NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG CÁC
EM ĐẾN VỚI BÀI HỌC MỚI!

BÀI 5: QUÁ TRÌNH KHAI PHÁ
VÙNG ĐẤT PHÍA NAM
TỪ THẾ KỈ XVI ĐẾN THẾ KỈ XVIII

Nghe và cho biết bài hát nói về vùng đất nào của Việt Nam ?

2. Quá trình thực thi chủ quyền đối với
quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa
của các chúa Nguyễn và ý nghĩa lịch sử

Xác định 2 quần
đảo: Hoàng Sa và
Trường Sa trên
bản đồ Việt
Nam ?

170 hải lí (315 km

250

hả

i lí

(4 6

3k

m)

a. Xác nhận và thực thi chủ quyền đối với
quần đảo Hoàng Sa, quần đảo Trường Sa
• Tập sách Thiên Nam tứ chí lộ
đồ thư là tập sách bản đồ bốn
phương đường đi ở trời Nam.
• Đây là tấm bản đồ đầu tiên của
nước ta, xác định quần đảo
Hoàng Sa, Trường Sa thuộc chủ
quyền đất nước.

Trong bản đồ, không vẽ vị trí Bãi
Cát Vàng. Chữ “Bãi Cát Vàng”
được thể hiện trong phần chú giải.
Phần chú giải là tư liệu chữ thể
hiện rõ chủ quyền Đại Việt với
“Bãi Cát Vàng” – được hiểu là cả
quần đảo Trường Sa và Hoàng
Sa vào thời điểm bản đồ được vẽ
Bãi Cát Vàng

và chú giải.

THẢO LUẬN NHÓM
Các em hãy đọc thông tin
mục 2a và trả lời câu hỏi: Em
hãy mô tả quá trình thực thi
chủ quyền đối với quần đảo
Hoàng Sa, quần đảo Trường
Sa thời các chúa Nguyễn.

Hoạt động xác nhận
Quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa được
gọi bằng nhiều tên khác nhau trong các
bộ chính sử của các triều đại phong kiến.
Bãi Cát Vàng

Vạn Lý Hoàng Sa

Đại Trường Sa

Vạn Lý Trường Sa
Bản đồ đường qua xứ Quảng Nam thời Lê trung

Cồn Vàng

hưng, theo Thiên Nam lộ đồ vẽ lại năm 1741.
Bãi cát vàng trên bản đồ tức là Hoàng Sa

Các quần đảo Hoàng Sa và Vạn Lý Trường Sa trong

Bản đồ do Đỗ Bá vẽ vào thế kỉ XVII,

Đại Nam nhất thống toàn đồ (năm 1834-1840).

in trong Toàn tập An Nam lộ

Bản sao bản đồ Biển Đông của Matteo Ricci, vẽ trong "Khôn dư vạn quốc toàn đồ" có
dòng chú thích bằng chữ Hán có nghĩa là Vạn Lý Trường Sa.

Các em hãy xem video về những cổ vật khẳng định chủ quyền
Việt Nam với Hoàng Sa, Trường Sa

Hoạt động thực thi

Thực hiện từ đời chúa Nguyễn Phúc Nguyên,
thành lập hải đội Hoàng Sa, đội Bắc Hải.

Thu gom hàng hóa
Khai

thác,

của các tàu nước

canh giữa đảo

ngoài bị đắm ở khu

ở Biển Đông.

vực quần đảo Hoàng
Sa, Trường Sa.

Tượng đài đội Hoàng Sa
kiêm quản Trường Sa

Nhà trưng bày đội Hoàng Sa – Bắc
Hải (đảo Lý Sơn, Quảng Ngãi)

Đội Hoàng Sa dưới thời Nguyễn

Thuyền câu (mô phỏng) do các binh phu

Thẻ tre, bài gỗ, linh vị, chiếu cói và các

của Đội Hoàng Sa dùng để hoạt động khai

hiện vật của binh phu Đội Hoàng Sa tại

thác, quản lý đảo Hoàng Sa thế kỷ 17

bảo tàng huyện đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi)

Các em hãy xem video về việc thành lập Hải đội Hoàng Sa
của chúa Nguyễn Phúc Nguyên

b) Ý nghĩa của quá trình thực thi chủ quyền trên quần
đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa của chúa Nguyễn
Các em hãy đọc mục Em có biết,
thông tin trong mục 2b SGK tr.31,
32 và hoàn thành Phiếu học tập:
Vẽ sơ đồ tư duy ý nghĩa của quá
trình thực thi chủ quyền trên quần
đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường
Sa của chúa Nguyễn.

THẢO LUẬN NHÓM

Không có sự tranh chấp

Cử người tham gia hải đội Hoàng Sa, đội Bắc Hải

Sơ đồ tư duy ý nghĩa của quá trình thực thi chủ quyền trên
quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa của chúa Nguyễn

Không có sự tranh chấp

Cử người tham gia hải đội
Hoàng Sa, đội Bắc Hải

Tại sao người dân đảo Lý Sơn(Quảng Ngãi)
hàng năm làm lễ khao lề thế lính Hoàng Sa ?

Ý nghĩa của Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa
• Thời gian: ngày 18, 19, 20 tháng 3 âm lịch hàng năm.
• Địa điểm: huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi.
• Mục đích: tri ân, tưởng niệm những người lính của Đội Hoàng Sa
kiêm quản Bắc Hải (được thành lập từ thế kỉ XVII) đã có công
khai phá, cắm mốc chủ quyền và bảo vệ biển đảo của Việt Nam.
• Năm 2013, Lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa được Bộ Văn hóa, Thể
thao và Du lịch công nhận là Di sản phi vật thể quốc gia.

Kết luận
• Quá trình xác lập chủ quyền của nhà nước quân chủ Việt Nam
tại quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa dưới các thời
chúa Nguyễn là một quá trình lâu dài và gian khổ được khẳng
định qua các tư liệu trong và ngoài nước.
• Quá trình này là bằng chứng có tính lịch sử và pháp lí trong
công cuộc bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc
trong giai đoạn hiện nay.

TRÒ CHƠI “THEO DÒNG LỊCH SỬ”
Luật chơi: Chia lớp thành 2 đội và thi đua nhau trả lời, khoanh
tròn vào đáp án đặt trước câu trả lời đúng. Đội nào trả lời
được đúng và nhanh nhất sẽ là đội chiến thắng.

Câu 1. Trong các thế kỉ XVI – XVIII, Đại Việt đã thực hiện quá
trình khai phá ở khu vực nào sau đây?

A. Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.

B. Nam Trung Bộ và Nam Bộ.

C. Nam Trung Bộ.

D. Trung du và miền núi
phía Bắc.

Câu 2. Khi mới thành lập, phủ Gia Định bao gồm dinh nào?

A. Dinh Trấn Biên và

C. Dinh Bình Khang va

dinh Phiên Trấn.

dinh Bình Thuận.

B. Dinh Vũ Xá và

D. Dinh Long Hồ và

dinh Bố Chính.

dinh Phú Yên.

Câu 3. Nội dung nào sau đây không phải là hoạt động dưới
thời các chúa Nguyễn trong việc xác lập và thực thi chủ
quyền đối với quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa?
A. Thu lượm hàng hóa của

C. Xây dựng đài tưởng niệm để

những con tàu bị đắm.

tri ân đội Hoàng Sa.

B. Khai thác các sản vật trên

D. Các đội Hoàng Sa và đội

biển như tôm, cá, ốc.

Bắc Hải hoạt động.

Câu 4. Quá trình thực thi chủ quyền đối với quần đảo
Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa của các chúa Nguyễn
(thế kỉ XVII – XVIII) có ý nghĩa nào sau đây?
A. Đặt cơ sở cho sự thành lập
Vương triều Nguyễn.

B. Tránh được sự nhòm ngó,
xâm lược của thực dân Pháp.

C. Khẳng định được việc xác
lập chủ quyền của Việt Nam đối
với hai quần đảo.
D. Khẳng định chủ quyền duy
nhất của Việt Nam trên khu vực
Biển Đông.

Câu 5. Hình ảnh bên nói
đến lễ hội nào?

A. Lễ hội Nghinh Ông.

C. Lễ hội cầu ngư.

B. Lễ khao lề thế lính

D. Lễ hội đua

Hoàng Sa.

thuyền rồng.

Câu 6. Chúa Nguyễn nào đã thành lập hải đội Hoàng Sa,
sau đó lập thêm đội Bắc Hải?

A. Nguyễn Phúc Chu.

C. Nguyễn Phúc Thuần.

B. Nguyễn Phúc Khoát.

D. Nguyễn Phúc Nguyên.

Câu 7. Mốc thời gian nào thể hiện lệnh khai phá “hoang
điền nhàn thổ” của Nguyễn Hoàng – quá trình mở đất về
phía Nam là quá trình khai phá đất hoang của người Việt?

A. Năm 1597.

C. Năm 1693.

B. Năm 1620.

D. Năm 1757.

Câu 8. Đâu không phải là tên gọi của quần đảo Hoàng Sa,
Trường Sa trong các bộ chính sử của các triều đại phong kiến
Việt Nam?

A. Vạn Lý Hoàng Sa.

C. Cồn Vàng.

B. Bãi Cát Vàng.

D. Tiểu Trường Sa.

Câu 9. Nguyễn Hoàng được cử làm trấn thủ Thuận Hóa
vào thời gian nào?

A. Năm 1558.

C. Năm 1620.

B. Năm 1693.

D. Năm 1597.

Câu 10. Ý nào dưới đây không đúng khi nói về Bản đồ Thiên
Nam tứ chí lộ đồ thư?
A. Là bản đồ đầu tiên của nước
ta, xác định quần đảo Hoàng Sa,

C. Bản vẽ được ghép vào Hồng

quần đảo Trường Sa thuộc chủ

Đức bản đồ.

quyền đất nước.
B. Trong bản đồ có vẽ vị trí Bãi

D. Dùng để chỉ, hướng dẫn đi về

Cát Vàng, phần chữ được thể

phía nam như thế nào trên bộ,

hiện ở phần chú giải.

đường biển, đường sông.

LUYỆN TẬP

03

Nhiệm vụ: Hoàn thành bảng thống kê những sự kiện lịch sử quan
trọng đánh dấu quá trình khai phá, mở đất của Đại Việt từ thế kỉ XVI
đến thế kỉ XVIII với các thông tin dưới đây:
Mốc thời

Năm

gian

1597

Vùng đất

?

Năm 1611

?

Năm

Năm

Năm

Năm

1693

1698

1708

1757

?

?

?

?

Mốc thời
gian

Vùng đất

Năm 1597

Năm 1611

Nguyễn

Lập phủ

Hoàng ban

Phú Yên

Năm

Năm

Năm

Năm

1693

1698

1708

1757

Chiêm

Nguyễn

Khai phá,

Hoàn

mở đất

thành quá

Thành trở Hữu Cảnh

hành chỉ dụ

thành một

lập phủ

đến Hà

trình khai

di dân đến

trấn của

Gia Định.

Tiên.

phá toàn

vùng

Đàng

bộ vùng

“hoang điền

Trong.

đất phía

nhàn thổ”.

Nam.

04

VẬN DỤNG

Nội dung bài học trong quá trình khai phá vùng
đất phía Nam từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII được
phản ánh như thế nào trong câu ca dao sau:
“Người đi dao rựa dắt lưng,
Ngó sông sông rộng, ngó rừng rừng cao”.

Câu trả lời
• Từ chỉ dụ của Nguyễn Hoàng cho Lương Văn Chánh di dân đến những nơi
“hoang điền nhàn thổ”. Những vùng đất khai phá là những vùng đất hoang sơ
chưa có dấu chân người, không có những cuộc chiến. Thay vào đó, là cuộc
hôn nhân và sự sáp nhập tự nguyện.
• Dân cư khai phá đất hoang trước, nhà nước mới thành lập đơn vị hành chính.
• Quá trình mở đất gắn với công cuộc khai hoang, xuôi Nam của người Việt là
dòng chảy chủ đạo của lịch sử vùng đất phía Nam từ TK XVI đến TK XVIII.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Làm bài tập Bài 5 –
SBT Lịch sử và Địa lí 8,
phần Lịch sử.

01

02

03

Ôn lại kiến thức

Đọc và tìm hiểu trước Bài 6:

đã học

Kinh tế, văn hóa và tôn
giáo ở Đại Việt trong các
thế kỉ XVI – XVIII.

CẢM ƠN CÁC EM ĐÃ LẮNG NGHE!
HẸN GẶP LẠI!