Tiết 1-2
Văn bản 1,2,3
TRUYỆN VỀ CÁC VỊ THẦN SÁNG TẠO THẾ GIỚI
(THẦN TRỤ TRỜI, THẦN SÉT, THẦN GIÓ)
(Thần thoại Việt Nam)

GIỚI THIỆU BÀI

Trong thời kì hồng hoang, khi chưa có khoa học kĩ thuật, những người dân cổ
đại vẫn luôn khao khát khám phá, chinh phục tự nhiên. Với trí tưởng tượng
bay bổng cùng những quan niệm sơ khai của mình, họ đã lí giải nguồn gốc
của vũ trụ và muôn loài thông qua những câu chuyện thần thoại. Vậy đâu là
sức hấp dẫn của những truyện kể đó, hôm nay cô cùng các em hãy ngược
dòng thời gian trở về tìm câu trả lời qua một số truyện thần thoại quen thuộc
trong kho tàng truyện thần thoại vô cùng phong phú của dân tộc VN: Thần
Trụ Trời, Thần Sét, Thần Gío.

I. Tri thức ngữ văn
1. Truyện kể
a. Cốt truyện
- Cốt truyện trong tác phẩm tự sự ( thần thoại, sử thi, cổ tích, truyện ngắn, tiểu thuyết,…) và kịch được tạo nên bởi sự kiện
(hoặc chuỗi sự kiện).
b. Sự kiện
- Sự kiện là sự việc, biến cố dẫn đến những thay đổi mang tính bước ngoặt trong thế giới nghệ thuật hoặc bộc lộ những ý
nghĩa nhất định với nhân vật hay người đọc - điều chưa được họ nhận thấy cho đến khi nó xảy ra.
- Sự kiện trong cốt truyện được triển khai hoặc liên kết với nhau theo một mạch kể nhất định, thống nhất với hệ thống chi tiết
và lời văn nghệ thuật (bao gồm các thành phần lời kể, lời tả, lời bình luận,...) tạo thành truyện kể.
c. Người kể chuyện
- Trong nhiều loại hình tự sự dân gian, người kể chuyện có thể là người trực tiếp tiếp diễn xướng để kể lại câu chuyện cho
công chúng. Trong tự sự của văn học viết, người kể chuyện là “vai” hay “đại diện” mà nhà văn tạo ra để thay thế mình thực
hiện việc kể chuyện.
- Truyện kể chỉ tồn tại khi có người kể chuyện. Nhờ người kể chuyện, người đọc được dẫn dắt vào thế giới nghệ thuật của
truyện kể để tri nhận về nhân vật, sự kiện, không gian, thời gian,…Người kể chuyện cũng khơi dậy ở người đọc những suy tư
về ý nghĩa mà truyện kể có thể gợi ra.
d. Nhân vật
- Nhân vật là con người cụ thể được khắc họa trong tác phẩm văn học bằng các biện pháp nghệ thuật. Cũng có những trường
hợp nhân vật trong tác phẩm văn học là thần linh, loài vật, đồ vật,…nhưng khi ấy, chúng vẫn đại diện cho những tính cách,
tâm lí, ý chí hay khát vọng của con người.
- Nhân vật là phương tiện để văn học khám phá và cắt nghĩa về con người.

2. Thần thoại
a. Khái niệm:
- Thần thoại là thể loại truyện kể xa xưa nhất, thể hiện quan niệm về vũ trụ và khát vọng chinh phục thế giới tự nhiên của
con người thời nguyên thủy.
b. Phân loại
- Căn cứ theo chủ đề:
+ Thần thoại suy nguyên (kể về nguồn gốc vũ trụ và muôn loài)
+ Thần thoại sáng tạo (kể về cuộc chinh phục thiên nhiên và sáng tạo văn hóa)
- Căn cứ theo đề tài, nội dung:
+ Truyện kể về việc sinh ra trời đất, núi sông, cây cỏ, muông thú.
+ Truyện kể về việc sinh ra loài người và các tộc người.
+ Truyện kể về kì tích sáng tạo văn hóa.
c. Đặc điểm
- Cốt truyện đơn giản.
- Thời gian, không gian:
+ Thời gian phiếm chỉ mang tính ước lệ.
+ Không gian vũ trụ với nhiều cõi khác nhau.
- Nhân vật chính: các vị thần, những con người có nguồn gốc thần linh, năng lực siêu nhiên, hình dạng khổng lồ, sức mạnh
phi thường.
Chức năng của các nhân vật là cắt nghĩa, lí giải các hiện tượng tự nhiên và đời sống xã hội, thể hiện niềm tin và khát vọng
tinh thần có ý nghĩa lâu dài của nhân loại.
- Thủ pháp nghệ thuật: cường điệu, phóng đại.
- Lối tư duy hồn nhiên, chất phác, trí tưởng tượng bay bổng, lãng mạn.
 Sức sống lâu bền cho thần thoại.

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1. Không gian, thời gian, nhân vật, sự kiện chính trong các câu chuyện.
Thần Gió
Thần Trụ Trời

Thần Sét

Thời gian

Khi chưa có vũ trụ

Không có thời gian cụ thể

Không có thời gian cụ thể

Không gian

Trời đất hỗn độn

Thiên đình và trần gian

Thiên đình

Nhân vật

Thần Trụ trời

Thần Sét, Ngọc Hoàng, ông
Cường Bạo

Thần Gió, thần Mưa, thần Sét,
Ngọc Hoàng, đứa con của
thần Gió

Sự kiện chính

Thần Trụ trời tách trời và đất

Giới thiệu về thần Sét

Đứa con của thần Gió bị Ngọc
Hoàng đầy xuống trần

* Nhận xét: Cả 3 văn bản trên đều thuộc nhóm thần thoại suy nguyên (thần thoại kể về nguồn gốc vũ trụ và
muôn loài). Dấu hiệu:
- Nhân vật: đều là các vị thần sáng tạo ra thế giới
+ Thần Trụ Trời: Tạo ra trời và đất.
+ Thần Sét: Tạo ra sét
+ Thần Gió: Tạo ra gió
- Câu chuyện về công việc của họ đều nhằm lí giải sự hình thành trời đất, các hiện tượng tự nhiên, đời sống
trong thuở hồng hoang của vũ trụ, loài người.
+ Thần Trụ Trời: Giải thích và mô tả việc tạo lập thế giới
+ Thần Sét: Lí giải hiện tượng sấm sét
+ Thần Gió: Lí giải nguồn gốc của gió, lốc; tên gọi cây ngải gió/ ngải “tướng quân”; hành vi dùng loại cây
này để chữa bệnh cho trâu, bò của người dân.

2. Các vị thần
a/ Đặc điểm, cơ sở tưởng tượng
 

Thần
Trụ
Trời

Hình
Tính khí
dáng
- Thân Chăm chỉ, cần mẫn
thể to
lớn,
chân
thần
bước
một
bước từ
tỉnh
này qua
tỉnh nọ
hay là
từ đỉnh
núi này
sang
đỉnh núi
kia
-> Vóc
dáng
lớn lao,
kì vĩ.
 

Công việc

Cơ sở tưởng tượng

- Đứng dậy dùng đầu đội trời, đào đất,
đá đắp thành một cái cột vừa to vừa
cao để chống trời…đẩy trời lên mãi.
- Khi trời cao vừa ý: phá cột đá đi, ném
vung đá và đất đi khắp nơi...thành một
hòn núi hay một hòn đảo. thành cồn
đồi, thành cao nguyên, biển cả.
-> Sức lực phi thường, cần mẫn lao
động, lập nên kì tích lớn lao- phân khai
trời đất.
 

Sự tách biệt trời, đất;
sự hình thành của các
cồn, đồi núi, cao
nguyên, biển cả,...

Hình dáng
Mặt
mũi
nanh ác,
tiếng quát
tháo
dữ
dội
Thầ
n
Sét

Tính khí
+ Nóng nảy,
nóng nảy, cực
oai, cực dữ.
+ Hễ thấy và
nghe tiếng gà là
giật mình.
-> Vị thần nóng
tính,
dữ
dằn
song cũng có nỗi
sợ hãi rất đời
thường.
 

Công việc
Cơ sở tưởng tượng
+ Chuyên một việc thi hành Hiện tượng sấm
luật pháp luật ở trần gian, hễ sét trong mùa hè,
Ngọc Hoàng sai là đi ngay
khi trời mưa.
+ Khi xử án: tự mình nhảy
xuống tận nơi, dùng lưỡi búa
bổ xuống đầu…có lúc làm cho
người, vật chết oan.
-> Hành động quyết liệt,
nghiêm minh, song có lúc hồ
đồ, gây họa cho người, vật.
 

Hình dáng
Không có
đầu.
->
kì
quặc, quái
dị.
 
Thần
Gió

Tính khí
Chưa
cẩn
trọng
trong
công việc
(để đứa con
nghịch chiếc
quạt, gay họa
cho người dưới
hạ giới).

Công việc
+ Dùng bảo bối là một thứ
quạt nhiệm màu để làm
gió nhỏ, bão lớn ở trần
gian theo lệnh của Ngọc
Hoàng.
+ phối hợp cùng thần
Mưa, thần Sét cùng hoạt
động vô cùng đáng sợ.
-> Thần có sức mạnh phi
thường, làm công việc lớn
lao, thần bí, đáng sợ.

Cơ sở tưởng tượng
Hiện tượng gió
trong tự nhiên;
hiện tượng cây
ngải gió cuốn lá,
cuốn bông lại khi
trời sắp nổi gió.

* Nhận xét về đặc điểm của các vị thần:
- Ngoại hình: kì vĩ, kì lạ, mang tầm vóc và dáng dấp của vũ trụ.
- Công việc: Mỗi vị thần có 1 chức năng riêng, “đảm trách” 1 công việc cụ thể và đều
hướng tới mục đích nhận thức, lí giải các hiện tượng trong tự nhiên, đời sống con người.
- Các vị thần cũng được miêu tả như những người lao động bình thường: vất vả, cần mẫn
và cũng có lúc chểnh mảng, sai sót; có những nỗi sợ hãi rất đời thường.

b/ Ý nghĩa của hình tượng các vị thần:
- Thể hiện nhu cầu nhận thức, lí giải các hiện tượng tự nhiên và khát vọng chinh phục thiên nhiên
của người cổ đại.
- Phản chiếu cuộc sống lao động và sinh hoạt của nhân dân.
- Thể hiện thế giới quan, kiểu tư duy của người xưa: “ Vạn vật hữu linh” (vạn vật đều có linh hồn),
có mối quan hệ qua lại bền chặt, thiêng liêng (con người- thiên nhiên, con người- thần linh)
c/ Nghệ thuật xây dựng nhân vật:
- Nhân vật được miêu tả với vóc dáng kì vĩ hoặc hình dạng dị thường; sức mạnh phi thường; tính
cách đơn giản; luôn gắn với một hành động hoặc công việc cụ thể; thủ pháp cường điệu, phóng đại;
sử dụng các chi tiết kì ảo…
-> Thể hiện thái độ, tình cảm của con người: Thiên nhiên đối với con người cổ đại vừa xa lạ,
đáng sợ vừa gần gũi, thân thuộc. Họ sợ hãi, sùng bái thiên nhiên kì vĩ, bí ẩn nhưng cũng ý thức
được sưc mạnh của con người và khao khát khám phá, chinh phục tự nhiên.

3. Tổng kết
* Đặc sắc nghệ thuật:
- Xây dựng nhân vật chức năng.
- Cốt truyện đơn giản nhưng hấp dẫn, sinh động, có những chi tiết bất ngờ thú vị.
- Thời gian phiếm chỉ, mang tính ước lệ và không gian vũ trụ với nhiều cõi khác nhau.
- Ngôn ngữ tự sự hồn nhiên.
- Thủ pháp nghệ thuật: cường điệu, phóng đại.
* Nội dung, ý nghĩa:
Qua nhân vật các vị thần, người nguyên thủy thể hiện cách hình dung, lí giải về sự hình thành
thế giới tự nhiên, nguồn gốc con người và vạn vật, đồng thời phản ánh vẻ đẹp riêng của cuộc
sống lao động, tín ngưỡng và văn hóa của từng cộng đồng.
-> Tạo nên sức hấp dẫn của thần thoại.

HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
Câu 1: Thể loại truyện kể xa xưa nhất, thể hiện quan niệm về vũ trụ và khát vọng chinh phục thế giới tự nhiên của con
người thời nguyên thủy:
A. Truyền thuyết
B. Thần thoại
C. Cổ tích
D. Ngụ ngôn
Câu 2. Truyện thần thoại gồm những nhóm nào?
A. Thần thoại về các vị thần; Thần thoại về các vị anh hùng
B. Thần thoại suy nguyên; Thần thoại về các vị anh hùng
C. Thần thoại Châu Âu; Thần thoại Châu Á
D. Thần thoại suy nguyên; Thần thoại sáng tạo
Câu 3: Thần thoại có cốt truyện như thế nào?
A. Cốt truyện đơn tuyến
B. Cốt truyện đa tuyến
C. Không có cốt truyện
D. Kết hợp cốt truyện đơn tuyến và cốt truyện đa tuyến
Câu 4: Nhân vật chính trong thần thoại là?
A. Con người
B. Các vị thần
C. Bán thần
D. Loài vật
Câu 5: Thời gian trong thần thoại là:
A. Thời gian phiếm chỉ
B. Thời gian cụ thể
C. Thời gian bất biến
D. Thời gian tuần hoàn
Câu 6: Đâu không phải là nguyên nhân ra đời của Thần thoại?
A. Nhu cầu nhận thức, lí giải thế giới tự nhiên.
B. Khát vọng chinh phục thế giới tự nhiên.
C. Quan niệm “vạn vật hữu linh”.
D. Xã hội phân hóa giai cấp.
Câu 7: Điều gì làm nên Sức hấp dẫn của truyện thần thoại?
A. Nhân vật truyện B. Các chi tiết kì ảo C. Gía trị nội dung, tư tưởng .D. Đặc sắc nghệ thuật và giá trị nội dung, tư tưởng.
Đáp án : 1-B , 2D,3A,4B,5A,6D,7D

THANKS YOU