Chữ người tử tù

Nguyễn Tuân

Nội Dung Bài Học
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
2. Tác phẩm
II. Tìm hiểu chi tiết
1. Tình huống truyện
2. Nhân vật Huấn Cao
3. Nhân vật Quản ngục
4. Cảnh Huấn Cao cho chữ
viên quản ngục - một
cảnh tượng xưa nay chưa
từng có.

I. Tìm hiểu
chung

1. Tác giả

- Nguyễn Tuân: 1910 - 1987,
người Hà Nội.
- Sinh ra trong một gia đình
nhà
nho.
- Ông là một nghệ sĩ tài hoa,

uyên bác, phong cách nghệ
thuật độc đáo: Luôn tiếp cận
cuộc sống từ góc độ tài hoa
uyên bác ở phương diện văn
hoá, nghệ thuật.

I. Tìm hiểu
chung

1. Tác giả

- Ngòi bút phóng túng và có ý
thức sâu sắc về cái tôi cá
nhân.
- Sở trường là tuỳ bút

Một số tác phẩm

Ông được mệnh danh là: Bậc thầy

I. Tìm hiểu
chung

2. Tập truyện “Vắng bóng một
thời”

- Gồm 11 truyện ngắn , in
1940.
- Nhân vật chính: Những trí thức
Hán học tài hoa lỗi lạc. Họ là lớp
nho sĩ cuối mùa, tuy buông xuôi
bất lực nhưng quyết giữ “Thiên
lương” và “sự trong sạch của tâm
hồn”.
- Nội dung : kể về những phong
tục đẹp, cách ăn chơi thanh lịch
tao nhã có văn hoá: Thả thơ, đánh

I. Tìm hiểu
chung

3. Tác phẩm “Chữ người tử tù”
Lúc đầu có tên : Dòng chữ cuối
cùng, in năm 1938 trên tạp chí
“Tao
Nămđàn”
1940 được đưa vào tập
truyện “Vang bóng một thời”
và đổi tên: Chữ người tử tù.

I. Tìm hiểu
chung

3. Tác phẩm “Chữ người tử tù”

Là '' một văn
phẩm đạt tới sự
toàn thiện, toàn
mĩ''
(Vũ Ngọc Phan)

I. Tìm hiểu
chung
Bố cục

Từ đầu đến rồi
sẽ liệu
Tâm trạng của
viên quan coi
ngục khi nghe
tin Huấn cao
(người tử tủ) sắp
được giải đến

Tiếp đến trong
thiên hạ
Tâm trạng và
thái độ của
quan viên coi
ngục khi Huấn
Cao (người tử
tù) được giải
đến

Còn lại
Cảnh Huấn Cao
cho chữ viên
quản ngục - một
cảnh tượng xưa
nay chưa từng
có.

II. Tìm hiểu chi
tiết

1. Tình huống truyện :
* Cuộc gặp gỡ khác thường của hai con người khác
thường trong tình thế đối nghịch,
éo le:
Xét
trên
bình diện nghệ
Xét trên bình diện
thuật
xã hội:
+ Họ đều có tâm hồn nghệ sĩ.
+ Quản ngục là người
+ Huấn Cao là người tài hoa:
địa diện cho trật tự
coi thường, khinh bỉ những kẻ
xã hội, có quyền
ở chốn nhơ nhuốc.
giam cầm, tra tấn.
+ Quản ngục: biết quý trọng,
+ Huấn Cao là người
tôn thờ cái đẹp, yêu nghệ
nổi loạn, đang chờ
thuật thư pháp, xin . chữ
chịu tội.

II. Tìm hiểu chi
tiết

1. Tình huống truyện :
Kịch tính lên đến đỉnh điểm khi viên quản
ngục nhận lệnh chuyển các tử tù ra pháp
trường.
Cuộc hội ngộ diễn ra giữa chốn ngục tù
căng thẳng, kịch tính, có ý nghĩa đối đầu giữ
cái đẹp cái thiên lương>< quyền lực tội ác.
→ cái đẹp, cái thiên lương đã thắng thế.

II. Tìm hiểu chi
tiết

2. Nhân vật Huấn Cao

THẢO LUẬN
NHÓM

Nhóm 1: Tìm những chi tiết trong tác phẩm để chứng
minh vẻ đẹp tài năng của Huấn Cao ?
Nhóm 2: Tìm những chi tiết trong tác phẩm và phân
tích để chứng minh vẻ đẹp khí phách của Huấn Cao ?
Nhóm 3: Tìm những chi tiết trong tác phẩm chứng vẻ
đẹp tâm hồn của Huấn Cao?
Nhóm 4: Nhận xét về nghệ thuật xây dựng nhân vật?

II. Tìm hiểu chi
tiết

2. Nhân vật Huấn Cao

Tài
năng

Tâm
hồn
Khí
phách

II. Tìm hiểu chi
tiết

2. Nhân vật Huấn Cao
Vẻ đẹp tài năng
o Tài năng của Huấn Cao được
miêu tả gián“ tiếp
lời đồn
...hayqua
là người
mà vùng
tỉnh Sơn vẫn khen là có tài
viết chữ rất nhanh và rất
đẹp”
o Lời ngợi ca và
mơ ước cháy bỏng
của Viên Quản
“ Chữ Ngục:
ông Huấn Cao đẹp lắm,
vuông lắm có được chữ của ông
Huấn là như có một vật báu trên

II. Tìm hiểu chi
tiết

2. Nhân vật Huấn Cao
Vẻ đẹp tài năng
 Huấn Cao là một nghệ sĩ tài hoa
trong nghệ thuật thư pháp.
 Qua đó nhà văn Nguyễn Tuân bộc lộ
sự ngưỡng mộ, trân trọng với những
người tài hoa và nghệ thuật thư pháp
cổ truyền của dân tộc.

II. Tìm hiểu chi
tiết

2. Nhân vật Huấn Cao
Vẻ đẹp khí phách
• Trước khi vào ngục:
Là thủ lĩnh trong phong trào
chống lại triều đình

II. Tìm hiểu chi
tiết

2. Nhân vật Huấn Cao
Vẻ đẹp khí phách
• Khi vào ngục:
Huấn Cao, lạnh lùng, chúc mũi
gông nặng, khom mình thúc
mạnh đầu thang gông xuống
thềm đá tảng đánh thuỳnh một
cái. Then ngang chiếc gông bị
giật mạnh, đập vào cổ năm người
sau, làm họ nhăn mặt. Một trận

II. Tìm hiểu chi
tiết

2. Nhân vật Huấn Cao
Vẻ đẹp khí phách
• Khi vào ngục:
+ Trước câu nói của tên lính áp
giải: không thèm để ý, không
thèm
chấp.
+ Thản
nhiên rũ rệp trên
thang
gông
=> Đó là khí phách, tiết tháo
của nhà Nho uy vũ bất năng
khuất, coi thường chốn ngục
tù

II. Tìm hiểu chi
tiết

2. Nhân vật Huấn Cao
Vẻ đẹp khí phách
• Khi vào ngục:
- Khi được viên quản ngục biệt đãi:
“Thản nhiên nhận rượu thịt” như
“việc vẫn làm trong cái hứng bình
sinh”
=> phong thái tự do, ung
dung, xem nhẹ cái chết.

II. Tìm hiểu chi
tiết

2. Nhân vật Huấn Cao
Vẻ đẹp khí phách
• Khi vào ngục:
– Trả lời Viên Quản Ngục bằng
thái độ khinh miệt:
“Ngươi hỏi ta muốn gì? Ta chỉ
muốn có một điều là nhà ngươi
đừng đặt chân vào đây nữa”
=> Không quy luỵ trước
quyền cường

II. Tìm hiểu chi
tiết

2. Nhân vật Huấn Cao
Vẻ đẹp tâm hồn
Tâm hồn trong sáng, cao
đẹp: vì vàng ngọc hay quyền thê mà ép mình viết
“Không
câu đối bao giờ”, và chỉ mới cho chữ “ba người bạn
thân”
=> trọng nghĩa, khinh lợi, chỉ cho chữ những người tri

kỉ.Khi biết được tấm lòng của Viên Quản Ngục, Huấn
Cao đồng ý cho chữ: chỉ cho chữ những người biết
trọng cái tài, quí cái đẹp

II. Tìm hiểu chi
tiết

2. Nhân vật Huấn Cao
Vẻ đẹp tâm hồn
Câu nói : “thiếu chút nữa ta đã phụ mất một tấm lòng
trong
=>
thểthiên
hiệnhạ”
tấm lòng trân trọng những người có
Bằngcách
bút pháp
sở thích thanh cao, có nhân
cao lãng
đẹp.mạn,
Nguyễn Tuân đã xây dựng
thành công hình tượng nhân
vật Huấn Cao: một người vừa có
Tài, vừa có Tâm. Hiên ngang,
bất khuất trước cái xấu, cái Ác;
mềm lòng trước cái Đẹp, cái

II. Tìm hiểu chi
tiết
Nhân vật Huấn Cao

Tâm hồn

Khí phách

Tài năng

Bằng bút pháp lãng mạn, Nguyễn Tuân đã xây
dựng thành công hình tượng nhân vật Huấn Cao:
một người vừa có Tài, vừa có Tâm. Hiên ngang,
bất khuất trước cái xấu, cái Ác; mềm lòng trước
cái Đẹp, cái Thiện

II. Tìm hiểu chi
tiết
Quan niệm thẩm mĩ của
nhà văn

Cái Đẹp và Cái Thiện không thể tách
rời.
Một nhân cách đẹp là sự thống nhất cao cả giữa cái
Tài và cái Tâm
Đây là quan niệm thẩm mĩ tiến
bộ. Qua đó bộc lộ tấm lòng yêu
nước thầm kín của nhà văn
Nguyễn Tuân.

II. Tìm hiểu chi
tiết

Hình tượng
nhân vật Huấn
Cao làm em
liên tưởng tới
nhân vật lịch
sử nào?

II. Tìm hiểu chi
tiết

2. Nhân vật Quản ngục

II. Tìm hiểu chi
tiết

2. Nhân vật Quản ngục
Hoàn cảnh sống:
 Làm quan chức trong ngục.
Nơi quản ngục sống: đề
lao nơi "người ta sống bằng
tàn nhẫn, lừa lọc".
Nơi đó, bọn lính ngục đã
hành hạ người tù bằng
những thói "tiểu nhân thị
oai".

II. Tìm hiểu chi
tiết

2. Nhân vật Quản ngục

=> Sống trong hoàn cảnh như vậy, con người dễ
bị tha hoá, càng ngày càng dễ dấn sâu vào bùn
lầy nhưng viên quản ngục vẫn giữ được phẩm

II. Tìm hiểu chi
tiết

2. Nhân vật Quản ngục
Sở thích, so nguyện cao
quý
Ông là người biết yêu quý cái
đẹp coi chữ của Huấn Cao báu
Ôngvật
có sở nguyện cao quý:
được treo trong nhà đôi câu
đối do Huấn Cao viết.

II. Tìm hiểu chi
tiết

2. Nhân vật Quản ngục
Tấm lòng biệt nhỡn liên
tàiyêu quý cái đẹp, ông yêu quý, kính trọng người tạo
Do
ra cái đẹp: Huấn Cao. Điều đó đã được bộc lộ qua hành
vi,
suy "biệt
nghĩ của
ông:
 Ông
nhỡn
liên tài" đối với Huấn
Cao.đã "biệt đãi" Huấn Cao - một người tử tù. Đó là
Ông
một việc làm không đúng bổn phận của nhà chức
trách, có thể nguy hại tới tính mạng bản thân và gia
đình
Ông nhún nhường trước người tử tù: bị xua đuổi, không
tức giận, lễ phép lui ra với câu nói "xin lĩnh y".

II. Tìm hiểu chi
tiết

2. Nhân vật Quản ngục
Tấm lòng biệt nhỡn liên
tàiyêu quý cái đẹp, ông yêu quý, kính trọng người tạo
Do
ra cái đẹp: Huấn Cao. Điều đó đã được bộc lộ qua hành
vi,
suymong
nghĩ của
ông:
Ông
Huấn
Cao dịu lại tính nết để ông trình bày
sở nguyện xin chữ của Huấn Cao.
Khi Huấn Cao cho chữ, viên quản ngục đã "khúm
núm"
Được nhận
Huấn chữ.
Cao khuyên rời khỏi hoàn cảnh "hỗnloạn
xô bồ", ông đã chân thành rơi lệ và"bái lĩnh".

II. Tìm hiểu chi
tiết

2. Nhân vật Quản ngục

=> Đó chính là những phẩm chất khiến Nguyễn
Tuân xem nhân vật này là một “thanh âm trong
trẻo” chen vào giữa một bản đàn mà “nhạc luật
đều xô bồ, hỗn loạn” và Huấn Cao cảm kích coi là

II. Tìm hiểu chi
tiết

Quan điểm nghệ thuật
của tác giả

Trong mỗi con
người đều có
một người nghệ
sĩ, đều ẩn chứa
một tâm hồn
yêu cái đẹp, cái
tài.

Cái đẹp chân
chính trong bất
cứ hoàn cảnh
nào vẫn giữ
được “phẩm
chất”, nhân
cách.

Có khi, có lúc, cái
đẹp tồn tại ở trong
môi trường của cái
ác, cái xấu, nhưng
không vì thế mà nó
lụi tàn, trái lại nó
càng bền bỉ và mạnh
mẽ.

II. Tìm hiểu chi
tiết

3. Cảnh Huấn Cao cho chữ viên Quản ngục a.
Cảnh Huấn Cao cho chữ viên quản ngục - một
cảnh tượng xưa nay chưa từng có.

II. Tìm hiểu chi
tiết

3. Cảnh Huấn Cao cho chữ viên Quản ngục a.
Cảnh Huấn Cao cho chữ viên quản ngục - một
cảnh
xưa nay chưa từng có.
Hoàntượng
cảnh cho chữ xưa nay chưa từng có.
Không gian và địa điểm: Buồng giam chật hẹp, ẩm
ướt, tường đầy mạng nhện, đất bừa bãi phân
khuya, tiếng mõ
chuột...Đêm
Thời gian: thường diễn ra công khai, tự do, đường
hoàng giữa “thanh thiên bạch nhật”, còn ở đây nó lại
diễn ra bí mật, vào lúc đêm khuya khi “trại giam tỉnh
Sơn... vọng canh”.

II. Tìm hiểu chi
tiết

3. Cảnh Huấn Cao cho chữ viên Quản ngục a.
Nghệ thuật:
Cái chật hẹp, ẩm thấp,
hôi hám, tối tăm của
nhà tù và đêm khuya

Ánh sáng rực rỡ của bó
><đuốc tẩm dầu, của vuông
lụa trắng tinh, của mùi
thơm từ chậu mực
→ Sự đối lập tương phản giữa ánh sáng và bóng
tối; cái thiện và cái ác; cái cao cả và cái thấp
hèn; cái đẹp và sự tầm thường, đề tiện...

II. Tìm hiểu chi
tiết

3. Cảnh Huấn Cao cho chữ viên Quản ngục a.
Hoàn cảnh cho chữ xưa nay chưa từng có.
Nhịp điệu chậm rãi
Câu văn giàu hình ảnh
→Cảnh cho chữ giống như một đoạn phim quay chậm,
từng hình ảnh, động tác hiện dần lên dưới ngòi bút
“đậm chất điện ảnh” của nhà văn
→ Cái đẹp được khai sinh ngay giữa nhà tù, giữa chốn
hôi hám, nhơ bẩn, giữa nơi bóng tối và cái ác đang ngự
trị.

II. Tìm hiểu chi
tiết

3. Cảnh Huấn Cao cho chữ viên Quản ngục a.
Tư thế, vị thế của người cho chữ, người nhận chữ xưa
nay chưa từng có.
Tư thế
Người cho chữ
Người xin chữ

Vị thế

II. Tìm hiểu chi
tiết

Người cho chữ

Người xin chữ

Tư thế

Vị thế
+ Kẻ có quyền
hành thì
không có uy quyền, uy
người nghệ sĩ tài hoa HC, quyền thuộc về HC, kẻ bị
không phải là một người
tước mọi thứ quyền.
tự do mà là một kẻ tử tù
+ Kẻ nắm quyền sinh
“cổ đeo gông, chân
quyền sát thì khúm núm,
vướng xiềng” và chỉ sáng sợ sệt, người tử tù thì
sớm tinh mơ ngày mai là đường bệ, hiên ngang.
đã bị giải vào kinh chịu
+ Kẻ có chức năng giáo
án tử hình nhưng lại uy
dục tội phạm thì giờ đây
nghi, đường bệ, say mê
đang được tội phạm giáo
tô từng nét chữ.
dục, còn mình thì thành
là những người những kẻ kính lĩnh nhận từng lời như
nhận những lời di huấn
hoàn toàn tự do và là
những kẻ có quyền hành thiêng liêng về nhân cách,
thì kẻ “khúm núm”, người về lẽ sống của một bậc

II. Tìm hiểu chi
tiết

3. Cảnh Huấn Cao cho chữ viên Quản ngục a.
Tư thế, vị thế của người cho chữ, người nhận chữ xưa
nay chưa từng có.
=> Vị thế: đảo lộn hoàn toàn.
Điều đó đã nói lên rằng giữa
nơi ngục tù tối tăm không phải
là nơi cái ác, cái tàn bạo, xấu
xa đang thống trị mà cái đẹp,
cái thiện, cái dũng, cái tài hoa
đang làm chủ.

II. Tìm hiểu chi
tiết

3. Cảnh Huấn Cao cho chữ viên Quản ngục a.
Lời khuyên của Huấn Cao và lời nói, hành động của
viên quản ngục.

“Ta khuyên thầy Quản nên thay chốn ở đi. Chỗ này không phải là nơi để
treo một tấm lụa trắng với những nét chữ vuông vắn, tươi tắn nó nói lên
những cái hoài bão tung hoành của một đời con người. Thoi mực thầy
mua ở đâu tốt và thơm quá. Thầy có thấy mùi thơm từ chậu mực bốc lên
không?... Tôi bảo thực đấy, thầy Quản nên tìm về nhà quê mà ở đã, thầy
hãy thoát khỏi cái nghề này đi đã, rồi hãy nghĩ tới chuyện chơi chữ. Ở
đây khó giữ thiên lương cho lành vững và rồi cũng đến nhem nhuốc mất
cái đời lương thiện đi.”

II. Tìm hiểu chi
tiết

3. Cảnh Huấn Cao cho chữ viên Quản ngục a.
Lời khuyên của Huấn Cao và lời nói, hành động của
viên quản ngục.
Huấn Cao khuyên quản
ngục từ bỏ chốn ngục
tù nhơ bẩn, tìm về
chốn thanh tao để có
thể tiếp tục sử nguyện
cao quý và giữ thiên
lương cho vững lành.
→Lời khuyên là lời di
huấn thiêng liêng

Quan niệm thẩm mĩ của
Nguyễn Tuân: cái đẹp có thể
ra đời ở mọi nơi nhưng cái đẹp
không thể chung sống với cái
xấu xa, cái ác bởi bản chất của
cái đẹp là cái thiện. Cái đẹp của
văn chương nghệ thuật không
thể tách rời cái đẹp của tình
người. Vì vậy, muốn chơi chữ

II. Tìm hiểu chi
tiết

3. Cảnh Huấn Cao cho chữ viên Quản ngục a.
Hành động bái lạy trong lời nó nghẹn ngào của ngục
quan trước lời di huấn của người tử tù: “kẻ mê muội
này xin bái lĩnh”.
→Sức cảm hoá mạnh mẽ của cái thiện, cái đẹp đối với
con người. Bằng con đường của trái tim, sức mạnh ấy
càng được nhân lên gấp bội.

II. Tìm hiểu chi
tiết

Cảnh cho chữ đã thể hiện sâu sắc chủ
đề tác phẩm

 Khẳng định sự chiến thắng của ánh sáng đối với bóng tối, của cái đẹp
đối với cái xấu xa, nhơ bẩn, của cái thiện đối với cái ác,...
 Khẳng định sự bất tử của cái đẹp: cái đẹp có thể bị cầm tù, bức hại
nhưng nó không thể bị huỷ diệt.
 Phát huy triệt để sức mạnh của thủ pháp nghệ thuật đối lập tương
phản, của bút pháp lãng mạn, sử dụng với tần số cao các từ HV, huy
động kiến thức ở nhiều lĩnh vực như hội hoạ, điện ảnh, lịch sử,... cùng
ngôn ngữ miêu tả giàu chất tại hình, HC không chỉ làm nổi bật hình
tượng HC và VQN mà còn thể hiện tài năng bậc thầy của mình trong
việc “phục chế” không khí cổ xưa, hoàn thành tâm nguyện lưu giữ vẻ
đẹp “vang bóng một thời” cho muôn đời.

III. Tổng kết

NỘI DUNG
Trong truyện ngắn
“Chữ người tử tù”,
Nguyễn Tuân đã khắc
họa thành công hình
tượng Huấn Cao – con
người tài hoa, có cái
tâm trong sáng và khí
phách hiên ngang bất
khuất. Qua đó, nhà văn
thể hiện quan niệm về
cái đẹp, khẳng định sự
bất tử của cái đẹp và
bộc lộ thầm kín lòng

NGHỆ THUẬT
+ Tạo dựng tình huống
truyện độc đáo, đặc sắc
(cuộc gặp gỡ và mối quan
hệ éo le, trớ trêu giữa viên
quản ngục và Huấn Cao).
+ Sử dụng thành công thủ
pháp đối lập, tương phản.
+ Xây dựng thành công
nhân vật Huấn Cao, con
người hội tụ nhiều vẻ đẹp.
+ Ngôn ngữ góc cạnh, giàu
hình ảnh, có tính tạo hình,
vừa cổ kính, vừa hiện đại.

LUYỆN TẬP
Câu 1: Hành động rỗ rệp thang gông của Huấn Cao
là biểu hiện của:
A.Dũng khí, không run sợ trước cường
quyền.
B. Hành động theo thói quen
C. Sợ hãi, run rẩy
D. Nhân cách cao đẹp

A

LUYỆN TẬP
Câu 2: Huấn Cao đồng ý cho chữ Viên Quản
ngục vì:
A. Nể thầy thơ lại đã cầu xin
B. Cảm ơn quản ngục đã biệt đãi
C. Vì muốn được nổi tiếng
D. Vì cảm tấm lòng “biệt nhỡn liên tài” của quản
ngục.

D

LUYỆN TẬP
Câu 3: Nhận định nào đánh giá đầy đủ nhất về nhân
vật Huấn Cao?
A. Người anh hùng chọc trời khuấy nước.
B. Người anh hùng thất thế nhưng vẫn hiên ngang
C. Một tấm lòng trong thiên hạ
D. Một con người có tài, có tâm, có khí phách hiên
ngang.

D

LUYỆN TẬP
Câu 4: Thủ pháp nghệ thuật tiêu biểu để xây dựng
hình tượng nhân vật Huấn Cao?
A.Ẩn dụ
B. Nhân hóa
C. Tương phản, đối lập
D. Liệt kê

C

LUYỆN TẬP
Câu 5: Cuộc sống hiện đại ngày nay, những giá trị
văn hóa truyền thống có còn được xem trọng? Suy
nghĩ về trách nhiêm của tuổi trẻ trong việc giữ gìn và
phát
huy những truyền thống ấy?
 Nêu
được thực trạng những giá trị văn hóa truyền
thống đang dần bị mai một.
Từ kiến thức của bài học, học sinh biết trân trọng
hơn những vẻ đẹp truyền thống của dân tộc.
 Đưa ra được một số giải pháp cụ thể để góp phần
lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống của dân
tộc.