hứ sáu, ngày 19 tháng 7 năm 20
Tiếng Việt
Luyện từ và câu

Luyện tập về từ đa nghĩa

3. Viết 3 – 4 câu tả một cảnh
đẹp thiên nhiên, trong đó có
sử dụng từ “mặt” hoặc từ
“chân” được dùng với nghĩa
chuyển.

Xa xa trên đỉnh núi là mây mờ
che phủ. Dưới chân núi là những
thửa ruộng bậc thang nối tiếp
nhau. Núi rừng biếc xanh, ruộng
đồng cũng biếc xanh.

Viết: Luyện tập viết đoạn văn cho bài văn tả phong cảnh
1. Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi:
Những buổi bình minh, mặt trời còn bẽn lẽn núp sau sườn
núi, phong cảnh nhuộm những màu sắc đẹp lạ lùng. Hòn núi từ
màu xám xịt đổi ra màu tím sẫm; từ màu tím sẫm đổi ra màu
hồng; rồi từ màu hồng lần lần đổi ra màu vàng nhạt. Cho đến lúc
mặt trời chễm chệ ngự trị trên chòm mây, ngọn núi mới trở lại
màu xanh biếc thường ngày của nó.
Theo Thẩm Thệ Hà
a. Đoạn văn tả sự thay đổi của cảnh từ thời điểm nào đến thời
điểm nào? Những từ ngữ nào cho biết điều đó?
b. Tác giả đã sử dụng những từ ngữ nào để tả màu sắc của núi ở
các thời điểm khác nhau?
c. Mặt trời được nhân hoá bằng cách nào? Cách nhân hoá đó có gì

a. Đoạn văn tả sự thay đổi của cảnh từ thời điểm nào đến thời điểm
nào? Những từ ngữ nào cho biết điều đó?
Đoạn văn tả sự thay đổi của cảnh từ những buổi bình minh
đến khi mặt trời lặn.
Những từ ngữ cho biết điều đó: Những buổi bình minh, Cho
đến lúc mặt trời chễm chệ ngự trị trên chòm mây.
b. Tác giả đã sử dụng những từ ngữ nào để tả màu sắc của núi ở các
thời điểm khác nhau?
Tác giả đã sử dụng những từ ngữ để tả màu sắc của núi ở các
thời điểm khác nhau: màu xám xịt đổi ra màu tím sẫm; từ màu tím
sẫm đổi ra màu hồng; rồi từ màu hồng lần lần đổi ra màu vàng
nhạt.
c. Mặt trời được nhân hoá bằng cách nào? Cách nhân hoá đó có gì
thú vị?
Mặt trời được nhân hoá bằng cách: Dùng từ ngữ gọi người để
gọi vật, dùng từ chỉ quan hệ, chỉ đặc điểm, hoạt động của người.

2. Viết
đoạn văn tả sự thay đổi của cảnh vật ở một danh lam
thắng cảnh mà em đã có dịp đến thăm hoặc được biết
qua sách báo, phim ảnh,..., trong đoạn văn có hình ản
h so sánh hoặc nhân hoá.

Vịnh Hạ Long thật xứng danh là kì quan của
thiên nhiên. Quanh năm, nước biển xanh thẳm
và hiền hòa. Buổi sáng, mặt biển như một dải lụa
thướt tha. Trưa về, nắng đổ xuống làm mặt biển
lấp loáng một màu nắng chói chang. Hoàng hôn
buông xuống, mặt biển lại nhuộm màu hồng rực.
Đến tối, ông trăng tròn vành vạnh nhô lên khỏi
những ngọn núi in bóng xuống mặt biển lung
linh. Ai đã từng đến thăm Vịnh Hạ Long cũng đều
ngưỡng mộ cảnh đẹp nên thơ nơi đây.

Cậu bé say mê toán học

Ở thành phố Phan Rang – Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận, có một bạn
nhỏ người dân tộc Chăm tên là Đổng Trọng Nghĩa. Ở nhà, mọi người thường
gọi Nghĩa là Ja Aok – tên một chàng dũng sĩ trong truyện cổ tích Chăm – với
ước mong cậu luôn khoẻ mạnh, thông minh và tốt bụng.

Lên bốn tuổi, Nghĩa đã sớm bộc lộ năng khiếu toán học. Em tính
nhẩm rất nhanh và đặc biệt thích thú với những trò chơi đố vui về toán.
Em luôn tích cực truyền cảm hứng và khơi gợi hứng thú cho các bạn
trong giờ học toán. Không những thế, Nghĩa còn học đều tất cả các môn và
rất tích cực tham gia các hoạt động của trường, lớp.
Nhờ niềm say mê và không ngừng nỗ lực, năm học lớp Năm, em được
chọn là một trong sáu thí sinh đại diện cho Việt Nam tham dự cuộc thi
“Toán trí tuệ Quốc tế” tại Thái Lan. Cậu bé thông minh, lanh lợi ấy đã xuất
sắc đoạt giải Nhì.

Nghĩa xem những trải nghiệm từ cuộc thi với hơn 1.000 thí
sinh đến từ 22 quốc gia là kinh nghiệm quý báu. Em luôn tự nhủ
phải khiêm tốn và cố gắng học tập tốt hơn nữa để trở thành một
nhà sáng lập, tạo ra những trò chơi về toán học, mang lại niềm vui
và phát triển khả năng sáng tạo cho mọi người.
Trọng Nhân tổng hợp

Bài đọc có thể chia thành ba đoạn để luyện đọc và
tìm ý:
• Đoạn 1: Từ đầu đến “tốt bụng”.
• Đoạn 2: Tiếp theo đến “giải Nhì”.
• Đoạn 3: Còn lại.

Cậu bé say mê toán học

Ở thành phố Phan Rang – Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận, có một bạn
nhỏ người dân tộc Chăm tên là Đổng Trọng Nghĩa. Ở nhà, mọi người thường
gọi Nghĩa là Ja Aok – tên một chàng dũng sĩ trong truyện cổ tích Chăm – với
ước mong cậu luôn khoẻ mạnh, thông minh và tốt bụng.

Lên bốn tuổi, Nghĩa đã sớm bộc lộ năng khiếu toán học. Em tính
nhẩm rất nhanh và đặc biệt thích thú với những trò chơi đố vui về toán.
Em luôn tích cực truyền cảm hứng và khơi gợi hứng thú cho các bạn
trong giờ học toán. Không những thế, Nghĩa còn học đều tất cả các môn và
rất tích cực tham gia các hoạt động của trường, lớp.
Nhờ niềm say mê và không ngừng nỗ lực, năm học lớp Năm, em được
chọn là một trong sáu thí sinh đại diện cho Việt Nam tham dự cuộc thi
“Toán trí tuệ Quốc tế” tại Thái Lan. Cậu bé thông minh, lanh lợi ấy đã xuất
sắc đoạt giải Nhì.

Nghĩa xem những trải nghiệm từ cuộc thi với hơn 1.000 thí
sinh đến từ 22 quốc gia là kinh nghiệm quý báu. Em luôn tự nhủ
phải khiêm tốn và cố gắng học tập tốt hơn nữa để trở thành một
nhà sáng lập, tạo ra những trò chơi về toán học, mang lại niềm vui
và phát triển khả năng sáng tạo cho mọi người.
Trọng Nhân tổng hợp

1 Bố mẹ gửi gắm điều gì vào tên thường gọi ở nhà của
Đổng Trọng Nghĩa?
Trả lời:
Ở nhà, bố mẹ thường gọi Nghĩa là Ja Aok – tên một
chàng dũng sĩ trong truyện cổ tích Chăm – với ước mong
cậu luôn khoẻ mạnh, thông minh và tốt bụng.

2. Tìm những chi tiết cho thấy Nghĩa sớm bộc
lộ năng khiếu toán học.
Trả lời:
Những chi tiết cho thấy Nghĩa sớm bộc lộ
năng khiếu toán học: Em tính nhẩm rất nhanh
và đặc biệt thích thú với những trò chơi đố vui
về toán.

3. Mỗi thông tin sau giúp em hiểu thêm điều gì về bạn
Nghĩa?

Trả lời:
Những thông tin giúp em hiểu Nghĩa là một người rất
thông minh, khiêm tốn và luôn cố gắng học tập để mang
lại niềm vui và phát triển khả năng sáng tạo cho mọi
người.

4. Kể tóm tắt bài đọc bằng 4 – 5 câu.
Trả lời:
Tóm tắt: Đổng Trọng Nghĩa là cậu bé người dân tộc
Chăm với năng khiếu toán học đặc biệt. Cậu luôn tích
cực truyền cảm hứng và khơi gợi hứng thú cho các bạn.
Nhờ niềm say mê toán học đó, cậu đã đạt giải Nhì cuộc
thi “Toán trí tuệ Quốc Tế”. Cậu xem đó là một kinh
nghiệm quý báu và nuôi dưỡng ước mơ trở thành một
nhà sáng lập.

LUYỆN TỪ VÀ CÂU
LUYỆN TẬP VỀ TỪ ĐỒNG NGHĨA
VÀ
TỪ ĐA NGHĨA

Từ đồng nghĩa là gì?
Từ đồng nghĩa là những từ có nghĩa
giống nhau hoặc gần giống nhau.

Trong các từ sau, từ nào không
đồng nghĩa với “thương yêu”?
đùm bọc
thương mến

yêu quý
yêu mến

“Sáng sớm, những giọt sương
còn đọng trên lá.”
Từ “lá” trong câu trên được dung
với nghĩa chuyển.
Đúng

Sai

Từ đa nghĩa có mấy nghĩa gốc?

1
3

2
4

Trong các từ sau, từ nào đồng
nghĩa với từ “đoàn kết”?
vui vẻ

gắn bó

yêu thương

chân thành

Mỗi từ đa nghĩa có nhiều nghĩa
chuyển.

Đúng

Sai

1. Đọc
các nghĩa của từ “ấm” và thực hiện yêu cầu:
NGHĨA GỐC
ấm
NGHĨA CHUYỂN
1 Có nhiệt độ cao hơn mức trung bình.
2 Có tác dụng giữ cho cơ thể không bị lạnh.
3 Có tác dụng tạo nên cảm giác êm dịu, dễ chịu.
a. Trong các nghĩa trên, nghĩa nào là nghĩa gốc,
nghĩa nào là nghĩa chuyển?
b. Đặt câu để phân biệt nghĩa gốc và một nghĩa
chuyển của từ “ấm”.

- Thời tiết hôm nay rất ấm áp.
- Chúng mình nên mặc áo ấm vào mùa đông.
- Lời khen của mẹ khiến tôi cảm thấy ấm lòng.

2. Tìm 1 – 2 từ đồng nghĩa có thể thay cho từ in đậm
trong mỗi câu sau:
a.Cả lớp tích cực tham gia phong trào "Kế hoạch
nhỏ".
hăng hái
b. Học kì vừa qua, Nam đã nỗ lực vươn lên trong
học tập.
cố gắng
c. Uyên Phương say sưa luyện tập để chuẩn bị
tham gia cuộc thi "Giọng hát Việt nhí".
chăm chỉ

3. 
Viết đoạn văn (từ 4 đến 5 câu) nói về một bạn học sinh c
ó nhiều cố gắng trong học tập mà em biết, trong đó có s
ử dụng từ đồng nghĩa
.
Là một học sinh giỏi, ham học lại rất chăm chỉ và có
tinh thần vượt khó nên Thanh Nhã rất được thầy cô và
bạn bè trong trường quý mến. Ở nhà, Thanh Nhã cũng
hết mực hiếu thảo, siêng năng khi thay mẹ chăm sóc bà
ngoại, đảm đang tháo vát trong việc nhà. Tinh thần hiếu
học và ý chí nghị lực vươn lên của Thanh Nhã thật đáng
khâm phục.

Lớp học trên đường

Cụ Vi-ta-li nhặt trên đường một mảnh gỗ mỏng, dính đầy cát bụi. Cắt
mảnh gỗ thành nhiều miếng nhỏ, cụ bảo:
– Ta sẽ khắc trên mỗi miếng gỗ một chữ cái. Con sẽ học nhận mặt từng
chữ, rồi ghép các chữ ấy lại thành tiếng.
Từ hôm đó, lúc nào túi tôi cũng đầy những miếng gỗ dẹp. Không bao
lâu, tôi đã thuộc tất cả các chữ cái. Nhưng biết đọc là một chuyện khác.
Không phải ngày một ngày hai mà đọc được.
Khi dạy tôi, thầy Vi-ta-li nghĩ rằng cùng lúc có thể dạy cả chú chó Ca-pi
để làm xiếc. Dĩ nhiên, Ca-pi không đọc lên được những chữ nó thấy vì nó
không biết nói, nhưng nó biết lấy ra những chữ mà thầy tôi đọc lên.
Buổi đầu, tôi học tấn tới hơn Ca-pi nhiều. Nhưng nếu tôi thông minh hơn nó,
thì nó cũng có trí nhớ tốt hơn tôi. Cái gì đã vào đầu nó rồi thì nó không bao
giờ quên.
Một hôm, tôi đọc sai, thầy tôi nói:
– Ca-pi sẽ biết đọc trước Rê-mi.
Con chó có lẽ hiểu nên đắc chí vẫy vẫy cái đuôi.

Từ đó, tôi không dám sao nhãng một phút nào. Ít lâu sau, tôi đọc
được, trong khi con Ca-pi đáng thương chỉ biết “viết" tên nó bằng cách rút
những chữ gỗ trong bảng chữ cái.
Cụ Vi-ta-li hỏi tôi:
– Bây giờ con có muốn học nhạc không?
– Đấy là điều con thích nhất. Nghe thầy hát, có lúc con muốn cười, có
lúc lại muốn khóc. Có lúc tự nhiên con nhớ đến mẹ con và tưởng như đang
trông thấy mẹ con ở nhà.
Bằng một giọng cảm động, thầy bảo tôi:
– Con thật là một đứa trẻ có tâm hồn.
Theo Héc-to Ma-lô, Hà Mai Anh dịch

- Mẩu chuyện trên được trích từ tiểu thuyết "Không gia đình" của
nhà văn Pháp Héc-ta Ma-lô viết về cuộc đời lưu lạc của chú bé Rêmi. Bị bắt cóc và vứt ra lề đường từ lúc mới sinh, Rê-mi được một
gia đình nghèo nuôi, rồi được chủ một gánh xiếc rong là cụ Vi-ta-li
dìu dắt nên người.Trải bao thăng trầm, cuối cùng cậu đã tìm được
gia đình và sống hạnh phúc bên những người ruột thịt.
- Đắc chí: tỏ ra thích thú vì đạt được mong muốn.
- Sao nhãng: (nghĩa trong bài) không dồn công sức vào công việc
chính phải làm, do chủ quan.

Hector
Malot
(20/05/1830
17/07/1907) là nhà văn
nổi tiếng người Pháp,
các tiểu thuyết của ông
được nhiều thế hệ độc
giả trên thế giới yêu
mến. Ông sinh tại La
Bouille, miền Tây nước
Pháp.

Bài đọc có thể chia thành ba đoạn
để luyện đọc và tìm ý:
• Đoạn 1: Từ đầu đến “mà đọc
được”.
• Đoạn 2: Tiếp theo đến “trong
bảng chữ cái”.
• Đoạn 3: Còn lại.

Lớp học trên đường

Cụ Vi-ta-li nhặt trên đường một mảnh gỗ
mỏng, dính đầy cát bụi. Cắt mảnh gỗ thành nhiều
miếng nhỏ, cụ bảo:
– Ta sẽ khắc trên mỗi miếng gỗ một chữ cái.
Con sẽ học nhận mặt từng chữ, rồi ghép các chữ ấy
lại thành tiếng.
Từ hôm đó, lúc nào túi tôi cũng đầy những
miếng gỗ dẹp. Không bao lâu, tôi đã thuộc tất cả các
chữ cái. Nhưng biết đọc là một chuyện khác. Không
phải ngày một ngày hai mà đọc được.

Khi dạy tôi, thầy Vi-ta-li nghĩ rằng cùng lúc có thể dạy cả chú chó
Ca-pi để làm xiếc. Dĩ nhiên, Ca-pi không đọc lên được những chữ nó
thấy vì nó không biết nói, nhưng nó biết lấy ra những chữ mà thầy tôi
đọc lên.
Buổi đầu, tôi học tấn tới hơn Ca-pi nhiều. Nhưng nếu tôi thông
minh hơn nó, thì nó cũng có trí nhớ tốt hơn tôi. Cái gì đã vào đầu nó rồi
thì nó không bao giờ quên.
Một hôm, tôi đọc sai, thầy tôi nói:
– Ca-pi sẽ biết đọc trước Rê-mi.
Con chó có lẽ hiểu nên đắc chí vẫy vẫy cái đuôi.
Từ đó, tôi không dám sao những một phút nào. Ít lâu sau, tôi đọc
được, trong khi con Ca-pi đáng thương chỉ biết “viết" tên nó bằng cách
rút những chữ gỗ trong bảng chữ cái.

Cụ Vi-ta-li hỏi tôi:
– Bây giờ con có muốn học nhạc không?
– Đấy là điều con thích nhất. Nghe thầy hát, có
lúc con muốn cười, có lúc lại muốn khóc. Có lúc tự
nhiên còn nhớ đến mẹ con và tưởng như đang trông
thấy mẹ con ở nhà.
Bằng một giọng cảm động, thầy bảo tôi:
– Con thật là một đứa trẻ có tâm hồn.
Theo Héc-to Ma-lô, Hà Mai Anh dịch

1. Rê-mi được thầy Vi-ta-li dạy học
trong hoàn cảnh nào?
Rê-mi được thầy Vi-ta-li dạy học ở trên
đường, trong suốt khoảng thời gian cậu
cùng cụ và các bạn thú đi khắp nơi để diễn
xiếc.

2. Tìm những chi tiết cho thấy lớp học của Rê-mi
khác lạ so với lớp học thông thường.
Những chi tiết cho thấy lớp học của Rê-mi khác lạ so
với lớp học thông thường: Sách vở là những miếng
gỗ mỏng nhặt trên đường được cắt thành nhiều mảnh
nhỏ rồi khắc chữ cái lên đó; Rê-mi học thuộc các chữ
cái khi cậu đi trên đường; chú chó Ca-pi là bạn học
của Rê-mi;…)

3. Từ ngữ nào dưới đây phù hợp để nhận xét về tinh
thần học tập của Rê-mi? Vì sao?
Chọn từ “hiếu học” vì dù đang ở trong hoàn cảnh khó
khăn nhưng Rê-mi vẫn chăm chỉ học tập để có thể biết
đọc, biết viết,...
 Giải nghĩa từ:
 ngày một ngày hai: nhanh chóng, có kết quả ngay.
 tấn tới: tiến bộ, đạt nhiều kết quả.

4. Theo em, vì sao thầy Vi-ta-li nhận xét Rê-mi “là
một đứa trẻ có tâm hồn”?
Thầy Vi-ta-li nhận xét Rê-mi “là một đứa trẻ có tâm
hồn” vì âm nhạc, những câu hát gợi ra ở cậu bé
những cảm xúc riêng, gợi ra nỗi nhớ mẹ và giúp
cậu tưởng tượng được nhiều điều,…

5. Em thích nhân vật nào trong truyện?
Vì sao?
Em thích nhân vật cụ Vi-ta-li vì cụ tốt
bụng, có tấm lòng nhân hậu, đã cưu mang,
dìu dắt Rê-mi nên người,…

Ý nghĩa: Ca ngợi tấm lòng nhân
từ, quan tâm đến giáo dục cho trẻ
của cụ Vi-ta-li và tinh thần hiếu học
của cậu bé Rê-mi.

Luyện từ và câu:
Viết hoa thể hiện sự tôn trọng đặc biệt

1. Đọc đoạn thơ sau và thực hiện yêu cầu:
Mình về với Bác đường xuôi
Thưa giùm Việt Bắc không nguôi nhớ Người
Nhớ Ông Cụ mắt sáng ngời
Áo nâu túi vải đẹp tươi lạ thường
Nhớ Người những sáng tinh sương
Ung dung yên ngựa trên đường suối reo
Nhớ chân Người bước lên đèo
Người đi rừng núi trông theo bóng Người.
Tố Hữu
a. Tìm các danh từ tác giả dùng để chỉ Bác Hồ.
b. Nhận xét cách viết các danh từ tìm được.

a. Tìm các danh từ tác giả dùng để chỉ
Bác Hồ.
Các danh từ tác giả dùng để chỉ Bác Hồ:
Bác, Người, Ông Cụ.
b. Nhận xét cách viết các danh từ tìm
được.
Cách viết các danh từ thể hiện sự tôn
trọng đặc biệt.