KHOA HỌC TỰ NHIÊN 8

Quan sát doạn video theo đường linh
https://youtu.be/a3Sh8XvJyTc
CTA CTA
CTA

Quần thể A
Quần xã
sinh vật

CTB CTB
CTB

Quần thể B

Cá thể

Quần thể
sinh vật

Quần xã

CTC CTC
CTC

Quần thể C

Khu vực sống

+ Khu vực sống Hệ sinh thái
là gì?
sinh vật

Hệ sinh thái đáy biển

Hệ sinh thái ao hồ

Hệ sinh thái rừng ngập mặn

Hệ sinh thái sa mạc hóa

I/ HỆ SINH THÁI
1/ Khái niệm hệ sinh thái:

Mô tả một hệ sinh thái rừng

Hãy cho biết các
thành phần vô sinh và
hữu sinh có thể có trong
hệ sinh thái rừng?
- Thành phần vô sinh:
đất, nước, nhiệt độ,…
Thành phần hữu sinh:
động vật, thực vật,...
Hình 50.1: Mô tả một hệ sinh thái rừng

Cây rừng có ý nghĩa như thế nào đối với
đời sống động vật rừng?

- Cây rừng là thức
ăn, nơi ở
của động vật
rừng.
Mô tả một hệ sinh thái rừng

Động vật rừng có ảnh hưởng như thế nào
tới thực vật?

Mô tả một hệ sinh thái rừng

- Động vật ăn thực vật, thụ phấn và phân
bón cho thực vật.

Lá và cành cây mục, xác động vật là thức
ăn của những sinh vật nào?

Mô tả một hệ sinh thái rừng

- Lá và cành cây mục là thức ăn của: giun,
nấm, vi sinh vật,…

Nấm và vi sinh vật phân hủy xác động
vật, thực vật thành chất gì?

Mô tả một hệ sinh thái rừng

Nếu như rừng bị cháy mất hầu hết các cây
gỗ lớn, nhỏ,và cỏ thì điều gì sẽ xảy ra đối với
các loài động vật? Tại sao?

Nhiều loài bị
chết, do mất
nguồn thức ăn,
mất nơi ở, thiếu
nước, ….
Hình ảnh một khu rừng bị cháy

I. HỆ SINH THÁI
1. Khái niệm hệ sinh thái:

-

Hệ sinh thái gồm quần xã sinh vật và môi
trường sống của quần xã ( sinh cảnh ). Các
sinh vật luôn tác động lẫn nhau và tác động
qua lại với các nhân tố vô sinh của môi trường
tạo thành một hệ thốngThế
hoànnào
chỉnhlàvàhệ
tương
đối ổn định.
thái?cho 1
- Vd: rừng nhiệt đới, ao,sinh
song…

vd ?

Một hệ sinh thái
hoàn chỉnh gồm
có các thành phần
chủ yếu nào?
: Một hệ sinh thái rừng

Thực vật

Động vật

Động vật

Xác sinh vật

Chất vô cơ
(T/p vô sinh)

Vi sinh vật

- Trong hệ sinh thái các sinh vật luôn luôn
tác động lẫn nhau và tác động qua lại với
các nhân tố vô sinh của môi trường.
Thực vật
O2

Vi sinh vật

Động vật

CO2

Chết

H2O

Chất khoáng

Chất vô cơ

2/ Thành phần cấu trúc của hệ sinh thái:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2:
Kể tên các thành phần vô sinh và hữu sinh trong hệ sinh thái?

2/ Thành phần cấu trúc cảu hệ sinh thái:

Thành phần vô sinh (Sinh
cảnh)
HỆ
SINH
THÁI

Sinh vật sản xuất: TV
Thành phần hữu sinh (Quần
xã sinh vật)

Sinh vật tiêu thụ
Sinh vật phân giải:
nấm, vsv…

Hãy kể tên các hệ
sinh thái mà em biết?

3/ Các kiểu hệ sinh thái.
- Hệ sinh thái tự nhiên : bao gồm hệ sinh thái trên cạn
và hệ sinh thái dưới nước.
- Hệ sinh thái nhân tạo : được hình thành nhờ hoạt
động của con người

II. Chuỗi thức ăn và lưỡi thức ăn.
1. Thế nào là một chuỗi thức ăn.

Thực vật

Động vật

Động vật
Xác sinh vật

Chất vô cơ
(Thành phần vô sinh)

Vi sinh vật

Mối quan hệ thường xuyên và
phổ biến nhất giữa các sinh vật
trong hệ sinh thái là gì?
Mối quan hệ dinh dưỡng.

Một hệ sinh thái rừng

Thực vật

Động vật

Động vật
Chết

Chất hữu cơ
Chất vô cơ
(T/p vô sinh)

Vi sinh vật

Hổ

Rắn
Đại bàng
Cầy
Bọ ngựa
Sâu ăn
lá cây

Cây gỗ

Quan sát hình cho biết:
- Thức ăn của chuột là gì?
- Động vật nào ăn thịt chuột?
Điền nội dung phù hợp vào
chỗ trống của chuỗi thức ăn
sau:

Chuột

Hươu

Cây cỏ
Vi sinh vật

Nấm
Địa y

Giun
đất

H50.2: Một lưới thức ăn của hệ sinh thái rừng

Sâu
……….

Chuột

Cầy
……….

Cây cỏ
……….

Chuột

Rắn
……….

Tương tự hãy điền nội dung phù hợp vào chỗ trống của các
chuỗi thức ăn sau:
Sâu
Rắn
……….
Bọ ngựa
……….
Thực
vật
Bọ
ngựa
……….
Sâu
……….
Thực
vật
Rắn
……….
Chuột
……….
Vi
sinh vật
Thực vật
Hươu
Hổ
……….
Trong chuỗi thức ăn, mỗi loài sinh vật là một mắt xích. Em có
nhận xét gì về mối quan hệ giữa một mắt xích với mắt xích đứng
trước nó và mắt xích đứng sau nó?
* Quy ước: mắt xích đứng trước mũi tên là thức ăn của mắt xích đứng
sau mũi tên.

Hãy điền tiếp các từ phù hợp vào những chỗ trống trong câu sau:
Chuỗi thức ăn là một dãy nhiều loài sinh vật có quan hệ dinh dưỡng
với nhau. Mỗi loài trong chuỗi thức ăn vừa là sinh vật tiêu thụ mắt
đứng trước vừa là sinh vật bị mắt xích ………….
đứng sau tiêu thụ.
xích……………….,

I/ Thế nào là một hệ sinh thái?
II/ Chuỗi thức ăn và lưới thức ăn:
1/ Thế nào là một chuỗi thức ăn?
 Chuỗi thức ăn là một dãy nhiều loài sinh vật có quan hệ
dinh dưỡng với nhau.
Mỗi loài trong chuỗi thức ăn vừa là sinh vật tiêu thụ
mắt xích đứng trước, vừa là sinh vật bị mắt xích phía sau
tiêu thụ.



Ví dụ: Thực vật

Chuột

Cầy

Đại bàng

VSV

Hãy sắp xếp các sinh vật trong chuỗi theo từng thành
phần chủ yếu của hệ sinh thái:
Thực vật

Chuột

Cầy

Đại bàng

Sinh vật
tiêu thụ

Sinh vật
sản xuất
Sinh vật
tiêu thụ
cấp 1

Sinh vật
tiêu thụ
cấp 2

Sinh vật
tiêu thụ
cấp 3

VSV
Sinh vật
phân giải

I/ Thế nào là một hệ sinh thái?
II/ Chuỗi thức ăn và lưới thức ăn:
1/ Thế nào là một chuỗi thức ăn?
2/ Thế nào là một lưới thức ăn?

Quan sát các chuỗi thức ăn, hãy cho biết có những sinh vật nào đã
tham gia từ 2 chuỗi thức ăn trở lên?
Thực
vật
……….

Sâu
Sâu

Sâu
Sâu

Chuột

Thực vật

Hươu

Bọ
ngựa
……….
Cầy
Hổ

Rắn
Đại
bàng
………

ViVSV
sinh vật
ViVSV
sinh vật

Vi
sinh vật
VSV
……….

Sơ đồ chung có chứa cả 3 chuỗi thức ăn trên?

Thực
Thựcvật
vật

Sâu

Bọ ngựa

Rắn

Chuột
Chuột

Cầy

Đại bàng

Hươu

Hổ
Sơ đồ: Lưới thức ăn

Visinh
sinhvật
vật
Vi


Thực vật

- Ví dụ:
Sâu

Bọ ngựa

Rắn

Chuột
Chuột

Cầy

Đại bàng

Hươu

Visinh
sinhvật
vật
Vi

Hổ
Sơ đồ: Lưới thức ăn



Thế nào là một lưới thức ăn?
 Lưới thức ăn gồm các chuỗi thức ăn có
nhiều mắt xích chung.

- Ví dụ:

Thực
Thựcvật
vật



Sâu

Bọ ngựa

Rắn

Chuột
Chuột

Cầy
Cầy

Đại bàng

Visinh
sinhvật
vật
Vi

Hổ
Hổ

Hươu
Sơ đồ: Lưới thức ăn

 Lưới thức ăn gồm các chuỗi thức ăn có
nhiều mắt xích chung.

Hãy sắp xếp các sinh vật theo từng thành
phần chủ yếu của hệ sinh thái?
- Ví dụ:

Sâu

Bọ ngựa

Rắn

Thực vật

Chuột

Cầy

Đại bàng

Hươu
Sinh vật
sản xuất



Vi sinh vật

Hổ
Sinh vật
tiêu thụ

* Một lưới thức ăn hoàn chỉnh gồm:
- Sinh vật sản xuất.
- Sinh vật tiêu thụ.
- Sinh vât phân giải.

Sinh vật
phân giải

Sơ đồ lưới thức ăn của hệ sinh thái:

Thực vật

Sâu

Bọ ngựa

Rắn

Chuột

Cầy

Đại bàng

Hươu

Vi sinh vật

Hổ

Lưới thức ăn càng nhiều mắt xích chung
thì càng ổn định

c. Tháp sinh thái

Tháp sinh thái là độ lớn của các bậc dinh dưỡng,
được xác định bằng số lượng cá thể, sinh khối hay
năng lượng ở mỗi bậc dinh dưỡng.

Tháp
sinh thái
là gì ?

? Mục đích của việc xây dựng tháp sinh thái?
?Hãy kể tên các loại tháp sinh thái? Mỗi loại
tháp được xây dựng dựa trên cơ sở nào?

c. Tháp sinh thái.
- Dùng để : Đánh giá mức độ dinh dưỡng
trong chuỗi và lưới thức ăn.
- Phân loại: Có ba loại tháp sinh thái:
+ Tháp số lượng: thể hiện số lượng cá thể sinh vật
trên một đơn vị diện tích hay thể tích ở mỗi bậc dinh
dưỡng.
+ Tháp khối lượng: thể hiện khối lượng tổng số của
tất cả các sinh vật trên một đơn vị diện tích hay thể
tích ở mỗi bậc dinh dưỡng.
+ Tháp năng lượng: thể hiện số năng lượng được tích
lũy trên một đơn vị diện tích hay thể tích trong một
đơn vị thời gian ở mỗi bậc dinh dưỡng.

III. Trao đổi chất và chuyển hóa năng
lượng trong hệ sinh thái

Em hãy quan sát sơ đồ 44.5, đọc thông
tin sgk-trang 183 hoàn thành thông tin
sau:
Quá trình trao đổi vật chất và chuyển hóa năng
lượng trong hệ sinh thái xảy ra giữa các sinh vật
trong quần xã và giữa quần xã với môi trường
thông qua chu trình vật chất và dòng năng
lượng:
chất vô cơ từ môi
- Trong hệ sinh thái, các ..1……………...
trường ngoài truyền vào cơ thể sinh vật, qua các
mắt …2…………...
của chuỗi và lưới thức ăn
xắt xích
(sinh vật sản xuất → sinh vật tiêu thụ → sinh vật
phân giải) rồi trả lại…..3……….
môi trường
- Nguồn năng lượng trong hệ sinh thái phần lớn
năng lượng ánh sáng mặt trời
được lấy từ …….4…………………………..
Năng lượng từ ánh sáng mặt trời được truyền vào
quần xã ở mắt xích đầu tiên là ……
sinh vật sản xuất
5……………..,
sau đó truyền theo một chiều qua
dinh
dưỡng
các bậc …….6…….,
năng
lượng giảm dần do
sinh vật sử dụng và trả lại môi trường dưới
nhiệt
dạng….7……..

Trao đổi chất trong hệ sinh thái:

Thực vật

Động vật

Động vật
Xác sinh vật

Chất vô cơ
(Thành phần vô sinh)

Vi sinh vật

- Chu trình vật chất chính là con đường chuyển động vòng tròn
của vật chất qua xích thức ăn trong hệ sinh thái và môi trường.
Do đó, vật chất thường được sử dụng lặp đi lặp lại nhiều lần.

Chu trình vật chất trong hệ sinh thái:
- Chu trình vật chất chính là con đường chuyển động vòng tròn
của vật chất qua xích thức ăn trong hệ sinh thái và môi trường.
Do đó, vật chất thường được sử dụng lặp đi lặp lại nhiều lần.
- Đến nay, người ta đã biết có khoảng 40 nguyên tố hoá học
trong bảng tuần hoàn Mendeleev tham gia vào thành phần
cấu tạo các chất sống, sau đó bị vi sinh vật phân huỷ rồi lại
trở lại môi trường, rồi lại được sinh vật thu hồi tạo nên các
hợp chất mới.
- Trong những nguyên tố đã biết, một số có vai trò rất quan
trọng như O, H, N,C, P, S... tham gia cấu tạo nên các hợp
chất của sự sống như protein, lipit, gluxit, các enzym,
hoocmon....

III. Trao đổi chất và chuyển hóa năng
lượng trong hệ sinh thái
- Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng
trong hệ sinh thái được thực hiện trong
phạm vi quần xã sinh vật và giữa quần xã
với môi trường sống.

III. Trao đổi chất và chuyển hóa năng
lượng trong hệ sinh thái
- Trao đổi chất trong hệ sinh thái: Trong hệ
sinh thái, các chất vô cơ từ môi trường
ngoài truyền vào cơ thể sinh vật, qua các
mắt xích của chuỗi và lưới thức ăn rồi trả lại
môi trường.

III. Trao đổi chất và chuyển hóa năng
lượng trong hệ sinh thái.
- Chuyển hoá năng lượng trong hệ sinh thái:
Nguồn năng lượng trong hệ sinh thái phần lớn
được lấy từ năng lượng ánh sáng mặt trời.
Năng lượng ánh sáng mặt trời được truyền vào
quần xã ở mắt xích đầu tiên là sinh vật sản
xuất, sau đó truyền theo một chiều qua các bậc
dinh dưỡng. Trong quá trình đó, năng lượng
giảm dần do sinh vật sử dụng và trả lại môi
trường dưới dạng nhiệt.

IV. Tầm quan trọng của việc bảo vệ một
số hệ sinh thái điển hình của Việt Nam.

' LӅXKkX

&KLP ăQ UӋS
5 ӋSW
K{ QJ

5 ҳQ
+ ҥW
Fk\ VӗL

&KXӝW
9 NKXҭQ

7 K{ QJ
. ǤQK{ QJ
1 ҩP

Hậu quả gì sẽ xảy ra với quần xã,
Chúng ta phải làm gì để bảo vệ hệ
nếu 1 quần thể nào đó bị tiêu
sinh thái, bảo vệ môi trường của
diệt? VD lưới thức ăn ở trên , loài
chúng ta?
Rắn bị tiêu diệt?

' LӅXKkX

&KLP ăQ UӋS
5 ӋSW
K{ QJ

5 ҳQ
+ ҥW
Fk\ VӗL

&KXӝW
9 NKXҭQ

7 K{ QJ
. ǤQK{ QJ
1 ҩP

IV. Tầm quan trọng của việc bảo vệ một
số hệ sinh thái điển hình của Việt Nam.
- Ở Việt Nam, có một số hệ sinh thái điển
hình như: hệ sinh thái rừng, hệ sinh thái
biển và ven biển, hệ sinh thái nông nghiệp.
- Vai trò: Các hệ sinh thái của Việt Nam
có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ đa
dạng sinh học, điều hòa khí hậu và phát
triển bền vững.

IV. Tầm quan trọng của việc bảo vệ một
số hệ sinh thái điển hình của Việt Nam.
+ Vai trò hệ sinh thái rừng: Rừng là môi
trường sống của rất nhiều loài sinh vật nên
bảo vệ rừng sẽ góp phần bảo vệ các loài sinh
vật; góp phần điều hòa khí hậu,  chống xói
mòn đất, hạn chế lũ lụt, bảo vệ nguồn nước;
cung cấp nguyên liệu cho nhiều ngành công
nghiệp;…

IV. Tầm quan trọng của việc bảo vệ một
số hệ sinh thái điển hình của Việt Nam.
+ Vai trò hệ sinh thái biển và ven biển: Biển
tham gia điều hòa khí hậu, là nơi sống của
nhiều loài sinh vật; đối với con người, biển
cung cấp nhiều sản phẩm có giá trị,…
+ Vai trò hệ sinh thái nông nghiệp: Hệ sinh
thái nông nghiệp ở Việt Nam cung cấp lương
thực, thực phẩm nuôi sống con người và
nguyên liệu cho các ngành công nghiệp.

IV. Tầm quan trọng của việc bảo vệ một
số hệ sinh thái điển hình của Việt Nam.
-Một số hệ sinh thái điển hình của Việt Nam.
+ Hệ sinh thái rừng Cúc Phương.
+ Hệ sinh thái biển Nha Trang.
+ Hệ sinh thái nông nghiệp Đồng Bằng
Sông Cửu Long.
- Biện pháp bảo vệ hệ sinh thái: Biện pháp
bảo vệ hệ sinh thái được thực hiện nhằm
duy trì, bảo vệ và cải tạo hệ sinh thái:

IV. Tầm quan trọng của việc bảo vệ một
số hệ sinh thái điển hình của Việt Nam.
+ Một số biện pháp bảo vệ hệ sinh thái rừng,
hệ sinh thái biển và ven biển: Xây dựng các
khu bảo tồn thiên nhiên nhằm bảo vệ cảnh
quan và đa dạng sinh học; sử dụng hợp lí các
hệ sinh thái phục vụ phát triển bền vững;
phòng chống ô nhiễm các hệ sinh thái;…
• Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông.
• Khu bảo tồn thiên nhiên rừng ngập măn
Cầ Giờ.

IV. Tầm quan trọng của việc bảo vệ một
số hệ sinh thái điển hình của Việt Nam.
+ Một số biện pháp bảo vệ hệ sinh thái nông
nghiệp: Cần sử dụng và phát triển bền vững
các hệ sinh thái nông nghiệp, hạn chế ô nhiễm
môi trường bằng các phương pháp như phòng
chống xói mòn đất, sử dụng phân bón hữu cơ,
hạn chế sử dụng thuốc trừ sâu,…
Một số biện pháp bảo vệ hệ sinh thái nông
nghiệp
* Sử dụng phân bón hữu cơ.
* Hạn chế sử dụng thuốc trừ sâu….