Ai
cho dòng

đã đặt tên

sông

Hoàng
Phủ
Ngọc

Tường

KHỞI ĐỘNG

HUẾ TRONG TÔI
Quan sát các hình ảnh dưới đây và cho biết tên
hình ảnh được nói đến

Kinh thành Huế

HUẾ TRONG TÔI
Quan sát các hình ảnh dưới đây và cho biết tên
hình ảnh được nói đến

Làng hương

HUẾ TRONG TÔI
Quan sát các hình ảnh dưới đây và cho biết tên
hình ảnh được nói đến

Cầu Trường Tiền và
sông Hương

HUẾ TRONG TÔI
Quan sát các hình ảnh dưới đây và cho biết tên
hình ảnh được nói đến

Chùa Thiên Mụ

HUẾ TRONG TÔI
Quan sát các hình ảnh dưới đây và cho biết tên
hình ảnh được nói đến

Đồi Vọng Cảnh

HUẾ TRONG TÔI
Quan sát các hình ảnh dưới đây và cho biết tên
hình ảnh được nói đến

Các loại bánh Huế

MỤC TIÊU BÀI HỌC
Học sinh nhận biết và phân tích sự kết hợp giữa yếu tố tự sự và
trữ tình trong văn bản
Học sinh phân tích và đánh giá được cảm hứng chủ đạo của
người viết thể hiện qua văn bản; phát hiện được các giá trị văn
hóa, nhân sinh từ văn bản
Học sinh nhận biết và phân tích được một số đặc điểm cơ bản
của ngôn ngữ văn học; phân tích được tính đa nghĩa của ngôn từ
trong tác phẩm văn học
Học sinh phân tích được ý nghĩa tác động của văn bản đối với
người đọc

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC MỚI

NHIỆM VỤ

Hoàn thành phiếu học tập dưới đây để hoàn thành
phần 1

1. Sự kết hợp YẾU TỐ TỰ SỰ
và
YẾU TỐ TRỮ TÌNH trong tùy
bút

1. Sự kết hợp yếu tố tự sự và trữ tình trong tùy bút
a. Hình tượng sông Hương được miêu tả từ nhiều góc nhìn
Góc nhìn địa
lí, tự nhiên
Góc nhìn lịch sử

Góc nhìn thơ ca
Góc nhìn văn
hóa

Góc nhìn địa lí, tự nhiên
Trước khi về đến vùng châu thổ êm đềm, nó là một bản trường ca của rừng già, rầm rộ giữa
bóng cây đại ngàn, mãnh liệt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy như cơn lốc vào những đáy
vực bí ẩn, và cũng có lúc nó trở nên dịu dàng và say đắm giữa những dặm dài chói lọi màu
đỏ của hoa đỗ quyên rừng; từ ngã ba Tuần, sông Hương theo hướng nam bắc qua điện Hòn
Chén; vấp Ngọc Trản, nó chuyển hướng sang tây bắc, vòng qua thềm đất bãi Nguyệt Biều,
Lương Quán rồi đột ngột vẽ một hình cung thật tròn về phía đông bắc, ôm lấy chân đồi
Thiên Mụ, xuôi dần về Huế; giáp mặt thành phố ở cồn Giã Viên, sông Hương uốn một cánh
cung rất nhẹ sang đến Cồn Hến; đường cong ấy làm cho dòng sông mềm hẳn đi, như một
tiếng “vâng” không nói ra của tình yêu;...

Góc nhìn địa lí, tự nhiên
- Sông Hương trước
hết là “bản trường
ca của rừng già”.

“Rầm rộ”, “mãnh liệt”, “cuộn xoáy”
=> Dữ dội với “sức mạnh bản năng”
“Dịu dàng và say đắm”
=> Thi vị, lãng mạn, trữ tình
Tác giả so sánh và khắc họa vẻ đẹp của sông Hương
là “bản trường ca của rừng già” với hai tính chất:
● Khi thi rầm rộ, mãnh liệt, cuộn xoáy.
● Sông Hương dịu dàng và say đắm.

Góc nhìn địa lí, tự nhiên
🡪 Trong những câu văn đầu tiên khắc họa vẻ đẹp của sông Hương ở thượng
nguồn tác giả đã đặt sông Hương trong mối quan hệ mật thiết với rừng già
và dãy Trường Sơn. Sông Hương hiện lên với hình ảnh bản trường ca của
rừng già có hai tính chất đối lập tương phản.

Góc nhìn địa lí, tự nhiên
- Sông Hương là “con gái” của rừng già, “là cô gái Di gan”
Hình ảnh nhân hóa sông Hương là con gái của bà
mẹ rừng già và ông bố Trường Sơn.
•

“phóng khoáng và man dại”; “bản lĩnh gan dạ”

•

tâm hồn: tự do và trong sáng

•

có “sức mạnh bản năng”

•

có “sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ”

⇒ Sông Hương hiện lên đầy nữ tính và cá tính với
tư cách con gái rừng già, cô gái Di gan.

Góc nhìn địa lí, tự nhiên
“cuộc hành trình gian truân” từ nguồn về thành Huế.
- Mối quan hệ của Sông Hương và Huế đoạn trích
SGK không thể hiện được hết: Sông Hương và Huế
được cảm nhận như “cặp tình nhân lý tưởng của
Truyện Kiều”
- Sông Hương được nhìn nhận giống như Thúy Kiều
còn thành phố Huế giống như chàng Kim- Tác giả
cảm nhận sông Hương trước hết từ góc độ tình yêu.

Góc nhìn địa lí, tự nhiên
“cuộc hành trình gian truân” từ nguồn về thành Huế.

Chặng 1
Ở cửa rừng

Chặng 3
Từ chân đồi Thiên Mụ
xuôi dần về Huế.

Chặng 2
Từ Ngã ba Tuần đến chân đồi Thiên
Mụ (chặng gian nan nhất)

Góc nhìn địa lí, tự nhiên
Vừa đi vừa dò dẫm vì chưa
biết đường. Nhà văn đã tái
hiện bức chân người con gái
vừa táo bạo chủ động lại ngập
ngừng e sợ, vừa hào hứng
vừa đắn đo.

Chặng 1: Ở cửa rừng
“Sông Hương đã đổi dòng
chuyển hướng liên tục”
(không chạy thẳng mà uốn
lượn, chuyển hướng liên tục,
đây không chỉ là thủy trình
của con sông, không chỉ là
dòng chảy tự nhiên mà được
HPNT cảm nhận như người
con gái với những bước đi
đầu tiên đến nơi hò hẹn.)

Góc nhìn địa lí, tự nhiên
Chặng 2: Từ Ngã ba Tuần đến chân đồi Thiên Mụ
(chặng gian nan nhất)
Sông Hương đến với Huế phải
vượt qua nhiều thử thách trên
con đường đến với người yêu.
Giống như người con gái đã làm
mới mình, sửa soạn, làm đẹp
để đến gặp người mình yêu)

Sông Hương vẫn đi trong dư
vang của Trường Sơn - âm
hưởng của rừng già
Vượt qua lòng vực sâu dưới
chân núi Ngọc Trản để sắc nước
trở nên xanh thẳm (Lòng vực
sâu của chân núi Ngọc Trản như
1 bể lọc, khiến nước con sông
đục trở nên trong xanh.

Góc nhìn địa lí, tự nhiên
Chặng 2: Từ Ngã ba Tuần đến chân đồi
Thiên Mụ (chặng gian nan nhất)
● Sông Hương “trôi đi giữa những dãy đồi sừng sững như
thành quách….; Sông Hương mềm như tấm lụa còn
những con thuyền chỉ bé bằng con thoi”
=> Nhịp chảy chậm rãi khi đã được chế ngự bản năng
● Sông Hương lặng lẽ chảy qua những rừng thông u
tịch, chảy qua những lăng tẩm, đền đài có dáng vẻ
trầm mặc như triết lý, như cổ thi giống như vẻ trầm
tư của người con gái đang tự hỏi, liệu con đường
này có dẫn mình đến với người mình yêu không?

Chặng 3: Từ chân đồi Thiên Mụ đến khi gặp Huế
Âm thanh của tiếng chuông chùa
Thiên Mụ ngân nga và xóm làng
trung du bát ngát tiếng gà như tín
hiệu để Sông Hương biết chắc
chắn đã tìm đúng đường về.

Sông Hương đã tìm đúng đường
về nên: Kéo nét thẳng thực yên
tâm đến Huế và tươi vui hẳn lên
(gương mặt rạng rỡ của người
con gái)
=> Hành trình của sông Hương
luôn được cảm nhận như người
con gái mang tên Hương Giang đi
tìm người mình yêu.

Hình ảnh chiếc cầu trắng của thành phố
như vầng trăng non: là dấu hiệu thân
thiết đầu tiên của người tình mong đợi
khiến Sông Hương vừa vui sướng vừa
hồi hộp, náo nức ở trong lòng.

“Giáp mặt thành phố ở cồn Giã Viên,
sông Hương uốn một cánh cung rất nhẹ
sang cồn Hến; đường cong ấy làm cho
dòng sông mềm hẳn đi, như một tiếng
vâng không nói ra của tình yêu”

Chặng 3: Từ chân đồi Thiên
Mụ đến khi gặp Huế

Góc nhìn địa lí, tự nhiên

Góc nhìn địa lí, tự nhiên
Sông Hương trong lòng thành phố Huế

- “Trong những dòng sông đẹp ở các nước mà tôi thường nghe nói đến, hình
như chỉ sông Hương là thuộc về một thành phố duy nhất”.
🡪 So sánh sông Hương với nhiều dòng sông đẹp trên thế giới: cái nhìn so sánh
tinh tế của nhà văn cho thấy Sông Hương có những điểm giống và khác.

ĐIỂM GIỐNG
Nằm ngay
giữa lòng
thành phố
yêu quý
của mình

Sông Hương,
Sông Xen,
Sông Đanuýp

Góc nhìn địa lí, tự nhiên

Chỉ
thuộc 1
thành
phố duy
nhất

ĐIỂM KHÁC

Tình yêu của Huế và sông Hương là tình yêu hai phía
SÔNG
HƯƠNG
VỚI HUẾ

• Sông Hương mang đến cho Huế một vẻ
đẹp cổ xưa, dân dã mà không một thành
phố hiện đại nào có được.
• Sông Hương đi qua Huế đi chậm, thật
chậm cơ hồ chỉ còn là một mặt hồ yên
tĩnh
• Con sông Hương mang nước đến cho
Huế.

• Huế tỏa bóng mát cho sông
Hương.
• Dang rộng vòng tay ôm trọn
sông Hương vào lòng mình

HUẾ VỚI
SÔNG
HƯƠNG

- Cảm nhận Sông Hương qua giác quan và tâm hồn của một người xa xứ: xa Huế gần nửa
vòng trái đất khi đứng trước sông Neva của Lê-nin-grat của Nga:

Sông
Hương
• Chảy trước cung điện mùa đông Pêtéc- bua.
• Có những tảng băng lô nhô, nhấp
nháy trăm màu dưới ánh sáng của
mùa xuân
• Những tảng băng được nhà văn cảm
nhận như đoàn tàu tốc hành
• Đẹp và quyến rũ nhưng lại chảy rất
nhanh

Sông
Neva

• Điệu chảy lặng lờ: Điệu slow tình
cảm dành riêng cho Huế
• Diễn tả qua dáng bồng bềnh của
những ánh hoa đăng
• Không phải tả hoa đăng mà muốn tả
nhịp chảy của sông Hương
• sông Hương còn đẹp và quyến rũ
hơn.

Góc nhìn địa lí, tự nhiên
Sông Hương khi chia tay Huế về biển
Lưu ý:
● Sông Hương lưu luyến ra đi.
● Đây không chỉ là hành trình tự nhiên tiếp theo của
Sông Hương mà là tâm trạng của ng con gái: Tìm
đường gặp người yêu: vừa e sợ, vừa hào hứng; vừa
lo lắng băn khoăn, trầm mặc khi chưa tìm thấy
đường; vừa dịu dàng tình tứ khi ở trong lòng người
yêu; và bây giờ là lưu luyến bâng khuâng khi sắp
phải chia tay người ấy.

Góc nhìn địa lí, tự nhiên
Sông Hương khi chia tay Huế về biển
❖ Đang trên đường xa dần thành phố để rời xa thành phố thì Sông
Hương sực nhớ một điều chưa kịp nói:
+ Đột ngột đổi dòng vòng lại gặp Huế ở góc thị trấn Bao Vinh xưa cổ.
+ Giống như nàng Kiều trong đêm tình tự, SH đã chí tình trở lại tìm
Kim Trọng của nó, để nói một lời thề trước khi về biển cả “Còn non,
còn nước, còn dài, còn về, còn nhớ…”. Lời thề chung thủy chung ấy
đã “tạo thành điệu hò dân gian”.
=> Con sông Hương có trước
có sau, thủy chung son sắt.

Côn
có ý g dân
thứ
c

Ngư
gái ời co
hùn anh n
g

Nhâ
chứ n
lịch ng
sử

Góc nhìn lịch sử

Sông Hương hiện lên như một nhân chứng lịch sử
HPNT đã khẳng định: “sông
Hương là dòng sông biên thùy xa
xôi của đất nước các vua Hùng.”

Cầu Tràng Tiền bị sập năm 1968

Dòng sông vẻ vang soi bóng kinh
thành Phú Xuân của người anh
hùng Nguyễn Huệ
Sông Hương đã sống hết lịch sử
bi tráng của thế kỉ 19 với máu
của những cuộc khởi nghĩa.
🡪 Lịch sử của Huế có những lúc thăng có lúc trầm và lịch sử của sông
Hương bao đời đã chứng kiến những thăng trầm đó nên nó là nhân
chứng lịch sử.

Sông Hương- người con gái
anh hùng

Sông Hương còn hiện lên như một người con gái anh hùng

Viết về con sông Hương nhưng nhà văn đã
dùng những từ ngữ như “chiến đấu”, “bảo
vệ biên giới”
Nhà văn muốn nhấn mạnh con sông Hương
là con sông rất anh dũng, kiên cường, rất
thiết tha với nền độc lập, tự do của đất nước
Sông Hương muốn chiến đấu muốn bảo vệ
vẹn toàn từng tấc đất thiêng liêng của Tổ
quốc.

Đã có thời dòng sông Hương mang
tên Linh Giang- dòng sông linh thiêng,
thiêng liêng. Và là dòng sông Viễn
Châu đã chiến đấu bảo vệ biên giới
phía Nam của Đại Việt qua các thế kỉ
trung đại.

Sông Hương còn hiện lên như một người con gái anh hùng

Vẻ vang đi vào thời đại cách mạng
tháng Tám với những chiến công
rung chuyển cho thời đại cách mạng
HCM. Trong đó 2 chiến công gắn liền
với Huế:
Huế là nơi cuối cùng mà Hoàng đế
Bảo Đại dâng ấn kiếm cho chính
quyền cách mạng.
Huế cũng chính là nơi diễn ra cuộc
tổng tấn công và nổi dậy tết Mậu
Thân năm 1968.

Sông Hương là một công dân có ý thức sâu sắc với đất nước:
BIẾT HIẾN DÂNG
● “Sông Hương là vậy, là dòng sông của thời gian ngân
vâng, là dòng sông sử thi viết giữa màu cỏ lá xanh
biếc.
● Khi nghe lời gọi, nó biết cách tự hiến đời mình để làm
nên một chiến công

CÓ Ý THỨC TRÁCH NHIỆM
● “Lịch sử Đảng đã ghi bằng nét son tên của
thành phố Huế, thành phố tuy nhỏ nhưng đã
cống hiến rất xứng đáng cho Tổ Quốc.”

2.2. Dòng chảy lịch sử trong cuộc sống đời thường
Người con gái ấy rất
anh dũng kiên cường
nhưng khi trở lại đời
thường lại trở nên
tình tứ nết na.

Hoàng Phủ Ngọc
Tường đã tả rất kĩ
lưỡng màu sương
khói
trên
sông
Hương: là màu tím ẩn
hiện giống như sắc áo
cưới của Huế xưa;
như tấm voan huyền
ảo của dòng sông sau
đó ẩn dấu khuôn mặt
thực của dòng sông.
🡪 Sông Hương là người con gái
dịu dàng của đất nước

Góc nhìn văn hóa và thơ ca

1

Dòng chảy
âm nhạc

2

Dòng chảy
thi ca

3
Dòng sông
huyền thoại

Sông Hương - dòng chảy âm nhạc
❑ “Hình như trong khoảnh khắc chùng lại của sông nước
ấy, sông Hương đã trở thành người tài nữ đánh đàn lúc
đêm khuya”
❑ Nhà văn thất vọng khi nghe nhạc Huế vào ban ngày hoặc
trên sân khấu nhà hát.. Vì sao nhà văn thất vọng? Vì
toàn bộ nền âm nhạc cổ điển Huế đều được sinh thành
trên mặt nước của dòng sông.

Sự am hiểu sâu sắc của nhà văn về âm nhạc, văn hóa Huế
và Truyện Kiều đã giúp nhà văn có thêm nhiều liên tưởng
đến vẻ đẹp của con sông Hương.

Sông Hương - dòng chảy âm nhạc
“Nguyễn Du đã bao năm lênh đênh trên quãng sông này với
một phiến trăng sầu”, những bản đàn đã đi suốt đời Kiều:
❖ Lúc thì trong veo khi đàn cho Kim
Trọng nghe:
“Trong như tiếng hạc bay qua
Đục như tiếng suối mới sa nửa vời
Tiếng khoan như gió thoảng ngoài
Tiếng mau sầm sập như trời đổ mưa“

❖ Lúc phải đánh đàn hầu rượu Hồ Tôn Hiến
khi Từ Hải chết đứng:
“Một cung gió thảm mưa sầu
Bốn dây nhỏ máu năm đầu ngón tay”
❖ Khúc nhạc “Tứ đại cảnh” cũng được sinh
ra trên mặt nước của sông Hương.

🡪 Đó là những lí do vì sao sông Hương trở thành người mẹ phù sa
của một vùng văn hóa xứ sở.

Tản Đà
Sông Hương thay
màu thực bất ngờ:
hiện lên với sắc trắng

Bà Huyện Thanh quan
Dòng sông mang bóng
chiều bảng lảng với nỗi
quan hoài vạn cổ

Cao Bá Quát
Sông Hương như kiếm
dựng trời xanh, sông
Hương hùng tráng

Tố Hữu
Sông Hương rất
Kiều, dòng sông có
sức mạnh phục sinh
của tâm hồn.

Sông Hương- dòng chảy thi ca:

Sông Hương- dòng sông huyền thoại trữ tình:
Câu hỏi bâng khuâng của nhà thơ từ Hà Nội đến:
❑ Không chỉ những người con của Huế mà còn cả
những người ở xa đến, lại là một người tóc bạc trắng,
có những trải đời, đã đi nhiều nơi, đã ngắm nhiều vẻ
đẹp đất trời vẫn phải lặng đi, ngẩn ngơ ngỡ ngàng
trước vẻ đẹp của con sông Hương mà thốt lên một
câu hỏi bâng khuâng.
❑ Câu hỏi bâng khuâng không chỉ gợi cách lí giải mà còn
gợi là những truyền thuyết về dòng sông để dòng
sông càng hư ảo hơn, đẹp hơn, quyến rũ hơn.

Huyền thoại 1
Do hoàng đế Quang
Trung đặt

Do có người ở ngoại vi thành
Huế, nơi thượng nguồn có
đền thờ người đàn bà nhà
trời đã xuống giúp dân chữa
bệnh khai khẩn đất hoang,
dân lập đền thờ

Huyền thoại 3
Cũng có giả thuyết cho rằng ở đầu
Sông Hương có loại cỏ bồ đề dầm
chân qua nước sông Hương, rễ cây
làm cho dòng sông thơm mát

Huyền thoại 4

Ở ngoại ô thành Huế có một làng là
làng Thành Trung đã yêu quý con
sông, nên đã nấu nước của trăm loài
Huyền thoại 2
Nhà văn gợi lại truyền hoa đổ xuống dòng sông làm cho làn
thuyết đề lí giải về cái tên nước thơm tho mãi mãi.
của con sông Hương.

1. Sự kết hợp yếu tố tự sự và trữ tình trong tùy bút
b. Cái “tôi” của tác giả hiện hữu trong văn bản

DẤU ẤN
CỦA

HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG