THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
TIẾT 4 + 5
Từ đơn và từ phức; Nghĩa của từ; Biện
pháp tu từ

I. TỪ ĐƠN VÀ TỪ PHỨC
1. BÀI TẬP

AI NHANH HƠN ?
Vuốt

Nhọn hoắt
Rung rinh

Cánh
Người
Răng

Hủn hoẳn
Đen nhánh
Bóng mỡ
Ngoàm ngoạp

vuốt, cánh, người, răng
là từ đơn

Trong bảng từ
nào là từ đơn, từ
nào là từ ghép, từ
nào là từ láy? Tại
sao?

20:31

nhọn hoắt, bóng mỡ, đen nhánh
là từ ghép vì các tiếng có quan
hệ với nhau về nghĩa.
hủn hoẳn, rung rinh, ngoàm
ngoạp là từ láy vì các tiếng có
quan hệ láy âm (giống nhau về
phụ âm đầu)

2. KẾT LUẬN

 Từ đơn là từ do một tiếng
tạo thành
 Từ phức là từ do hai hay
nhiều tiếng tạo thành.

A

B

cánh

hủn hoẳn

vuốt

nhọn hoắt

nhai

ngoàm ngoạp

màu nâu

bóng mỡ

răng

đen nhánh

người

rung rinh

Từ phức cấu tạo như thế
nào?
+ Những từ phức được tạo nên bằng
cách ghép các tiếng, giữa các tiếng
có quan hệ với nhau về nghĩa được
gọi là từ ghép.
+ Những từ phức mà các tiếng chỉ
có quan hệ với nhau về âm (lặp lại
âm đầu, vần hoặc lặp lại cả âm đầu
và vần) được gọi là từ láy.

A

B

cánh

hủn hoẳn

vuốt

nhọn hoắt

nhai

ngoàm ngoạp

màu nâu

bóng mỡ

răng

đen nhánh

người

rung rinh

HĐCN(1'), thực hiện yêu cầu:
H: Em hãy lấy VD về từ đơn, từ phức
- Từ đơn: "nhà", "xe",
"cây","mắt","bàn","ghế","núi","rừng"
- Từ Phức:
+ Từ ghép: Bông hoa, Quần áo
+ Từ láy: Lấp lánh, long lanh, xanh xanh, ào ào,
thăm thẳm…

II. NGHĨA CỦA TỪ NGỮ
1. BÀI TẬP

BÀI 4 Tr.20
Em hãy giải thích nghĩa của từ
“nghèo” trong câu sau: Lắm khi
em cũng nghĩ nỗi nhà của mình
thế này là nguy hiểm, nhưng em
nghèo sức quá.

BÀI 4 Tr.20
Nghèo

 Ở vào tình trạng không có hoặc có rất ít những gì
thuộc về yêu cầu tối thiểu của đời sống vật chất.
VD: Nhà nó rất nghèo, Đất nước còn nghèo.

Nghèo sức

 Khả năng hoạt động, làm việc hạn chế, sức khoẻ kém
hơn những người bình thường.

Bài 4 trang 20

Mưa dầm sùi sụt:
mưa nhỏ, rả rích,
kéo dài không
dứt.

Điệu hát mưa dầm
sùi sụt: điệu hát
nhỏ, kéo dài, buồn,
ngậm ngùi, thê
lương.

H: Khi muốn tìm nghĩa của từ ngữ, cần lưu ý điều gì?
(dựa vào đâu để giải thích nghĩa)

2. Kết luận

Để giải thích
nghĩa thông
thường của từ
ngữ, có thể dựa
vào từ điển.

Giải thích nghĩa của
từ trong câu, cần dựa
vào từ ngữ đứng
trước và từ ngữ
đứng sau.

III. Biện pháp tu từ so sánh
1. Bài tập

BÀI 6 Tr.20 :

Cái chàng Dế Choắt, người gầy gò và cao lêu nghêu như
một gã nghiện thuốc phiện.
Phép tu từ so sánh: Hình dáng của Dế Choắt với một
gã nghiện thuốc phiện

Tìm hình ảnh
Tác dụng: Làm cho hình ảnh Dế Choắt hiện lên cụ thể, sinh
so sánh
động với dáng vẻ yếu đuối,
thiếu sức?sống; đồng thời thấy được
cái nhìn coi thường, lạnh lùng của Dế Mèn về Dế Choắt.

III. Biện pháp tu từ so sánh
2. KẾT LUẬN

So sánh là đối chiếu sự vật hiện
tượng này với
sự nào
vật hiện
Thế
là sotượng
sánh?
khác dựa trên những điểm tương
đồng để làm tăng sức gợi hình gợi
cảm cho sự diện đạt.

Đẹp như hoa

IV. Luyện tập

BÀI 1:Tr.20
“Đôi cánh tôi, trước kia ngắn hủn

Từ đơn

hoẳn bây giờ thành cái áo dài kín
xuống tận chấm đuôi. Mỗi khi tôi vũ
lên, đã nghe tiếng phành phạch giòn
giã. Lúc tôi đi bách bộ thì cả người
tôi rung rinh một màu nâu bóng mỡ
soi gương được và rất ưa nhìn.”

tôi
nghe
người

Từ phức
Từ ghép

Từ láy

bóng mỡ

hủn hoẳn

ưa nhìn

phành phạch
giòn giã
rung rinh

BÀI 2 Tr.20

Phanh phách

Ngoàm ngoạp

Phành phạch

Văng vẳng

BÀI 3
Tr.20:
Phanh phách: âm thanh phát ra do một vật sắc tác động
liên tiếp vào một vật khác.
Ngoàm ngoạp: (nhai) nhiều, liên tục, nhanh.
Dún dẩy: điệu đi nhịp nhàng, ra vẻ kiểu cách.
Nhấn mạnh vẻ đẹp cường tráng, mạnh mẽ, đầy sức
Tác dụng:

sống của tuổi trẻ → Dế Mèn hiện ra sinh động.
Dế Mèn bộc lộ niềm tự hào về chính mình.

Bài 5 trang 20

Đọc lại các chú thích có thành ngữ tắt lửa
tối đèn, ăn sổi ở thì, hôi như cú mèo để hiểu
nghĩa. Sau đó đặt câu với mỗi thành ngữ.

TẮT LỬA TỐI ĐÈN
Thành ngữ nói về việc chúng ta gặp khó khăn, hoạn nạn, bất trắc, cần sự giúp đỡ từ người khác.
Tối đèn: ý chỉ nơi không có đèn và ánh sáng.Thành ngữ sử dụng biện pháp ẩn dụ. Trong đó, tác giả mượn hai hành động gây
cản trở cho sinh hoạt của con người là tắt lửa và không có đèn để ẩn dụ cho tình huống khó khăn, nguy cấp.

ĂN SỔI Ở THÌ
Thành ngữ chê bai những kẻ hời hợt, thiếu sự tính toán, suy nghĩ, chỉ nghĩ về cái lợi trước mắt mà không suy nghĩ đến lợi ích
lâu dài, bền vững.

Xổi: chỉ tạm trong thời gian ngắn, vội vàng, tạm bợ.Thì: chỉ quãng thời gian ngắn, chốc lát. “Ở thì” tức là ở
không cố định, nay đây mai đó.

Bài 5 trang 20

Anh em ta là hàng
xóm láng giềng tắt
lửa tối đèn có nhau.

Đặt câu
Việc gì anh ta làm
cũng tạm bợ, không
chắc chắn, ăn sổi ở
thì quá.

Cậu ta đi mưa về
hôi như cú mèo ấy.

BÀI TẬP VỀ NHÀ
Viết đoạn văn (5-7 câu) nêu
suy nghĩ của em về nhân vật
Dế Mèn trong văn bản “Bài
học đường đời đầu tiên”.
Chỉ ra từ ghép, từ láy có sử
dụng trong đoạn văn.