảm khả năng bài tiết nước
tiểu
Tăng nguy cơ lắng sỏi trong
hệ bài tiết
Tăng nguy cơ viêm nhiễm
hệ bài tiết nước tiểu

Nhịn đi tiểu khi buồn tiểu 
Không giữ vệ sinh hệ bài
tiết nước tiểu
Ăn thức ăn ôi thiu

Điều chỉnh chế độ ăn hợp lí.

Gây độc hại cho hệ bài
tiết nước tiểu 

Tạo thói quen uống đủ nước

Thói quen 
Ăn quá mặn, quá chua,
nhiều đường

Nguy cơ xảy ra
Đề xuất biện pháp
Hệ bài tiết làm việc quá tải

Không uống đủ nước

Giảm khả năng bài tiết nước
tiểu
Tăng nguy cơ lắng sỏi trong
hệ bài tiết
Tăng nguy cơ viêm nhiễm
hệ bài tiết nước tiểu

Nhịn đi tiểu khi buồn tiểu 
Không giữ vệ sinh hệ bài
tiết nước tiểu
Ăn thức ăn ôi thiu

Điều chỉnh chế độ ăn hợp lí.

Gây độc hại cho hệ bài
tiết nước tiểu 

Tạo thói quen uống đủ nước
Đi tiểu ngay khi buồn tiểu

Thói quen 
Ăn quá mặn, quá chua,
nhiều đường

Nguy cơ xảy ra
Đề xuất biện pháp
Hệ bài tiết làm việc quá tải

Không uống đủ nước

Giảm khả năng bài tiết nước
tiểu
Tăng nguy cơ lắng sỏi trong
hệ bài tiết
Tăng nguy cơ viêm nhiễm
hệ bài tiết nước tiểu

Nhịn đi tiểu khi buồn tiểu 
Không giữ vệ sinh hệ bài
tiết nước tiểu
Ăn thức ăn ôi thiu

Điều chỉnh chế độ ăn hợp lí.

Gây độc hại cho hệ bài
tiết nước tiểu 

Tạo thói quen uống đủ nước
Đi tiểu ngay khi buồn tiểu
Vệ sinh thân thể sạch sẽ mỗi ngày

Thói quen 
Ăn quá mặn, quá chua,
nhiều đường

Nguy cơ xảy ra
Đề xuất biện pháp
Hệ bài tiết làm việc quá tải

Không uống đủ nước

Giảm khả năng bài tiết nước
tiểu
Tăng nguy cơ lắng sỏi trong
hệ bài tiết
Tăng nguy cơ viêm nhiễm
hệ bài tiết nước tiểu

Nhịn đi tiểu khi buồn tiểu 
Không giữ vệ sinh hệ bài
tiết nước tiểu
Ăn thức ăn ôi thiu

Điều chỉnh chế độ ăn hợp lí.

Gây độc hại cho hệ bài
tiết nước tiểu 

Tạo thói quen uống đủ nước
Đi tiểu ngay khi buồn tiểu
Vệ sinh thân thể sạch sẽ mỗi ngày
Đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm

•.

Khi có những biểu hiện bệnh về thận làm thế nào để xác định
chắc chắn có mắc bệnh hay không?

Siêu âm

Xét nghiệm nước tiểu

•.

Vì sao người bị bệnh thận được bác sĩ khuyên nên tránh sử
dụng thực phẩm đóng hộp, thịt đã qua chế biến (xúc xích, thịt
nguội…)

Vì đồ hộp chứa
hàm lượng natri
cao, thịt đã qua chế
biến chứa muối,
chất bảo quản.

BÀI 35. HỆ BÀI TIẾT Ở NGƯỜI
III/ MỘT SỐ THÀNH TỰU CHẠY THẬN, GHÉP THẬN NHÂN TẠO

Thảo luận nhóm để thực hiện các yêu cầu sau
Câu hỏi 1. Thực hiện tìm hiểu một số thành tựu ghép thận
và chạy thận nhân tạo ở Việt Nam trên thế giới
Câu hỏi 2. Nêu quan điểm của em về vệ tinh nhân văn của
việc hiến thận.

Kỳ tích quả thận ghép sống gần 30 năm

Hơn 1.100 ca ghép thận được thực hiện tại Bệnh
viện Chợ Rẫy trong 30 năm

Những quả thận được các nhà khoa học “sản xuất” bằng phương
pháp in 3D tại Australia đang hứa hẹn nhiều hy vọng cho những
bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối khi có thể được cấy ghép
thận nhân tạo thay vì sẽ phải xếp hàng chờ được hiến tạng.

Lần đầu tiên trên thế giới, các bác sĩ của Bệnh
viện thành phố Belfast (Ireland) đã sử dụng mô
hình thận in 3D để trợ giúp cho cuộc phẫu thuật
ghép thận cứu sống cô gái bị suy thận nặng giai
đoạn cuối.

Cho đi là còn mãi

Câu 1.
Tại Việt Nam, ca ghép đầu tiên thực hiện tại Học viện Quân y 103 vào tháng 6/1992, đến tháng 12/1992, 2 ca ghép thận
đầu tiên ở TP HCM được thực hiện tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Đến nay, đã có 6.500 ca ghép tạng được thực hiện trên toàn
quốc. Trong đó, số người được ghép thận là hơn 6.100. Cả nước có 23 bệnh viện được Bộ Y tế công nhận đủ điều kiện
thực hiện kỹ thuật lấy, ghép 1 trong 6 bộ phận cơ thể người.
Tổng kết về thành tựu của công tác ghép tạng tại Việt Nam, GS.TS Phạm Gia Khánh cho biết, ghép tạng tại Việt Nam bắt
đầu khởi xướng từ những năm 60 của thế kỷ 20. Số người được ghép tạng tại Việt Nam từ năm 1992 đến 31/5/2022 là
6.550 người. Trong đó, số người được ghép thận là 6.094 ca; Số người được ghép gan là: 384 ca; Số người được ghép tim
là: 59 ca; Số người được thép phổi là: 9 ca; Số người được ghép tụy + thận là: 1 ca; số người được ghép tim + phổi là: 1 ca;
Số người được ghép ruột là: 2 ca.
Về ghép thận: Hiện nay, có 21 bệnh viện thực hiện ghép thận. Các bệnh viện thực hiện ghép thận nhiều nhất từ năm 2019
tới 2022 có 5 bệnh viện gồm: BV 103, BV Việt Đức, BV TƯ Huế, BV Chợ Rãy, BV Bạch Mai. Bệnh viện ghép thận nhiều nhất
hiện nay là BV Quân y 103. 
Thông tin về các ca ghép thận lại trên các bệnh nhân đã ghép thận, GS.TS Trần Viết Tiến cho biết, sức khỏe của các bệnh
nhân đều ổn định sau tốt. Có những bệnh nhân ghép thận lại lần thứ 2 đã thành công cả về kỹ thuật ghép và điều trị sau
ghép. Bệnh nhân hiện nay vẫn sống khỏe mạnh sau ca ghép lại đã hơn 5 năm. Có 1 ca ghép thận lần thứ 3, thời gian bệnh
nhân sống đến nay đã được trên 8 năm, chức năng thận của bệnh nhân sau ghép lần 3 vẫn tốt.
Về kỹ thuật ngoại khoa, kỹ thuật nội soi trong ghép tạng cũng ghi nhận nhiều thành công. Hiện nay, với hơn 1000 ca ghép
thận, bệnh viện đã tiến hành lấy thận nội soi từ người hiến được trên 300 người. Sau phẫu thuật lấy thận, người hiến có
sức khỏe tốt. Các bệnh nhân được nhận thận từ kỹ thuật lấy thận nội soi tốt.

Câu 2. Hiến tạng nói chung và hiến thận nói riêng cho người bệnh
và y tế là một việc làm cao đẹp, có thể giúp ích cho người bệnh và
cho khoa học. Hàng ngàn người trên khắp thế giới đã được cứu và
kéo dài sự sống nhờ người hiến thận. Tuy nhiên, do những quan
niệm hoặc tâm lí sợ hãi, nên vấn đề này vẫn chưa thực sự được ủng
hộ rộng rãi. Hiện nay, có rất nhiều người đăng kí hiến tạng sau khi
chết, điều này càng mở ra nhiều cơ hội sống khỏe mạnh cho nhiều
bệnh nhân, đây là tinh thần nhân văn, nhân ái vô cùng cao đẹp.

BÀI 35. HỆ BÀI TIẾT Ở NGƯỜI
III/ MỘT SỐ THÀNH TỰU CHẠY THẬN, GHÉP THẬN NHÂN TẠO
- Ghép thận
+ Quả thận hoạt động bình thường được ghép vào cơ thể người bệnh để thay
thế cho thận suy giảm hoặc không còn chức năng.
+ Quá trình ghép thận bao gồm ghép tĩnh mạch chủ dưới và động mạch chủ
bụng, thận không còn chức năng và ống dẫn nước tiểu ghép vào.
- Chạy thận nhân tạo
+ Chạy thận nhân tạo là phương pháp sử dụng máy chạy thận để lọc máu
giúp thải chất độc, chất thải ra khỏi cơ thể khi chức năng của thận bị suy
giảm không thể thực hiện được nhiệm vụ này.
+ Quá trình chạy thận nhân tạo bao gồm hệ thống màng lọc chứa máu, dung
dịch nhân tạo chứa chất thải bị loại ra ngoài, ống dẫn từ máy về tính mạch và
bơm.