THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
I. Nhận biết các loại thành phần biệt lập
1. Thành phần tình thái: thành phần thể hiện thái độ, cách đánh giá của người nói (người
viết) đối với sự việc được nói tới trong câu.
Ví dụ:
- Chắc chắn tất cả đám học sinh chúng tôi đứa nào cũng yêu mến thầy vì tấm lòng
nhân từ, vì những ý nghĩ tốt lành, vì những ước mơ của thầy về tương lai chúng tôi.
(Trin-ghi-dơ Ai-tơ-ma-tốp, Người thầy đầu tiên)
=> Chắc chắn là thành phần tình thái, thể hiện sự đánh giá về tính chính xác của
thông tin được nói tới trong câu.
- Hoạ sĩ còn đang nheo mắt cố đọc tên các sách trên giá thì cô gái đã bước
tới, dường như làm việc ấy hộ bố.
(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
=> Dường như là thành phần tình thái thể hiện ý không chắc chắn.

2. Thành phần cảm thán: thành phần được dùng để bộc lộ trực tiếp tình cảm, cảm xúc
của người nói, người viết (vui, buồn, ngạc nhiên, tức giận,...).
Ví dụ:
 
- Chao ôi, bắt gặp một con người như anh ta là một cơ hội hãn hữu cho sáng tác,
nhưng hoàn thành được sáng tác còn là một chặng đường dài.
(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
=> Chao ôi là thành phần cảm thán bộc lộ sự xúc động. 
- Ơ, cái bà này! Sao bà cứ cuống quýt lên vậy? 
(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
=> Ơ là thành phần cảm thán bộc lộ sự ngạc nhiên.

II. THỰC HÀNH
Câu 1: Tìm thành phần tình thái trong các câu sau và chỉ ra ý nghĩa của thành phần ấy trong
từng trường hợp sau:
a. Mặt nữa, "Da trời ai nhuộm mà xanh ngắn" chắc hẳn không phải là trời một đêm
trăng, mà phải là trời một buổi chiều.
b. Mà tôi nhớ một cái gì đấy, hình như mẹ tôi, cái cửa sổ, hoặc những ngôi sao to trên
bầu trời thành phố. Phải, có thể là những cái đó,....
c. Con cá nhằm yên. Có lẽ vì thấm mệt nên giờ đây nó ngủ.
Trả lời:
Thành phần tình thái:
a. chắc hẳn: thể hiện mức độ tin cậy cao đối với nội dung được nhắc đến trong câu.
b. hình như: thể hiện thái độ phỏng đoán không chắc chắn.
c. có lẽ: dự đoán của người viết về sự vật, hiện tượng được nhắc đến trong câu (độ tin
cậy thấp).

Câu 2: Tìm 3 - 5 từ chỉ thái độ, cách đánh giá của người nói về mức độ tin cậy của sự việc
được nói tới. Sắp xếp chúng theo trình tự tăng dần độ tin cậy và đặt một câu với mỗi từ đó.
Trả lời:
3 – 5 từ chỉ thái độ, cách đánh giá của người nói về mức độ tin cậy (theo trình tự
tăng dần) của sự việc được nói tới: có vẻ như - chắc - chắc chắn
Đặt câu:
1. Có vẻ như cô bé đang rất buồn.
2. Chắc anh ta sẽ đến.
3. Tôi chắc chắn đội tuyển Việt Nam sẽ thắng.

Câu 3: Tìm thành phần cảm thán trong các câu sau và chỉ ra ý nghĩa của thành phần ấy trong
từng trường hợp:
a. Trời ơi, ước gì thầy Đuy - sen là anh ruột của tôi.
b. Má tôi cũng coi nó là gió Tết, nghe gió, má thuận miệng hát "Cấy rồi mùa qua sông
cấy mướn. Ông trời ổng thổi ngọn chướng buồn cha chả là buồn...." rồi thở dài cái thượt "Ứ
hự, lụi hụi mà hết năm”.
Trả lời:
Thành phần cảm thán:
a. Trời ơi: bộc lộ cảm xúc thán phục và cầu khẩn ước gì thầy Đuy-sen là anh ruột của
mình.
b. Ứ hự: bộc lộ cảm xúc ngỡ ngàng và tiếc rẻ thời gian đã qua.