ĐỀ 16. I. Đọc - hiểu. Đọc ngữ liệu và trả lời câu hỏi
Bà như chiếc bóng giở về. Ít khi tôi thấy bà nói
chuyện nói trò với ai ngoài các cháu ra. Ít khi tôi
thấy bà đôi co với ai. Dân làng bảo bà hiền như
đất. Nói cho đúng, bà hiền như chiếc bóng. Nếu ai
lành chanh lành chói, bà rủ rỉ khuyên. Bà nói
nhiều bằng ca dao, tục ngữ. Những chị mồm năm
miệng mười, sau khi bà khuyên chỉ còn mồm một,
mồm hai. Người ta bảo: “Con hư tại mẹ, cháu hư
tại bà”. Bà như thế thì chúng tôi hư làm sao được.
(Trích “Bà nội” - Duy Khán)

Câu 1: Xác định PTBĐ chính của ngữ liệu.
- Tự sự.
Câu 2: Xét theo cấu tạo ngữ pháp, câu: “Nếu
ai lành chanh lành chói, bà rủ rỉ khuyên”
thuộc kiểu câu gì?
- Câu ghép.
Nếu ai // lành chanh lành chói,
bà // rủ rỉ khuyên

Câu 3: Tại sao người cháu lại nói “bà như thế thì
chúng tôi hư làm sao được?”. Câu nói này được
hiểu theo nghĩa nào?
- Vì: Trong cảm nhận của người cháu, bà là người
có đầy đủ những nét đẹp của người phụ nữ Việt
Nam: hiền lành, nhân hâu, chất phác, đảm đang,
yêu thương con cháu, mọi người; giàu đức hi sinh.
Bà là tấm gương sáng để con cháu học tập và noi
theo.
- Câu nói hiểu theo nghĩa hàm ý.

Câu 4. Xác định và chỉ ra tác dụng của biện pháp
tu từ trong câu văn: “Nói cho đúng, bà hiền như
chiếc bóng.”
- Tác dụng: hình ảnh người bà được tác giả so
sánh với chiếc bóng làm nổi bật phẩm chất hiền
từ, nhân hậu, sự hi sinh lặng lẽ âm thầm của bà
cho con cháu…; thể hiện tình yêu, lòng biết ơn
sâu sắc của cháu…; thái độ trân trọng, niềm đồng
cảm của tác giả và mọi người.

II. Tạo lập văn bản
Câu 1. Không chỉ là Duy Khán, hình ảnh người bà
còn được nhiều tác giả nhắc đến, em hãy viết đoạn
văn trình bày cảm nhận của em về những câu thơ
sau để thấy được ngọn lửa yêu thương của bà: 

“Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm
Nhóm niềm yêu thương khoai sắn ngọt bùi
Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ
Ôi kì lạ và thiêng liêng - bếp lửa!”

(“Bếp lửa”, Bằng Việt)

Gợi ý tham khảo.
- Điệp từ “nhóm” được nhắc lại 4 lần và đứng đầu
các dòng thơ có tác dụng khơi nguồn cho dòng
cảm xúc, sự hồi tưởng của nhà thơ và suy ngẫm về
công việc nhóm bếp lửa của bà.
- Kết hợp với những điệp từ là các tầng nghĩa:
hình ảnh vừa tả thực vừa mang ý nghĩa ẩn dụ.
Người đọc thấy được sự tần tảo cần cù trong công
việc nhóm bếp lửa của bà. Đồng thời thấy được
ngọn lửa ấm áp của tình yêu thương mà bà dành

- Kết hợp với các điệp từ là các tầng nghĩa: hình
ảnh vừa tả thực vừa mang ý nghĩa ẩn dụ. Người
đọc thấy được sự tần tảo cần cù trong công việc
nhóm bếp lửa của bà. Đồng thời thấy được ngọn
lửa ấm áp của tình yêu thương mà bà dành cho
cháu; bà đã nhen nhóm trong tâm hồn cháu tình
yêu thương, gắn bó với làng xóm, quê hương và
thắp lên trong tâm hồn cháu những ước mơ khát
vọng, niềm vui, niềm tin của tuổi thơ …

- Câu cảm thán “Ôi kì lạ thiêng liêng - bếp lửa!”
thể hiện sự dồn nén cảm xúc và bày tỏ niềm yêu
mến, lòng biết ơn đối với người bà thân yêu của
mình. Bếp lửa và bà là hình ảnh thân thuộc của
quê hương yêu dấu. Bếp lửa là ngọn lửa của tình
yêu thương của bà. Ngọn lửa ấy đã sưởi ấm tâm
hồn nhà thơ trong những ngày xa quê hương, học
tập ở nước ngoài.

 Như vậy, bếp lửa được bà nhen lên không
phải chỉ bằng nhiên liệu ở bên ngoài, mà còn
chính là được nhen nhóm lên từ ngọn lửa
trong lòng bà - ngọn lửa của sức sống, của
lòng yêu thương, niềm tin thầm lặng mà
mãnh liệt. Bà vừa là người nhóm lửa, giữ lửa
và truyền lửa, truyền sự sống niềm tin cho
các thế hệ nối tiếp.

Hướng dẫn học tập
- Đọc lại tài liệu gợi ý câu 2.II
- Làm hoàn chỉnh phần II: Tạo lập văn
bản (Đề 16)
- Tìm hiểu phần gợi ý của đề 17.