1. Thế nào là nói quá? Nêu tác dụng của nói quá?
2. Trong các câu sau câu nào có sử dụng biện pháp tu từ
nói quá?
a. Lớp em chú ý nghe cô giảng bài.
b. Bao giờ cây cải làm đình
Gỗ lim thái ghém thì mình lấy ta.
c. Bài văn của bạn viết dở quá đi thôi!
d. Bài văn của bạn viết chưa được hay lắm!
ĐÁP ÁN:
1. Nói quá là biện pháp tư từ phóng đại, quy mô tính chất
của sự sự vật, sự việc, hiện tượng được miêu tả để nhấn
mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm.


1. 1.
VìTôi
vậy,sẽtôi
sẵn…mấy
lời sẽ
này,
phòng khi
điđể
gặp
= Tôi
chết
tôi sẽ đi gặp cụ Các Mác, cụ Lê – nin và
2. Bác đã đi …
= Bác đã chết
các vị anh hùng khác, thì đồng bào cả
nước,
đồng
chígiác
trong
Đảng
=> Giảm
cảm
đau
buồnvà bầu bạn
khắp nơi đều khỏi cảm thấy đột ngột.
2. Bác đã đi rồi, sao Bác ơi!
Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời.

Cách
diễn
Những
từ đạt
in
đó cócótác
dụng
đậm
nghĩa
là
gì?

Ví dụ 2:
Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào
bầu sữa nóng của người mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt
ve từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới
thấy người mẹ có một êm dịu vô cùng.

Vì sao tác giả sử dụng từ “bầu
sữa” mà không dùng một từ
ngữ khác cùng nghĩa?

Ví dụ 1:
- Tôi sẽ đi gặp … = Tôi sẽ chết
- Bác đã đi … = Bác đã chết
=> Giảm cảm giác đau buồn
Ví dụ 2: Dùng từ “bầu sữa”
=> Tránh cảm giác thô tục
Ví dụ 3: Thi thể = Xác chết

=> Tránh cảm giác ghê sợ
Ví dụ 4:
-Hôm nay, bạn ăn mặc lôi thôi quá!
-Hôm nay, bạn ăn mặc chưa đẹp lắm!
=> Tránh cảm giác nặng nề, thiếu
tế nhị.

Nói giảm nói tránh

Ví dụ 3:
Ngày mồng một đầu năm
hiện lên thi thể em bé ngồi
giữa những bao diêm…
(Cô bé bán diêm, An- đéc-xen)

Từ “thi thể” có
nghĩa là gì? Tác
dụng?

Nói giảm nói tránh là biện pháp tu từ
dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển,
tránh gây cảm giác quá đau buồn, ghê
sợ, nặng nề; tránh thô tục, thiếu lịch sự.

• Trong một cuộc họp lớp kiểm điểm bạn Hải hay đi học
muộn:
Lan nói: - Từ nay cậu không được đi học muộn
nữa vì như vậy không những ảnh hưởng đến việc rèn
luyện đạo đức của bản thân cậu mà còn ảnh hưởng đến
phong trào thi đua của lớp.
Bạn Trinh cho rằng Lan nói như vậy là quá gay gắt,
chỉ nên nhắc nhở bạn Hải là : "Cậu nên đi học đúng giờ.”
Em đồng tình với ý kiến nào? Vì sao?

Lưu ý: Khi cần phê bình nghiêm khắc ta cần phải nói
thẳng, nói đúng mức độ sự thật.

Nếu em là người làm nhân chứng ở tòa trong một sự
việc nào đó. Em có nên nói giảm nói tránh không? Vì sao?
ĐÁP ÁN:
- Em không nên nói giảm nói tránh.
- Vì nói như vậy không đúng với sự thật làm
ảnh hưởng đến việc xét xử của sự việc đó.
Lưu ý: Khi cần thông báo sự việc, thông tin quan trọng
và cần thiết thì không nên nói giảm nói tránh.

Xác định biện pháp tu từ nói giảm nói tránh:
1. Bài văn này bạn phân tích chưa được hay lắm.
Dùng cách nói phủ định từ trái nghĩa
2. Bác đã lên đường, theo tổ tiên
Dùng từ đồng nghĩa
Mác Lê-nin, thế giới người hiền…
3. Bạn học còn kém lắm.
Bạn cần cố gắng hơn nữa.

Dùng cách nói vòng

4. Lão làm bộ đấy! Thật ra thì lão chỉ tẩm ngẩm thế,
nhưng cũng ra phết chứ chả vừa đâu: lão vừa xin tôi ít
bả chó…
Dùng cách nói trống (tỉnh lược)

1. Điền các từ ngữ nói giảm nói tránh sau đây vào
chỗ trống /.../: đi nghỉ, khiếm thị, chia tay nhau,
có tuổi, đi bước nữa.
đi nghỉ
a. Khuya rồi, mời bà................
tay nhau ..từ ngày em còn rất bé,
b. Cha mẹ em chia
……………
em về ở với bà ngoại.
c. Đây là lớp học cho trẻ em khiếm
.............
thị
tuổi rồi, nên chú ý giữ gìn sức khỏe.
d. Mẹ đã có
............
đi bước nữa nên chú nó rất
e. Cha nó mất, mẹ nó ……………..,
thương nó.

Bài 2. Trong mỗi cặp câu dưới đây, câu nào có nói
giảm nói tránh:
a1. Anh phải hòa nhã với bạn bè!
a2. Anh nên hòa nhã với bạn bè!
b1. Anh ra khỏi phòng tôi ngay!
b2. Anh không nên ở đây!
c1. Xin đừng hút thuốc trong phòng!
c2. Cấm hút thuốc trong phòng!
d1. Nó nói như thế là thiếu thiện chí.
d2. Nó nói như thế là ác ý.
e1. Hôm qua em hỗn với anh, em xin anh thứ lỗi.
e2. Hôm qua em có lỗi với anh, em xin anh thứ
lỗi.

Đặt câu có sử dụng
nói giảm nói tránh?

Con dạo này
không được chăm
chỉ lắm.

Con dạo này
lười lắm.

Về nhà:
- Học thuộc Ghi nhớ, làm các bài tập còn lại
vào vở.
- Soạn bài: Thông tin về ngày Trái đất năm
2000.

So sánh sự khác nhau của hai biện pháp tu từ nói quá và
nói giảm nói tránh.
NÓI QUÁ

NÓI GIẢM NÓI TRÁNH

- Biện pháp tu từ phóng
đại quy mô, tính chất của
sự vật, sự việc.

- Biện pháp tu từ diễn đạt
tế nhị, uyển chuyển.

- Nhấn mạnh, gây ấn
tượng, tăng giá trị biểu
đạt.

- Tránh gây cảm giác quá
đau buồn, thô tục, nặng
nề; tránh thô tục, thiếu
lịch sự.

Câu nói sau có vận dụng biện pháp nói giảm nói tránh không?
“Con Rùa nó bò lật ngửa cũng còn nhanh hơn cậu đó.”

ĐÁP ÁN:
- Câu nói trên không có sử dụng (thiếu lịch sự khi giao
tiếp, xem thường bạn, coi bạn như con rùa chậm chạp).