Một số hiện tượng tự nhiên

MỞ ĐẦU

?

Ở mặt đất, các hạt đỗ có thể nằm
nghiêng, nằm ngang hoặc nằm ngửa.
Liệu kiểu nằm của hạt có ảnh hưởng đến
khả năng nảy mầm của nó hay không?

Để chứng minh các kết luận trên
theo các em thì chúng ta cần làm
như thế nào?
=> Tiến trình tìm hiểu tự nhiên.

Khi em tìm bằng chứng để giải thích, chứng minh một sự vật, hiện
tượng nghĩa là em đang thực hiện tìm hiểu tự nhiên
Hay nói cách khác:
Phương pháp tìm hiểu tự nhiên là cách thức tìm hiểu các sự vật, hiện
tượng trong thế giới tự nhiên và đời sống, chứng minh được các vấn đề
trong thực tiễn bằng các dẫn chứng khoa học

Việc tìm hiểu tự nhiên được thực hiện bằng phương pháp,
kĩ năng khoa học theo một tiến trình gồm các bước nào?

- Nhiệm vụ 1: Hoạt động cá nhân: kiểm tra lại các bước tìm
hiểu tự nhiên đã được dự đoán trong phần mở đầu đối
chiếu thông tin SGK/4,5 gọi tên chính xác xem phương
pháp đó gồm bao nhiêu bước? Đó là những bước gì?

-

Phương pháp tìm hiểu tự nhiên gồm các bước sau:
1

Đề xuất vấn đề cần tìm hiểu
Quan sát và đặt câu hỏi cho vấn đề nảy sinh

2

Đưa ra dự đoán khoa học để giải quyết vấn đề
Dựa trên các tri thức phù hợp từ việc phân tích vấn đề, đưa ra
dự đoán nhằm trả lời câu hỏi đã nêu.

3

4

Lập kế hoạch kiểm tra dự đoán
Lựa chọn được phương pháp, kĩ thuật, kĩ năng thích hợp
(thực nghiệm, điều tra, ...) để kiểm tra sự đoán.
Thực hiện kế hoạch kiểm tra dự đoán
Trường hợp kết quả không phù hợp cần quay lại bước 2.

5 Viết báo cáo. Thảo luận và trình bày báo cáo khi được yêu cầu

Bước 1: Đề xuất vấn đề cần tìm hiểu

Ví dụ: Tìm hiểu mối quan hệ giữa độ lớn của lực ma sát trượt và
diện tích tiếp xúc của vật với mặt phẳng vật chuyển động.
Tìm hiểu xem độ lớn của lực ma sát trượt có phụ thuộc vào diện tích tiếp
xúc của vật với mặt phẳng vật chuyển động hay không.

Bước 2: Đưa ra dự đoán khoa học để giải quyết vấn đề.

Đi giày đế hẹp dễ bị trượt ngã hơn đi giày đế rộng
Độ lớn của lực ma sát trượt phụ thuộc vào diện tích tiếp xúc của
vật: diện tích tiếp xúc càng lớn thì lực ma sát càng mạnh.

Bước 3: Lập kế hoạch kiểm tra dự đoán

Dùng lực kế đo độ lớn của lực ma sát trượt của cùng một
vật chuyển động trên mặt bàn với những mặt tiếp xúc có
diện tích khác nhau.

Bước 4: Tiến hành thí nghiệm kiểm tra dự đoán

Hình 1.1 Đo lực ma sát trượt của miếng gỗ có diện tích
tiếp xúc khác nhau.

- Đo lực ma sát trượt của miếng gỗ hình hộp chữ nhật có kích thước (12 cm x
6 cmx 3 cm) chuyển động đều trên mặt bàn, trên 2 mặt tiếp xúc khác nhau.
- Kéo lực kế từ từ cho tới khi vật bắt đầu chuyển động (lực kế chỉ một giá
trị ổn định), thì đọc số chỉ của lực kế. Số chỉ của lực kế là độ lớn của lực
ma sát trượt.

Bước 4: Tiến hành thí nghiệm kiểm tra dự đoán

Hình 1.1 Đo lực ma sát trượt của miếng gỗ có diện tích
tiếp xúc khác nhau.

Kết luận: Thí nghiệm cho thấy khi thay đổi diện tích mặt tiếp xúc thì độ lớn của
lực ma sát trượt không thay đổi => Độ lớn của lực ma sát trượt không phụ
thuộc vào diện tích mặt tiếp xúc.
Bước 5: Báo cáo kết quả và thảo luận về kết quả thí nghiệm

? Sắp xếp nội dung các thông tin khi nghiên cứu sự hòa tan của một
số chất rắn theo các bước của phương pháp tìm hiểu tự nhiên

- Tìm hiểu khả năng hòa tan của muối ăn, đường, đá vôi (dạng bột) trong nước.
- Dự đoán trong số các chất muối ăn, đường, đá vôi (dạng bột): chất nào tan, chất nào
không tan trong nước.
-Thực hiện các bước thí nghiệm: rót cùng một thể tích nước
(khoảng 5 mL) vào ba ống nghiệm. Thêm vào mỗi ống nghiệm khoảng 1 gam mỗi chất
trên và lắc đều khoảng 1-2 phút. Quan sát và ghi lại kết quả thí nghiệm. So sánh và rút ra
kết luận.

- Đề xuất thí nghiệm để kiểm tra dự đoán ( chuẩn bị dụng cụ, hóa chất và các bước thí
nghiệm.

- Viết báo cáo và trình bày quá trình thực nghiệm, thảo luận kết quả thí nghiệm.

ĐÁP ÁN

Bước 1
Bước 2

Bước 3

Tên các bước

Nội dung

Đề xuất tìm hiểu vấn đề

Tìm hiểu khả năng hòa tan của muối ăn, đường, đá vôi
(dạng bột) trong nước.

Đa ra dự đoán khoa học để
giải quyết vấn đề

Dự đoán trong số các chất muối ăn, đường, đá vôi (dạng
bột), chất nào tan, chất nào không tan trong nước.

Lập kế hoạch kiểm tra dự
đoán

Đề xuất thí nghiệm để kiểm tra dự đoán ( chuẩn bị dụng cụ,
hóa chất và các bước thí nghiệm).

Bước 4
Thực hiện kế hoạch kiểm
tra dự đoán
Bước 5

Viết báo cáo. Thảo luận và
trình bày báo cáo khi được
yêu cầu.

Thực hiện các thí nghiệm: rót cùng một thể tích nước
(khoảng 5 ml) vào 3 ống nghiệm. Thêm vào mỗi ống nghiệm
khoảng 1 gam mỗi chất trên và lắc đều khoảng 1- 2 phút.
Quan sát và ghi lại kết quả thí nghiệm. So sánh và rút ra kết
luận.

Viết báo cáo và trình bày quá trình thực nghiệm, thảo luận kết
quả thí nghiệm.

II. Một số kĩ năng tiến trình học tập môn Khoa học tự nhiên
1. Kĩ năng quan sát, phân loại
Thếquan
nào sát
là kĩ
năng
sát?một
Vaihay
trònhiều
của kĩ
năng
- Kĩ+năng
là kĩ
năngquan
sử dụng
giác
quanquan
để thusát?
nhận

+ Thế
kĩ điểm,
năng kích
phânthước,
loại?hình
Vai dạng,
trò của
năng
phân loại
thông
tin vềnào
cáclàđặc
kếtkĩcấu,
vị trí…của
các
sự vật và hiện tượng trong tự nhiên.
- Kĩ năng phân loại là kĩ năng học sinh biết nhóm các đối tượng, khái niệm

hoặc sự kiện thành các danh mục, theo các tính năng hoặc đặc điểm được
lựa chọn.

DỤNG CỤ QUAN SÁT

PHÂN LOẠI

?

1. Quan sát Hình 1.2 và cho biết hiện tượng nào là hiện tượng tự nhiên thường xảy ra trên Trái Đất. Hiện
tượng nào là thảm họa thiên nhiên gây tác động xấu đến con người và môi trường.

2. Em hãy tìm hiểu và cho biết cách phòng chống và ứng phó của con người
trước thảm họa thiên nhiên ở Hình 1.2

+ Hiện tượng tự nhiên thông thường trên Trái Đất: Mưa to kèm theo sấm sét.
+ Hiện tượng thảm họa thiên nhiên gây tác động xấu đến con người và môi
trường: Cháy rừng, hạn hán.

* Một số biện pháp phòng tránh cháy rừng:
+ Tăng cường tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức, trách nhiệm trong công tác phòng
cháy chữa cháy.
+ Nghiêm cấm các hoạt động sử dụng lửa gây nguy cơ cháy rừng như đốt lửa trại; đốt lửa
đuổi ong lấy mật; đốt rừng làm nương rẫy.
+ Trồng rừng, bảo vệ rừng.
* Một số biện pháp phòng tránh, khắc phục hạn hán.
+ Sử dụng hợp lí, tiết kiệm nước trong sản xuất cũng như trong sinh hoạt.
+ Quy hoạch tưới tiêu hợp lí, xây dựng đồng ruộng có khả năng tăng cường giữ nước trong
đất và tuyển lựa được các giống cây có nhiều khả năng chịu hạn.
+ Giảm thiểu khí thải độc hại ra môi trường để giảm tình trạng trái đất nóng lên, gây hiệu
ứng nhà kính, biến đổi khí hậu…
+ Trồng rừng, bảo vệ rừng để điều hòa dòng chảy.
* Ứng phó của con người trước thảm họa thiên nhiên
Di cư khỏi nơi cư trú nếu thảm họa thiên nhiên quá khốc liệt, nguy hại đến người và tài
sản. Thường xuyên cập nhật thông tin, bổ sung kiến thức về cách nhận biết và quan sát
hiện tượng tự nhiên để sớm đưa ra dự đoán.

2. Kĩ năng liên kết.
Kĩ năng liên kết liên quan đến việc sử dụng các số liệu quan sát, kết quả phân tích

liênvào
kếtnhững
liên quan
đến
những
đề gì?
số Kĩ
liệunăng
hoặc dựa
điều đã
biết
nhằm vấn
xác định
các mối quan hệ mới của các
sự vật và hiện tượng trong tự nhiên.

Qủa hồng chín màu đỏ

Qủa cà chua màu xanh
=> Chưa chín

? Hãy kết nối thông tin giữa cột (A) và cột (B) tạo thành câu hoàn chỉnh,
thể hiện sự liên kết trong tìm hiểu, khám phá tự nhiên.- 2 Phút
Cột (A)
1. Nước được cấu tạo từ hai
nguyên tố là oxygen vàhydrogen.
Nước có
2. Nhân Trái Đất được cấu tạo chủ
yếu từ hợp kim của sắt và nickel
3. Lựa chọn phân bón cho cây
trồng

1-c

Cột (B)
a) người ta cho rằng đây cũng chính
là nguyên nhân tạo ra từ trường của
Trái Đất.
b) dựa trên nhu cầu của cây trồng
trong từng thời kì sinh trưởng và phát
triển.
c) vai trò quan trọng trong quá trình
quang hợp của cây xanh.

2-a

3-b

3. Kĩ năng đo.
- Khi thực hiên thí nghiệm, học sinh cần biết chức năng, độ chính xác,
giới hạn đo, …của các dụng cụ và thiết bị khác nhau để lựa chọn và sử
dụng chúng một cách thích hợp.

Một số dụng cụ đo

DỤNG CỤ ĐO

DỤNG CỤ ĐO THỜI TIẾT

Trình tự các bước của kĩ năng đo.
Các bước thực hiện đo:
(1) Ước lượng để lựa chọn dụng cụ/thiết bị đo phù hợp.
(2) Thực hiện phép đo, ghi kết quả đo và xử lí số liệu đo.
(3) Nhận xét độ chính xác của kết quả đo căn cứ vào
loại dụng cụ đo và cách đo.
(4) Phân tích kết quả và thảo luận về kết quả nghiên cứu
thu được.

4. Kĩ năng dự báo:
Là kĩ năng đề xuất điều gì sẽ xảy ra dựa trên các quan
sát, kiến thức, sự hiểu biết và suy luận của con người
về sự vật và hiện tượng trong tự nhiên. Người ta có thể
đưa ra các dự báo định tính và định lượng.

Để đưa ra dự báo định tính, thay vì sử dụng các
số liệu quan sát, người ta dựa vào các hiểu biết,
đánh giá và suy luận của các chuyên gia.

Sử dụng mô hình để tính toán có thể đưa ra dự đoạn
định lượng chính xác hơn.

Khi đưa ra dự đoán (bước 2 của phương pháp
tìm hiểu tự nhiên) người ta sử dụng kỹ năng
này để giải quyết vấn đề đặt ra.

Câu hỏi 1 trang 10 SGK: Khí carbon dioxide
là nguyên nhân chính gây ra sự ấm lên của
Trái Đất do hiệu ứng nhà kính. Quan sát Hình
1.3 và cho biết nguyên nhân nào làm phát thải
khí nhà kính nhiều nhất. Hãy tìm hiểu và đề
xuất biện pháp giảm sự phát thải khí carbon
dioxide từ nguồn này.
 
Câu hỏi 2 trang 10 SGK: Tìm hiểu thông tin
trên Internet về nhiệt độ trung bình toàn cầu
của Trái Đất trong khoảng 100 năm qua và suy
luận về nhiệt độ của Trái Đất tăng hay giảm
trong vòng 10 năm tới.

1. Nguyên nhân làm phát thải khí nhà kính nhiều nhất: Sản xuất điện và nhiệt (chiếm tới
25%).
* Biện pháp giảm sự phát thải khí nhà kính do quá trình sản xuất điện và nhiệt là:
+ Tăng cường sử dụng các nguồn năng lượng xanh, thân thiện
với môi trường như năng lượng mặt trời, năng lượng gió,
năng lượng thủy triều.
+ Sử dụng tiết kiệm điện, tắt các thiết bị điện khi không cần
thiết.
+ Sử dụng các thiết bị điện có nhãn mác chứng nhận tiết kiệm
năng lượng của Bộ công thương.

Câu 2:
- Nhiệt độ trung bình toàn cầu của Trái Đất trong khoảng 100 năm qua có xu hướng
tăng, tính từ 1920 – 2020 thì nhiệt độ trung bình của Trái Đất tăng khoảng 1,60C.
= > Theo các chuyên gia dự đoán thì nhiệt độ của Trái Đất sẽ tăng trong vòng 10
năm tới.

III. Sử dụng các dụng cụ đo trong nội dung môn KHTN 7
1. Cổng quang điện (cổng quang)
? Xác định thành phần cấu tạo của cổng quang

D2 – bộ phận thu tia hồng ngoại
Dây nối vừa có tác dụng cung cấp điện
cho cổng quang, vừa có tác dụng gửi tín
hiệu điện từ cổng quang tới đồng hồ.
D1 – bộ phận phát tia hồng ngoại

Đồng hồ đo thời gian hiện số hoạt động như một đồng hồ bấm giây
nhưng được điều khiển bằng cổng quang.

(3)

(2
)

(1
)

(5
)

(4
)

(6
)

1. Mục đích thí nghiệm: quan sát, tìm hiểu và phân biệt một số loại tế bào
2. Chuẩn bị
- Thiết bị, dụng cụ:
+ Kính hiển vi có vật kính 40x và kính lúp
+ Nước cất đựng trong cốc thủy tinh
+ Đĩa petri
+ Các dụng cụ: giấy thấm, lamen, lam kính, ống nhỏ giọt, kim mũi mác, thìa
inox, dao mổ.
- Mẫu vật:
+ Củ hành tây
+ Trứng cá

3. Các bước tiến hành
*Làm tiêu bản, quan sát và vẽ tế bào biểu bì hành tây

+ Bước 1: Dùng dao mổ tách lấy một vảy hành, sau đó tạo một vết cắt hình
vuông nhỏ kích thước 7-8 mm ở mặt trong của vảy hành. Sử dụng panh/kim
mũi mác lột nhẹ lớp tế bào trên cùng của vết cắt (lớp tế bào biểu bì).
+ Bước 2: Đặt lớp tế bào này lên lam kính đã nhỏ sẵn một giọt nước cất rồi
đậy lamen lại bằng cách trượt lamen từ một cạnh Sử dụng giấy thấm để thấm
phần nước thừa.
+ Bước 3: Đặt lam kính lên bàn kính của kính hiển vi và quan sát ở vật kính
10x rồi chuyển sang vật kính 40x.

* Quan sát và vẽ tế bào trứng cá

+ Bước 1: Dùng thìa lấy một ít trứng cá cho vào đĩa peptri.
+ Bước 2: Nhỏ một ít nước vào đĩa.
+ Bước 3: Dùng kim mũi mác khoắng nhẹ để trứng cá
tách rời nhau.
+ Bước 4: Quan sát tế bào trứng cá bằng mắt thường hoặc
bằng kính lúp.

+ Bước 5: Vẽ hình tế bào em quan sát được.
4. Kết quả: Thực hành và điền kết quả
5. Trả lời các câu hỏi (nếu có)