KHỞI ĐỘNG

Nối cách làm bánh trôi nước với hình ảnh minh họa

1. Nặn bánh

2. Thả bánh
vào nồi nước
sôi

3. Vớt bánh
sau khi bánh
nổi lên

4. Sắp ra đĩa

ĐỌC MỞ RỘNG THEO THỂ LOẠI

TÍNH ĐA NGHĨA
TRONG BÀI THƠ BÁNH TRÔI NƯỚC
Giáo viên:………………….

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC MỚI

I. TRẢI NGHIỆM CÙNG VĂN BẢN
a. Tác giả

Vũ Dương Quỹ (1939 – 2021) là nhà giáo ưu tú, tác giả của nhiều bài viết bình giảng tác phẩm
văn học trong nhà trường.
b. Tác phẩm

- Thể loại: Văn bản nghị luận
- Xuất xứ: Văn bản Tính đa nghĩa trong bài thơ Bánh trôi nước được in trong
Những ấn tượng văn chương, NXB Giáo dục, năm 2003.  
- Phương thức biểu đạt: nghị luận
- Bố cục đoạn trích:
+ Phần 1 (từ đầu đến biết bao người): Nghĩa thứ nhất: tả thực.
+ Phần 2 (đoạn còn lại): Nghĩa thứ hai: bài thơ nói về nhan sắc, thân phận và phẩm
chất người phụ nữ.

II. SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI

1. Hình ảnh so sánh nói về thơ ca:

- Các hình ảnh so sánh được sử dụng để nói về thơ ca: “nghỉ
ngơi”, “việc đầy lao lực”, “chốn dừng chân”, “cuộc hành
trình”, “bài hát ru”, “mơ ước mùa xuân”, “khát vọng chiến
công”, “bà mẹ”, “người yêu”, “con gái”, “trái núi cao không
thể tới”, “cánh chim sà đậu xuống lòng tay”, “đôi cánh nâng
tôi bay”, vũ khí trong trận đánh”.

II. SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI

2. Tâm niệm của nhà thơ:
“trung thực sống cho thơ” có thể hiểu là coi thơ ca là mục tiêu
quan trọng của cuộc đời, chân thật giãi bày cảm xúc vào thơ, thông
qua thơ để thể hiện niềm trung thực của bản thân với cuộc đời.

Văn bản: Tính đa nghĩa trong bài thơ “Bánh trôi nước”
1. Cách trình bày khách quan và chủ quan:
- Cách trình bày vấn đề khách quan:
+ Thông tin về Bánh trôi nước – tầng nghĩa tả thực của bài thơ (Bánh trôi mang
màu trắng của bột nếp, nếu người làm bánh nhào nhiều bột nhiều nước quá thì bánh
“nát”, ít nước quá thì “rắn”,…)
+ Các từ ngữ trích từ bài thơ “Thân em…”, “Mà em…”.
- Cách trình bày vấn đề chủ quan:
Thể hiện ở những từ ngữ, hình ảnh, câu văn cho thấy tình cảm ngợi ca, thán phục
với tài năng thơ của Hồ Xuân Hương, tình cảm trân trọng với hình ảnh bánh trôi
nước trong bài thơ (“Hồ Xuân Hương quả là một người biết miêu tả sự vật”, “hình
ảnh chiếc bánh trôi hiện ra thật đáng yêu”, …).

PHIẾ
U HỌC TẬP
VẤN ĐỀ CẦN BÀN LUẬN
Nội dung vấn đề

Luận điểm 1

- Lí lẽ……….
- Bằng chứng………..

Luận điểm 2

- Lí lẽ……….
- Bằng chứng………..

PHIẾ
U HỌC TẬP
VẤN ĐỀ CẦN BÀN LUẬN
Tính đa nghĩa trong bài thơ Bánh trôi nước
Luận điểm 1
Nghĩa thứ nhất là nghĩa tả thực.

Luận điểm 2: Nghĩa thứ hai của bài thơ nói
về nhan sắc, thân phận và phẩm chất người
phụ nữ.

Lí lẽ: Quá trình hình thành của chiếc
bánh trôi
Bằng chứng:
- Tác giả đưa ra cách làm bánh trôi qua
việc miêu tả quá trình ấy, qua đó thấy
được Hồ Xuân Hương là một người am
hiểu về miêu tả sự vật.
- Bánh trôi như có linh hồn hay chính
Hồ Xuân Hương đã thổi hồn vào nó.

Lí lẽ: Nhan sắc, thân phận và phẩm chất của
người phụ nữ trong xã hội cũ
Bằng chứng:
- Tác giả phân tích bài thơ sử dụng các bằng
chứng trong bài để chứng mình về lí lẽ trên
- Tác giả liên hệ tới thân phận của người phụ
nữ trong xã hội cũ đó là phụ thuộc, long
đong nhưng bản lĩnh của họ sẽ vượt lên trên
cảnh ngộ, vẫn son sắt thuỷ chung...

LUYỆN TẬP

Hoạt động: Luyện tập
- Giải thích ý kiến của tác giả: thông qua hình ảnh bánh trôi nước
(hàm ý nói về thân phận, phẩm chất người phụ nữ), Hồ Xuân Hương đã
khái quát lên nỗi lòng, thân phận của người phụ nữ trong xã hội phong
kiến.

Qua văn bản “Tính đa nghĩa trong bài thơ bánh trôi nước”
cho em hiểu gì về nhà thơ Hồ Xuân Hương?

Trân trọng vẻ
đẹp người
phụ nữ trong
xã hội xưa.

Cảm thông sâu
sắc với thân
phận người phụ
nữ…

Tâm hồn nhạy cảm.

Hình ảnh người phụ nữ trong một số tác phẩm

Vũ Thị Thiết,
người con gái quê
ở Nam Xương.
Người đã thùy mị
nết na, lại thêm có
tư dung tốt đẹp. 

Thúy Kiều

Bánh trôi
nước

Nét nghĩa 1: Tả thực về
bánh trôi
nước
Theo em trong
hai nét
nghĩa trên,
nét nghĩa nào quyết định giá trị
của bài thơ? Vì sao?
Nét nghĩa 2: Nói về phẩm
chất, thân phận của người
phụ nữ trong xã hội cũ.

Bánh trôi
nước

Nét nghĩa 1: Là phương tiện để truyền tải
nghĩa thứ hai.
Nét nghĩa 2: Tạo nên giá trị bài thơ.

Với nét nghĩa thứ 2 Hồ Xuân Hương đã thể hiện
một thái độ vừa trân trọng vẻ đẹp của người phụ
nữ, vừa cảm thương cho thân phận chìm nổi của
họ trong xã hội xưa.
Tính đa nghĩa trong thơ Hồ Xuân Hương.

Bài thơ Bánh trôi nước đã mượn hình
ảnh cái bánh trôi để nói về thân phận
con người. Cách nói này có gì giống và
khác với truyện ngụ ngôn?

Tổng kết
01

Nghệ thuật
Ẩn dụ
Lập luận sắc bén, bằng
chứng, lí lẽ logic.

02

Nội dung

Văn bản bàn luận về tính đa nghĩa trong bài thơ Bánh trôi nước của Hồ
Xuân Hương. Tính đa nghĩa của bài thơ được làm sáng tỏ trên hai khía
cạnh: Nghĩa thực - Hình ảnh và quá trình sinh thành của bánh trôi
nước; Nghĩa ẩn dụ - Nhan sắc, thân phận và phẩm chất của người phụ
nữ. Qua việc phân tích hai luận điểm trên, bài viết không chỉ chứng
minh được tính đa nghĩa của bài thơ Bánh trôi nước, rằng hình tượng
chiếc bánh trôi và quá trình làm bánh chính là biểu tượng ẩn dụ cho
cuộc đời, số phận người phụ nữ thời phong kiến mà còn giúp bạn đọc
thấy được bút pháp miêu tả tài tình của nữ sĩ Hồ Xuân Hương.

VẬN DỤNG,
MỞ RỘNG

Hoạt động: Vận dụng (làm ở nhà – sau tiết học)

1

Các nhóm sưu tầm các bài thơ Nôm của nữ sĩ Hồ
Xuân Hương nói về chủ đề người phụ nữ, đọc diễn
cảm.

点击此处添加
简要说明

2

Bài thơ “Bánh trôi nước” của Hồ Xuân Hương đã
đem lại cho em những cảm nhận về người phụ nữ
Việt Nam trong xã hội phong kiến xưa. Liên hệ với
点击此处添加
người Phụ nữ Việt Nam thời hiện tại. Viết đoạn văn
简要说明
từ 8 đến 10 câu nêu cảm nhận về vẻ đẹp tâm hồn
người phụ nữ Việt Nam xưa và nay.