CHỦ ĐỀ 10 – NĂNG LƯỢNG VÀ CUỘC SỐNG
BÀI 42: BẢO TOÀN NĂNG LƯỢNG
VÀ SỬ DỤNG NĂNG LƯỢNG

Khi quạt điện hoạt động, năng lượng điện
chuyển thành cơ năng làm quay cánh quạt; khi
bật công tắc, bóng đèn sáng, năng lượng điện đã
chuyển thành quang năng. Năng lượng có thể
chuyển hóa từ dạng này sang dạng khác. Vậy sự
biến đổi giữa các dạng năng lượng này có tuân
theo quy luật nào không?
TL: Sự biến đổi giữa các dạng năng lượng

này có tuân theo quy luật.

1. BẢO TOÀN NĂNG LƯỢNG.
a. Tìm hiểu sự truyền năng lượng giữa các vật.
Khi người đẩy xe
hàng, xe hàng đã
nhận được năng
lượng để chuyển
động.
=> Năng lượng từ
người đã truyền
sang xe hàng

Khi phơi thóc, hạt thóc
nhận năng lượng từ đâu để
có thể khô được?
?1.

• TL: Khi phơi thóc, hạt
thóc nhận năng lượng từ
mặt trời để có thể khô
được.

Rót nước vào trong cốc có
chứa nước đá thì trong cốc
có sự truyền năng lượng
như thế nào?
TL: Nước truyền nhiệt độ cao
hơn khiến đá bị tan ra, đồng
thời đá truyền nhiệt độ lạnh
vào nước khiến nước trở nên
lạnh hơn.

Kết luận: Năng lượng có thể truyền từ vật này sang
vật khác.
Ví dụ: Khi đạp xe, xe đạp đã nhận được năng lượng để
chuyển động. Ta nói, năng lượng từ người đã truyền
sang xe đạp.

b. Tìm hiểu sự chuyển hoá giữa các dạng năng lượng:

?2. Vào lúc trời lạnh, người ta thường xoa hai bàn tay
vào nhau, khi đó dạng năng lượng nào đã chuyển thành
nhiệt để làm ấm bàn tay?
TL: Vào lúc trời lạnh,
người ta thường xoa hai
bàn tay vào nhau, khi đó
động năng đã chuyển
thành nhiệt năng.

b. Tìm hiểu sự chuyển hoá giữa các dạng năng lượng:

?3 Khi ô tô động cơ nhiệt
chạy, dạng năng lượng
nào đã chuyển thành
năng lượng cho ô tô hoạt
động?
TL: Khi ô tô động cơ
nhiệt chạy, dạng năng
lượng nhiệt năng đã
chuyển
thành
năng
lượng cho ô tô hoạt động

b. Tìm hiểu sự chuyển hoá giữa các dạng năng lượng:

?4. Khi đèn đường được
thắp sáng, dạng năng
lượng nào đã chuyển
thành quang năng?
TL: Khi đèn đường được
thắp sáng, dạng năng
lượng điện năng
đã chuyển thành
quang năng.

? Khi bình nóng lạnh hoạt
động, đã có sự chuyển hóa năng
lượng từ dạng nào sang dạng
nào?
TL: Khi bình nóng lạnh hoạt
động, đã có sự chuyển hóa
năng lượng từ điện năng sang
nhiệt năng.

b. Tìm hiểu sự chuyển hoá giữa các dạng năng lượng:

Kết luận: Năng lượng có thể chuyển hóa từ dạng này
sang dạng khác.
Ví dụ: điện năng chuyển hóa thành cơ năng làm cánh
quạt quay, điện năng chuyển hóa thành quang năng
làm bóng đèn phát sáng, …

Hãy phân tích sự chuyển hóa
năng lượng trong hoạt động của
đèn tín hiệu giao thông dùng
năng lượng mặt trời.
TL: Điện năng từ trong tấm pin mặt
trời của đèn hấp thu ánh sáng mặt
trời chuyển hóa thành điện năng tích
trữ trong pin, điện năng này chuyển
hóa thành quang năng khiến cho đèn
phát sáng

LUYỆN TẬP
Câu 1:  Năng lượng mà một vật có được do
chuyển động được gọi là …
A. Thế năng.
B. Động năng.
C. Nhiệt năng.
D. Cơ năng.
Câu 2: Vật ở trên cao so với mặt đất có năng
lượng gọi là …
A. Nhiệt năng.
B. Thế năng đàn hồi.
C. Thế năng hấp dẫn.
D. Động năng.

LUYỆN TẬP
Câu 3. Khi sử dụng lò sưởi điện, năng lượng nào
đã biến đổi thành nhiệt năng?
A. Cơ năng
B. Điện năng
C. Hóa năng
D. Quang năng

điện năng chuyển
- Khi quạt điện hoạt động thì ..................
cơ năng làm quay cánh quạt;
thành ...............
- Khi bật công tắc, bóng đèn sáng thì..................
điện năng
quang năng
đã
chuyển
thành
..........................
=>Năng lượng có thể chuyển hóa từ dạng này
sang dạng khác.

HÓA NĂNG CÓ THỂ CHUYỂN HÓA THÀNH
NHỮNG DẠNG NĂNG LƯỢNG NÀO ?
a) Hóa năng lưu trữ trong thực phẩm, khi ta ăn, được
chuyển hóa thành động
……....…..giúp
ta đạp xe.
năng
b) Hóa năng lưu trữ trong que diêm, khi cọ xát với vỏ
nhiệt năng
bao diêm, được chuyển hóa thành ….....…….
và....
….. năng lượng ánh sáng
c) Hóa năng trong nhiên liệu (xăng, dầu) khi đốt cháy
động năng điện năng
được chuyển hóa thành...............…,................
thế năng của máy bay, tàu hỏa.
và.............……

c. Tìm hiểu định luật bảo toàn năng lượng:

?5. Hãy mô tả sự thay đổi động năng và thế năng của
viên bi khi viên bi chuyển động từ vị trí A tới vị trí B, từ
vị trí B tới vị trí C. So sánh năng lượng của viên bi khi
ở vị trí A và khi viên bi ở vị trí C.

c. Tìm hiểu định luật bảo toàn năng lượng:

TL: - Khi viên bi chuyển động từ vị trí A sang vị trí B
thì vận tốc tăng dần và đạt giá trị lớn nhất tại B, cũng
là vị trí động năng của nó lớn nhất. Đồng thời viên bi ở
vị trí B là vị trí thấp nhất nên thế năng tại B là nhỏ
nhất.
- Khi viên bi chuyển từ vị trí B sang vị trí C, tức là độ
cao của nó tăng dần nên thế năng của viên bi cũng tăng
dần, nhưng đồng thời vận tốc giảm dần nên động năng
của nó ở vị trí C giảm dần.

c. Tìm hiểu định luật bảo toàn năng lượng:

?6. Trong quá trình viên bi chuyển động, ngoài động
năng và thế năng còn có dạng năng lượng nào xuất
hiện?

TL: Trong quá trình viên bi chuyển động, ngoài
động năng và thế năng còn có nhiệt năng xuất
hiện do ma sát giữa viên bi và bề mặt máng cong.

Bài tập củng cố: Khi quạt điện hoạt động điện năng
cung cấp cho quạt chuyển hóa thành những dạng năng
lượng nào. Theo em, tổng các dạng năng lượng đó có
bằng phần điện năng ban đầu cung cấp cho quạt
không?

Khi quạt điện hoạt động, điện năng cung cấp cho quạt
điện chuyển hóa thành cơ năng làm cho quạt quay và
nhiệt năng làm nóng quạt. Tổng hai dạng năng lượng
này bằng điện năng cung cấp cho quạt.

c. Tìm hiểu định luật bảo toàn năng lượng:

- Kết luận:
Định luật bảo toàn năng lượng: “Năng lượng
không tự nhiên sinh ra cũng không tự nhiên mất
đi, nó chỉ chuyển từ dạng này sang dạng khác
hoặc truyền từ vật này sang vật khác”.

2. NĂNG LƯỢNG HAO PHÍ TRONG SỬ DỤNG

* Tìm hiểu năng lượng hao phí.
- Phần năng lượng ban đầu chuyển thành dạng
năng lượng theo đúng mục đích sử dụng gọi là
năng lượng có ích.
- Phần năng lượng ban đầu chuyển thành năng
lượng không đúng mục đích sử dụng gọi là năng
lượng hao phí.

?7. Quan sát hình 42.5, 42.6, 42.7 và cho biết trong các
hoạt động, năng lượng ban đầu đã chuyển hóa thành
những dạng năng lượng nào? Hãy chỉ ra phần năng
lượng nào là có ích, phần năng lượng nào là hao phí.
TL: - Hình 42.5: Năng lượng
ban đầu là điện năng đã chuyển
hóa thành nhiệt năng làm nước
nóng lên và bay hơi. Trong đó,
1 phần nhiệt năng là có ích,
1 phần nhiệt năng là hao phí.

?7. Quan sát hình 42.5, 42.6, 42.7 và cho biết trong các
hoạt động, năng lượng ban đầu đã chuyển hóa thành
những dạng năng lượng nào? Hãy chỉ ra phần năng
lượng nào là có ích, phần năng lượng nào là hao phí.

TL: - Hình 42.6: Năng
lượng ban đầu là hóa năng
(xăng dầu) đã chuyển hóa
thành động năng và nhiệt
năng. Động năng là có ích,
nhiệt năng là hao phí.

?7. Quan sát hình 42.5, 42.6, 42.7 và cho biết trong các
hoạt động, năng lượng ban đầu đã chuyển hóa thành
những dạng năng lượng nào? Hãy chỉ ra phần năng
lượng nào là có ích, phần năng lượng nào là hao phí.

TL: - Hình 42.7: Năng
lượng ban đầu là điện năng
đã chuyển hóa thành cơ
năng và nhiệt năng. Cơ
năng là có ích, nhiệt năng là
hao phí.

Quan sát hình 42.8 và cho biết khi bóng đèn sợi đốt
đang sáng, điện năng cung cấp cho bóng đèn đã chuyển
hóa thành những dạng năng lượng nào? Dạng năng
lượng nào là có ích, dạng năng lượng nào là hao phí?

TL: Khi bóng đèn sợi đốt
sáng, điện năng đã chuyển
hóa thành quang năng và
nhiệt năng.
Quang năng là có ích và
nhiệt năng là hao phí.

Kết luận: - Khi năng lượng truyền từ vật này
sang vật khác hoặc chuyển hóa từ dạng này
sang dạng khác luôn xuất hiện năng lượng
hao phí.

3. TIẾT KIỆM NĂNG LƯỢNG.

* Tìm hiểu về các hoạt động sử dụng năng lượng và các
biện pháp tiết kiệm năng lượng.
?8. Những hoạt động nào ở
bảng 42.1 là sử dụng năng
lượng hiệu quả và không
hiệu quả? Vì sao?

Hiệu quả

Không hiệu quả

X
X
X
X
X

X
X
X
X
X

?9. Em hãy nêu một số lợi ích của việc thực hiện tiết
kiệm năng lượng.
TL. Tiết kiệm năng lượng giúp giảm nhu cầu sử dụng
đối với các nguồn nhiên liệu hóa thạch như than đá,
dầu mỏ và khí thiên nhiên; giúp bảo vệ môi trường,
sử dụng hiệu quả nguồn năng lượng, bảo vệ nguồn
năng lượng cho thế hệ tương lai.

Kết luận. Tiết kiệm năng lượng là một yêu
cầu cấp thiết đối với tất cả mọi lĩnh vực, mọi
cá nhân nhằm đảm bảo an ninh năng lượng.

?10. Hãy nêu các biện pháp tiết kiệm năng lượng
trong cuộc sống hàng ngày.
TL. Các biện pháp tiết kiệm năng lượng trong cuộc
sống hàng ngày:
- Tăng nhiệt độ của tủ lạnh
- Giảm nhiệt độ của bình đun nước nóng
- Nên chọn những sản phẩm tiết kiệm năng lượng
thay thế đồ gia dụng cũ
- Không lạm dụng máy sưởi và máy điều hòa
- Giảm lượng chất thải sinh hoạt
- Trồng nhiều cây xanh,…

Em hãy nêu một số biện pháp tiết kiệm năng
lượng khi sử dụng điện ở nhà.
Các biện pháp tiết kiệm năng lượng trong cuộc sống
hằng ngày là:
- Tắt các thiết bị điện như: ti vi, quạt, bóng điện, …
khi không sử dụng.
- Không lạm dụng máy sưởi và máy điều hòa.
- Sử dụng bóng đèn tiết kiệm điện.
- Giảm lượng chất thải sinh hoạt
- Trồng nhiều cây xanh.

Đề xuất một số biện pháp để tiết kiệm năng lượng
trong trường học.

Một số biện pháp để tiết kiệm năng lượng trong
trường học là:
- Tắt các thiết bị điện khi không sử dụng
- Trồng nhiều cây xanh
- Sử dụng điện mặt trời trong trường học
- Sử dụng nước hợp lí…

Bài tập 1 (Trang 187). Khi sử dụng lò sưởi điện,
năng lượng nào đã biến đổi thành nhiệt năng?
A. Cơ năng
B. Điện năng
C. Hóa năng
D. Quang năng

Bài tập 2 (Trang 187). Phát biểu nào sau đây đúng?
Khi quạt điện hoạt động,
A. phần lớn điện năng tiêu thụ chuyển hóa thành
nhiệt năng
B. phần lớn điện năng tiêu thụ chuyển hóa thành thế
năng
C. phần năng lượng hữu ích thu được cuối cùng bao
giờ cũng lớn hơn phần năng lượng ban đầu cung cấp
cho quạt.
D. phần năng lượng hao hụt đi biến đổi thành dạng
năng lượng khác.

Bài tập 3 (Trang 187). Một quả bóng cao su được ném từ độ
cao h xuống nền đất cứng, khi chạm đất quả bóng nảy lên.
Sau mỗi lần nảy lên, độ cao giảm dần, nghĩa là cơ năng của
quả bóng giảm dần. Điều đó có trái với định luật bảo toàn
năng lượng không? Tại sao? Hãy dự đoán còn có hiện
tượng nào khác xảy ra với quả bóng ngoài hiện tượng quả
bóng bị nảy lên và rơi xuống.

Bài tập 3 (Trang 187).

TL: Không trái với định luật bảo toàn năng lượng, vì
một phần cơ năng của quả bóng đã biến thành nhiệt
năng khi quả bóng đập vào đất, một phần truyền cho
không khí làm cho các phần tử không khí chuyển
động
Hiện tượng khác: Quả bóng bị biến dạng mỗi khi rơi
xuống chạm đất và trở lại hình dạng ban đầu mỗi khi
nảy lên. Nhiệt độ của quả bóng hơi tăng nhẹ.

Bài tập 4 (Trang 187). Em hãy nêu một số biện pháp
tiết kiệm năng lượng khi sử dụng các phương tiện
giao thông.
- Ưu tiên lựa chọn phương tiện giao thông công cộng,
xe đạp hoặc đi bộ.
- Sử dụng chung phương tiện giao thông.
- Chọn mua phương tiện giao thông tiết kiệm năng
lượng.
- Duy trì tốc độ khi lái xe, không tăng ga hoặc hãm
phanh đột ngột.