BÀI 2: GÕ CỬA TRÁI TIM

KHÁM PHÁ KIẾN THỨC

1. Giới thiệu bài
học Nội dung 1:
Giới thiệu chủ đề bài học. Các
văn bản được học đều xoay
quanh tình cảm gia đình

Nội dung 2:
Giới thiệu thể loại chính của các văn
bản đọc hiểu là thơ. Các VB hướng tới
nhận diện đặc trưng của thể loại thơ

KHÁM PHÁ KIẾN THỨC
Tìm hiểu một số đặc điểm của thơ
Tri thức ngữ
văn
Thơ:
Là một hình thức sáng tác văn học phản ánh
cuộc sống với những cảm xúc chất chứa, cô
đọng, với những tâm trạng dạt dào, với những
tưởng tượng mạnh mẽ, ngôn ngữ hàm súc, giàu
hình ảnh, giàu nhạc điệu.

Một số đặc điểm của thơ:
Mỗi bài thơ
thường được sáng
tác theo một thể
thơ nhất định, với
những đặc điểm
riêng về số tiếng
mỗi dòng, số
dòng mỗi câu.

Ngôn ngữ thơ
cô đọng hàm
súc, giàu nhạc
điệu giàu hình
ảnh, sử dụng
nhiều biện
pháp tu từ (so
sánh, ẩn dụ,
điệp ngữ...)

Nội dung chủ yếu
của thơ là thể hiện
tình cảm, cảm xúc
của nhà thơ trước
cuộc sống. Thơ có
yêu tố miêu tả, tự
sự nhưng những
yếu tố đó chỉ là
phương tiện để nhà
thơ bộc lộ tình cảm,
cảm xúc.

Văn bản

Cùng khởi động

Em hãy kể tên một số truyện về
nguồn gốc loài người trong kho
tàng văn học dân gian Việt Nam
hoặc văn học dân gian nước
ngoài mà em biết? Trong truyện
kể về nguồn gốc ra đời của loài
người có điều gì kì lạ?

Con rồng cháu tiên

Bàn Cổ tạo ra thiên hạ Nữ Oa tạo ra con người
Adam - Êva

XEM VIDEO: SỰ TÍCH
VỀ SỰ RA ĐỜI CỦA
LOÀI NGƯỜI

I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
Em hãy nêu một vài nét về
nhà thơ Xuân Quỳnh?

Xuân Quỳnh

- Họ tên đầy đủ: Nguyễn Thị Xuân Quỳnh
1942 – 1988)
- Quê quán: La Khê – Hà Đông – Hà Tây,
nay là Hà Nội.
- Truyện và thơ viết cho thiếu nhi của bà
tràn đầy tình yêu thương, trìu mến, có hình
thức giản dị, ngôn ngữ trong trẻo, phù hợp
với cách cảm, cách nghĩ của trẻ em.

Những tác phẩm truyện và thơ viết cho thiếu nhi tiêu biểu

2. Tác phẩm
Xuất xứ:

In trong tập thơ: Lời ru trên mặt đất, 1978

Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm
Thể thơ: 5 chữ
Gieo vần: vần chân
Ngắt nhịp

3/2/ hoặc 2/3

3. Đọc bài thơ

Chuyện cổ tích về loài người

* chú thích:
- Thiên nhiên: khái niệm rộng chỉ toàn bộ
thực vật, động vật, sông ,biển, đất đai có sẵn
trong tự nhiên.
- Con cóc, Cơn mưa,bãi sông ( những hình
ảnh hiện lên qua lời kể chuyện của bà).

Cây xanh

Bãi hoa đê sông Hồng
Con
Cóc

3
Cơn mưa.

Bài thơ có bố
cục mấy phần?

4. Bố cục
Phần 1: khổ 1
Hai phần
Phần2: khổ 2 -> khổ 6
Phần 1: khổ 1
Nội dung:Thế giới
khi chưa có trẻ con.

Phần2: khổ 2 -> khổ 6
Nội dung: Thế giới khi
xuất hiện trẻ con.

II. TÌM HIỂU
VĂN BẢN

1. Thế giới khi
chưa có trẻ con

Trời sinh ra trước nhất
Chỉ toàn là trẻ con
Trên trái đất trụi trần
Không dáng cây ngọn cỏ
Mặt trời cũng chưa có
Chỉ toàn là bóng đêm
Không khí chỉ màu đen
Chưa có màu sắc khác

Trời sinh ra trước nhất
Chỉ toàn là trẻ con
Trên trái đất trụi trần
Không dáng cây ngọn cỏ
Mặt trời cũng chưa có
Chỉ toàn là bóng đêm
Không khí chỉ màu đen
Chưa có màu sắc khác
- Trời được sinh ra đầu tiên. Thế
giới lúc này chưa có gì cả, chưa
có cây cối, ánh sáng, màu sắc. Tất
cả mới chỉ là một màu đen.

1. Thế giới khi chưa có trẻ con
=> Thế giới: Buồn tẻ, vắng lặng, hoang sơ, tối
tăm, lạnh lẽo.

2. Thế giới khi xuất hiện trẻ con

a. Sự biến đổi của thiên nhiên

Thế giới khi xuất hiện trẻ con

Thiên nhiên có sự thay đổi như
thế nào? Nhận xét?
Hình ảnh: Mặt trời, cỏ cây, bông hoa, ngọn gió, sóng,
sông, biển, cá tôm...
Màu sắc: màu xanh của cây cỏ, màu đỏ của hoa,...
Âm thanh:
Ánh sáng:

tiếng chim hót, tiếng gió..
mặt trời

“Tiếng hót trong bằng nước
tiếng hót cao bằng mây”;
“cây cao bằng gang tay
Lá cỏ bằng sợi tóc...”;
Những làn gió thơ ngây...”
Biệp pháp tu từ so
sánh , nhân hóa

Tác giả sử dụng
những biện pháp tu từ
gì trong những câu
thơ này?

Thiên nhiên trở
nên ntn?

Thế giới khi xuất hiện trẻ con

2. Thế giới khi xuất hiện trẻ con

a. Sự biến đổi
- Thiên nhiên: Đầy màu sắc, ấm áp, tươi vui.
=> Thế giới trở nên có ý nghĩa hơn, sinh
động hơn, phát triển hơn về mọi mặt.

a. Sự biến đổi
Thiên nhiên: Đầy màu sắc, ấm áp, tươi vui.
=> Thế giới trở nên có ý nghĩa hơn, sinh động
hơn, phát triển hơn về mọi mặt.
=> Trẻ em là trung tâm, là tương lai của thế giới.
Có trẻ em mà thế giới đã thay đổi, điều đó nói
lên ý nghĩa gì của trẻ em đối với thế giới?

b. Sự xuất hiện những người thân.

* Hình ảnh người mẹ và những lời ru
Trong VB, món quà tình cảm nào mà chỉ
có mẹ mới đem đến được cho trẻ?
Mẹ mang đến cho con tình yêu thương của
mẹ: Qua sự chăm sóc ân cần.
+ Lời ru: những lời ru quen thuộc, gắn liền
với văn hóa của người Việt
Cái
bống cái
bang,
cánh
cò trắng,
vị gừng,
Những
hình
ảnh
nào
đã được
vết lấm, cơn mưa, bãi sông...

gợi ra qua lời ru của mẹ?

* Hình ảnh người mẹ
và những lời ru

Người mẹ có vai trò như
thế nào?

- Mẹ nuôi dưỡng cho trẻ
trái tim ấm áp, yêu
thương.

* Hình ảnh người bà.

Người bà có
vai
trò gì với trẻ
+ Tấm Cám, Thạch Sanh:
ước mơ về
thơ?

- là suối nguồn trong trẻo nuôi
công bằng, ở hiền thi gặp lành
dưỡng,
bồi đắp tâm hồn trẻ thơ.
Những
câu
chuyện cổ
tích và
những điều
bà gửi gắm?

+ Cóc kiện trời: Đoàn kết tạo nên
sức mạnh.
+ Nàng tiên ốc, ba cô tiên: Lạc quan,
tin tưởng vào những điều tốt đẹp.

* Hình ảnh người bố
- Bố giúp trẻ trưởng thành

Điều bố dành cho trẻ có gì khác
so với điều bà và mẹ dành cho
trẻ?Bố có vai trò gì với
trẻtuệ
em?
về trí

Bố thể hiện qua sự truyền dạy cho trẻ em
những tri thức về thiên nhiên, về cuộc
sống. Bố cho hiểu biết từ cái nhỏ bé, gần
gũi ( biết ngoan, biết suy nghĩ) đến những
điều cao siêu, lớn lao để con mở rộng sự
hiểu biết của mình về thế giới tự
nhiên( biển rộng, núi xa, đường dài…)

b. Sự xuất hiện những người thân và
món quà mang đến cho trẻ em.
=> Gia đình có vai trò rất quan
trọng trong việc hình thành nhân
Gia
đình
có
vai
trò
như
cách tốt và phát triển tâm hồn
thế nào với trẻ em?
trong sáng ở trẻ em.

c. Trường lớp và thầy giáo:
- Bài học về đạo đức, tri thức, nuôi
dưỡng những ước mơ đẹp đẽ... giúp
trẻ trưởng thành.

III. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật
2. Nội dung

Có trẻ em mà thế giới đã thay đổi, điều đó nói
lên ý nghĩa gì của trẻ em đối với thế giới?

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Nhan đề và thể loại:
+ Thể loại: thơ
+ phương thức biểu
đạt: biểu cảm, tự sự
mang màu sắc hoang
đường, kỳ ảo.

Mỗi dòng thơ có năm tiếng,
Sử dụng vần chân ở hầu hết
các dòng; ngắt nhịp 3/2
hoặc 2/3 tạo âm điệu nhịp
nhàng như thủ thỉ, tâm tình,
gần gũi với trẻ em

Nhan đề chuyện cổ tích
gợi liên tưởng tới những
câu chuyện tưởng tượng
về sự xuất hiện của loài
người trong vũ trụ dưới
hình thức cổ tích suy
nguyên, giải thích nguồn
gốc của loài người

III. Tổng kết
2. Nội dung
Chuyện cổ tích về loài người là một bài thơ với sự tưởng
tượng hư cấu về nguồn gốc của loài người hướng con
người chú ý đến trẻ em. Bài thơ tràn đầy tình yêu thương,
trìu mến đối với con người, trẻ em. Trẻ em cần được yêu
thương, chăm sóc, dạy dỗ. Tất cả những gì tốt đẹp nhất đều
được dành cho trẻ em. Mọi vật, mọi người sinh ra đều dành
cho trẻ em, để yêu mến và giúp đỡ trẻ em.

IV. VẬN DỤNG
Viết một đoạn văn ngắn nêu cảm nhận của em về người
mẹ, người bà, người cha sau khi học xong bài thơ
“chuyện cổ tích về loài người” của Xuân quỳnh?

Viết một đoạn văn ngắn nêu cảm
nhận của em về người mẹ, người
bà, người cha sau khi học xong
bài thơ “chuyện cổ tích về loài
người” của Xuân quỳnh?