? TàiMột
nguyên
thiên tài
nhiên
là gì ?thiên
Kể tên
những tài
số loại
nguyên
nhiên:
nguyên thiên nhiên mà em biết ?
- Tài nguyên thiên nhiên là nguồn vật chất sơ khai được
hình thành và tồn tại trong tự nhiên mà con người có thể
sử dụng trong cuộc sống.
Tài
Tài
Tài
nguyên
nguyên
nguyên
sinh
nước
đất
khoáng
vật
sản

Tài nguyên thiên nhiên không phải là vô
tận. Nếu chúng ta không biết cách sử
dụng hợp lí, nguồn tài nguyên thiên nhiên
sẽ bị cạn kiệt nhanh chóng.
Vậy làm thế nào để sử dụng hợp lí tài
nguyên thiên nhiên? Bài hôm nay sẽ giúp
chúng ta tìm hiểu điều này!

CHƯƠNG IV: BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

I. CÁC DẠNG TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
? Có các dạng tài nguyên thiên nhiên nào?
Tài
Tài
nguyên
nguyên
Khoáng
đất
Năng
sản
lượng

Tài
nguyên
Rừng
Sinh
nước
vật

Tài nguyên nước

Than đá

Tài nguyên sinh vật

Tài nguyên rừng

Năng lượng gió
Dầu khí

? Vậy những tài nguyên này được phân thành những dạng
nào? Nêu đặc điểm từng nhóm ?

Kết luận : Có 3 dạng tài nguyên thiên nhiên:
Tài nguyên thiên nhiên

Tài nguyên
tái sinh

Tài nguyên
không tái sinh

Tài nguyên năng
lượng vĩnh cửu

- Tài nguyên tái sinh: Có khả năng phục hồi
khi sử dụng hợp lí.
- Tài nguyên không tái sinh: là dạng tài
nguyên sau một thời gian sử dụng sẽ bị cạn
kiệt .
- Tài nguyên năng lượng vĩnh cửu: Là tài
nguyên sử dụng mãi mãi, không gây ô nhiễm
môi trường .

Bảng 58.1. Các dạng tài nguyên thiên nhiên

Dạng
tài
Ghi
kết
quả
Các
tài
nguyên
Nghiên cứu thông tin SGK, thảo luận nhóm trong 3 phút
nguyên
hoàn thành bảng 58.1: Các dạng tài nguyên thiên
1. Tài nguyên
a) Khí đốt thiên nhiên
b,
c,
g
nhiên
(Chọn một hoặc một
số nguyên
nội dung
tái sinh
b) Tài
nướcthích hợp ở cột
bên phải ứng với mỗi loạic) tài
nguyênđấtở cột bên trái và
Tài nguyên
2. Tài
nguyên
d) Năng lượng gió
ghi
vào
cột ghi kết
quả)
a,
e,
i
không tái sinh
e) Dầu lửa
g) Tài nguyên sinh vật
3. Tài nguyên
h) Bức xạ mặt trời
năng lượng
i) Than đá
d, h, k, l
vĩnh cửu
k) Năng lượng thủy triều
l) Năng lượng suối nước nóng

I. CÁC DẠNG TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
-Từ
Cóhình
3 dạng
thiêntinnhiên:
ảnhtài
vànguyên
các thông
trên -> Có những dạng tái
+
Tài nguyên
tái sinh:
khả năng
phụccủa
hồitừng
khi sử
dụng
nguyên
thiên nhiên
nàoCó
? Nêu
đặc điểm
dạng
tài
hợp
lí (sinh
đất, nước
…)
nguyên
thiênvật,
nhiên?
Cho ví
dụ ?
+ Tài nguyên không tái sinh: là dạng tài nguyên sau một
thời gian sử dụng sẽ bị cạn kiệt (than đá, dầu mỏ …)
+ Tài nguyên năng lượng vĩnh cửu: Là tài nguyên sử
dụng mãi mãi, không gây ô nhiễm môi trường (gió, mặt
trời …)

Quan sát hình sau và trả lời:

->
Tàinguyên
nguyên không
rừng làtáiloại
tài ởnguyên
tái sinh
vì nếu biết
? Tài
sinh
Việt Nam
có những
loại
cách
nào? bảo vệ và khai thác hợp lí thì tài nguyên rừng có thể
phục
hồi sau
mỗicólần
thác.không tái sinh là: Than đá,
->
Ở Việt
Nam
tàikhai
nguyên
dầu mỏ, mỏ thiếc ...
Rừng
Bạch
Mã

Mỏ
Thiếc

? Tài nguyên rừng là loại tài nguyên gì? Vì sao?

THÔNG TIN BỔ SUNG

Hiện nay, tài nguyên năng lượng vĩnh cửu đang được nghiên
cứu sử dụng ngày càng nhiều, thay thế dần các dạng năng
lượng đang bị cạn kiệt và cũng hạn chế được tình trạng ô nhiễm
môi trường.

Năng
lượng
gió

Điện
từ
Năng
năng
lượng
lượng
mặt
thuỷ
trời
triều

II. SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
? Nghiên cứu thông tin SGK, thảo luận nhóm (5 phút), trả
lời các câu hỏi trong mục .
Nhóm 1,2: Điền thông tin vào bảng 58.2 và trả lời câu
hỏi  SGK trang 175.
Nhóm 3,4: Thảo luận điền thông tin vào bảng 58.3 trang
176
Nhóm 5,6: Trả lời câu hỏi trang 176
Nhóm 7,8: Trả lời câu hỏi mục  trang 177

1. Sử dụng hợp lí tài nguyên đất :

Bảng 58.2. Vai trò bảo vệ đất của thực vật

Tình trạng của
đất
Đất bị khô hạn

Có thực vật bao
phủ

X
X

Đất bị xói mòn
Độ màu mỡ của
đất tăng lên

Không có thực
vật bao phủ

X

1. Sử dụng hợp lí tài nguyên đất:
Quan
hìnhđất
sau:
? Giải thích vì
sao sát
trêncác
vùng
dốc, những nơi có thực
vật bao phủ và làm ruộng bậc thang lại có thể góp phần
chống xói mòn đất?
Trả lời: Vì trên vùng đất dốc, những nơi có thực vật bao
phủ và làm ruộng bậc thang, nước chảy trên mặt đất luôn
va vào gốc cây và lớp thảm mục trên mặt đất nên chảy
chậm lại. Do vậy, rừng có vai trò quan trọng trong việc
hạn chế xói mòn đất, nhất là xói mòn trên sườn đất dốc.
Ruộng bậc thang

Vùng đất dốc

1. Sử dụng hợp lí tài nguyên đất :
- Nguồn tài nguyên đất đang bị suy thoái do xói mòn, rửa
trôi, nhiễm mặn, bạc màu, ô nhiễm...
- Sử dụng hợp lí :
+ Chống xói mòn, chống khô hạn, chống nhiễm mặn…..
và nâng cao độ phì nhiêu của đất.
+ Làm thuỷ lợi, cải tạo đất, bón phân hợp lí, trồng cây.

Đất làm khu công nghiệp

Làm đường giao thông

Sản xuất lương thực, thực phẩm

2. Sử dụng hợp lí tài nguyên nước:
Nước là nhu cầu không thể thiếu của mọi sinh vật trên
Trái Đất. Nguồn tài nguyên nước hiện nay trên Trái Đất
đang ngày một ít dần và bị ô nhiễm.
Tài nguyên nước tái sinh theo chu trình nước của Trái
Đất

2. Sử dụng hợp lí tài nguyên nước :
Bảng 58.3.
Nguyên
gâysau:
ô nhiễm nguồn nước
Hoàn
thànhnhân
bảng
Nguồn nước

và cách khắc phục

Nguyên nhân gây ô
Cách khắc phục
nhiễm
Các sông, cống Do dòng chảy bị tắc và Khơi thông dòng chảy
nước thải ở thành do xả rác bẩn xuống Không đổ rác thải xuống
phố
sông
sông
Không vứt rác bừa bãi
Do rác thải …
xuống ao, hồ
Ao, hồ
Biển

Dầu loang từ các vụ
tai nạn tàu thủy …

Hạn chế đền mức tối đa các vụ
tai nạn
Triển khai công tác cứu hộ kịp

2. Sử dụng hợp lí tài nguyên nước:

Quan sát hình sau và trả lời
? Nếu
Trồng
rừng nước
có tácsẽdụng
việc bảo vệ tài nguyên nước
bị thiếu
có táctrong
hại gì?
Nêu
hậu
quả
của
việc
sử
dụng
nguồn
nước
bị
ô
nhiễm?
không? Vì sao?
hại:
Thiếu
nước
nhân
do
-> Tác
Sử dụng
nguồn
nước
bịnguyên
ôkiện
nhiễm
là gây
nguyên
nhân
của tật
nhiều
Có,
vì
trồng
rừng
tạolàđiều
thuận
lợi ra
chonhiều
tuầnbệnh
hoàn
nước
Nguồn
mất
vệ
vàtăng
ảnh
hưởngnước
tới mùa
màng
hạnnước
hán, ngầm
không đủ
bệnh
tậtsinh,
ởĐất,
người
vàlượng
động
vật.
trên
Trái
bốc hơi
và do
lượng
nướcuống cho các đàn gia súc …
nước

bị ô
nhiễm

Ruộng đồng bị thiếu nước

2. Sử dụng hợp lí tài nguyên nước:
- Nước là một nhu cầu không thể thiếu của tất cả các sinh vật
trên trái đất.
- Nguồn tài nguyên nước đang bị ô nhiễm và có nguy cơ cạn
kiệt.
- Cách sử dụng hợp lí:
+ Khơi thông dòng chảy.
+ Không xả rác thải công nghiệp và sinh hoạt xuống sông, hồ,
ao, biển….
+ Tiết kiệm nguồn nước.

TÀI NGUYÊN NƯỚC

3. Sử dụng hợp lí tài nguyên rừng:
NêuQuan
hậu quả
chặt
phá và đốt rừng?
sátcủa
cácviệc
hình
sau:

-> Hậu quả của việc chặt phá và đốt rừng là làm cạn kiệt nguồn
nước, xói mòn đất, ảnh hưởng tới khí hậu do lượng nước bốc
Rừng
hơi
ít, mất nguồn gen sinh vật …
Tài
Cúckể tên một số khu rừng nổi tiếng của nước ta hiệnRừng
Hãy
đang
được bảo vệ tốt. Theo em, chúng ta phải làm gì để bảonguyên
vệ các
Phương
Rừng
Bạch
khu
rừng
đó?
rừng
bị
Cát
Mã
ỞBà
Việt Nam có các khu rừng được bảo vệ tốt như rừng
tàn Cúc
phá
Phương, Ba Vì, Tam Đảo, Ba Bể, Cát Bà, Bạch Mã, Bến En,
YoocDon, Cát Tiên, Côn Đảo, Rừng ngập mặn Cần Giờ, Rừng

3. Sử dụng hợp lí tài nguyên rừng:
- Khai thác hợp lí kết hợp với trồng rừng và bảo vệ
rừng.
- Thành lập khu bảo tồn thiên nhiên.

II. SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN:
? Vì sao phải sử dụng tiết kiệm và hợp lí nguồn tài nguyên
thiên nhiên? Thế nào là sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên?
-> Tài nguyên thiên nhiên không phải là vô tận, nếu không sử
dụng hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên sẽ cạn kiệt nhanh
chóng.
- Sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên là vừa đáp ứng nhu cầu
sử dụng tài nguyên của xã hội hiện tại, vừa đảm bảo duy trì lâu
dài các nguồn tài nguyên cho các thế hệ con cháu mai sau.

? Bản thân em đã làm gì để góp phần sử dụng tài nguyên
thiên nhiên hợp lí?
-Hiểu được giá trị của tài nguyên
-Tham gia vào các hoạt động bảo vệ nguồn nước, bảo vệ
cây, rừng …
-Tuyên truyền cho bạn bè và người xung quanh để cùng
có ý thức bảo vệ tài nguyên
? Sử dụng hợp lí tài nguyên rừng có ảnh hưởng như thế
nào tới các tài nguyên khác (như tài nguyên đất và
nước)?

BÀI TẬP: Sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên

Loại TN
Nội dung

Tài nguyên đất

Tài nguyên nước

Tài nguyên rừng

- Nước là nhu cầu
- Rừng là nguồn
không thể thiếu của
cung cấp lâm
1.Đặc
tất cả các sinh vật
sản, thuốc, gỗ….
điểm
trên trái đất.
- Tái sinh
- Tái sinh
- Khai thác hợp
- Cải tạo đất, bón - Khơi thông dòng chảy. lý kết hợp trồng
2.
- Không xả rác, chất thải
Cách phân hợp lí.
công nghiệp và sinh bổ sung.
- Chống xói mòn
sử
hoạt xuống sông hồ, - Thành lập khu
dụng đất, chống khô hạn, biển.
bảo tồn thiên
hợp lý chống nhiễm mặn. - Tiết kiệm nguồn nước nhiên.
- Đất là nơi ở, nơi sản
xuất lương thực, thực
phẩm nuôi sống con
người, sinh vật khác.
- Tái sinh

LUYỆN TẬP
Câu 1: Tài nguyên nào sau đây thuộc tài nguyên tái
sinh?
a. Khí đốt và tài nguyên sinh vật
b. Tài nguyên sinh vật và tài nguyên đất
c. Dầu mỏ và tài nguyên nước
d. Bức xạ mặt trời và tài nguyên sinh vật

Câu 2: Tài nguyên dưới đây có giá trị vô tận là:
a. Dầu mỏ, than đá và khí đốt
b. Tài nguyên khoáng sản và tài nguyên sinh vật
c. Năng lượng mặt trời
d. Cây rừng và thú rừng

Câu 3: Dựa vào yếu tố nào sau đây để xếp đất vào
nguồn tài nguyên tái sinh?
a. Trong đất có chứa nhiều khoáng sản kim loại
b. Đất thường xuyên được bồi đắp bởi phù sa, được
tăng chất mùn từ xác động, thực vật.
c. Trong đất có nhiều than đá
d. Nhiều quặng dầu mỏ, khí đốt có trong lòng đất

Câu 4: Biện pháp cần làm để bảo vệ rừng và tài
nguyên rừng là?
a.Thành lập các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc
gia
b.Không khai thác sử dụng nguồn lợi từ rừng nữa
c.Tăng cường khai thác nhiều hơn nguồn thú rừng
d.Chặt phá các khu rừng già để trồng lại rừng mới

Chúng ta hãy sử dụng tiết kiệm
hợp lí nguồn tài nguyên thiên
nhiên hiện có! Đừng để cho thế
hệ tương lai phải gánh chịu hậu
quả do chúng ta gây ra.

Trò chơi
1

2

3

4

Câu 1: Tài nguyên nào sau đây thuộc tài nguyên tái sinh?
a. Khí đốt và tài nguyên sinh vật.
b. Tài nguyên sinh vật và tài nguyên đất.
c. Dầu mỏ và tài nguyên nước.
d. Bức xạ mặt trời và tài nguyên sinh vật.
1

2

3

4

Trò chơi
1

2

3

4

Câu 2: Tài nguyên dưới đây có giá trị vô tận là:
a. Dầu mỏ, than đá và khí đốt.
b. Tài nguyên khoáng sản và tài nguyên sinh vật.
c. Năng lượng mặt trời.
d. Cây rừng và thú rừng.
1

2

3

4

Trò chơi
1

2

3

4

Câu 3: Biện pháp cần làm để bảo vệ rừng và tài nguyên rừng là:
a. Thành lập các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia.
b. Khai thác triệt để các loài thực vật quí hiếm.
c. Tăng cường khai thác nhiều hơn nguồn thú rừng.
d. Chặt phá các khu rừng già để trồng lại rừng mới.
1

2

3

4

Trò chơi

1

2

3

4

Câu 4: Bảo vệ tài nguyên thiên nhiên là trách nhiệm của ai?
Trách nhiệm của tất cả mọi người.

1

2

3

4

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
-Học bài và trả lời các câu hỏi SGK
-Chuẩn bị trước bài mới “Khôi phục môi trường
và gìn giữ thiên nhiên hoang dã”
-Kẻ bảng 59 vào vở