TIẾNG VIỆT

TỪ TƯỢNG HÌNH
VÀ TỪ TƯỢNG THANH

TÌNH HUỐNG GIAO TIẾP

KHỞI ĐỘNG

Trống vào lớp đã vang lên nhưng một
nhóm học sinh vẫn còn lững thững ở ngoài
hành lang.
Nam: Chúng mày đi nhanh lên, muộn rồi
mà cứ đủng đỉnh thế à!
An: Mày nói nhỏ thôi. Cái miệng cứ
oang oang lên cho sao đỏ biết à!

Trong đoạn hội thoại trên, em
hãy chỉ ra từ miêu tả hành động cử chỉ, từ
miêu tả âm thanh?

I. Tri thức Tiếng Việt
SGK/ 12

Phiếu số 1: Từ tượng thanh, từ tượng hình
Khái niệm
Từ tượng hình

Từ tượng thanh

Tri thức
tiếng Việt

Ví dụ

Tác dụng

Phiếu số 1: Từ tượng thanh, từ tượng hình
Khái niệm

Ví dụ

(BT 2)

Tác dụng

- Từ tượng hình và từ
Lom khom, thướt
Từ tượng hình là
tha, uyển chuyển, lon tượng thanh có giá trị gợi
từ gợi tả hình ảnh,
dáng vẻ của sự vật. ton, hấp tấp, vội vã, lo cảm cao;

lừ đừ, thất thiểu, tập
tễnh....

Ù ù, tí tách, lộp
Từ tượng thanh độp, ào ào, vun vút,
là từ mô phỏng âm đì đùng, xào xạc, ào
thanh trong thực tế ào, tích tắc, soàn
soạt…

- Có tác dụng gợi tả hình
ảnh, dáng vẻ, âm thanh
một cách sinh động, cụ thể;
- Thường được sử dụng
trong sáng tác văn chương
và lời ăn tiếng nói hàng
ngày.

II. Thực hành

Bài 1
Ví
dụ
a

Từ tượng Từ tượng
hình
thanh

c
d

Giúp câu thơ diễn tả rõ nét, chân thực hơn sự
khó khăn, vất vả của người mẹ.

Chòng
chành

b

Tác dụng

Thập thình

Giúp câu thơ trở nên gần gũi, thân thuộc
hơn.
Gợi tả dáng vẻ, điệu bộ kiêu căng, hợm hĩnh
không kiêng nể, không sợ ai của “ếch”

Nghênh
ngang
Ồm ộp

Phanh
phách

Mô phỏng âm thanh tiếng kêu của ếch

Giúp cho câu văn trở nên sinh động, cụ thể, thấy
rõ được sự nhanh, khỏe từ những chiếc vuốt của
Dế mèn

Bài 3

Tìm từ tượng thanh, từ tượng hình phù hợp điền vào chỗ trống

a. rả rich, tí tách
b. khẳng khiu
c. rỉ rả, rả rích
d. chi chít
đ. nhấp nhô, sừng sững

Bài 4: Tìm 2 vd về từ tượng hình, từ tượng thanh.
Ví dụ

Chú bé loắt choắt
Cái sắc xinh xinh
Cái chân thoăn thoắt
Cái đầu nghênh nghênh
( Lượm – Tố Hữu)

Tác dụng

Từ tượng hình: làm nổi bật
hình dáng nhỏ bé, nhanh
nhẹn, hồn nhiên, vui tươi của
chú bé Lượm.

Từ tượng thanh: Góp phần thể
Mỗi khi tôi vũ lên, đã
nghe tiếng phành phạch giòn hiện sự khỏe mạnh của Dế Mèn
giã. (Dế Mèn phiêu lưu kí –
Tô Hoài)

Bài 5

Phân tích nét độc đáo trong các kết hợp từ in đậm
Kết hợp từ
a. Lời ru vấn vít

b. Lúa mềm xao xác

Tác dụng
Lời ru là từ chỉ âm thanh; vấn vít là từ gợi
hình ảnh. Lời ru vấn vít là cách kết hợp từ độc
đáo làm cho âm thanh lời ru trở nên vô cùng
sinh động, cụ thể trong tâm trí người đọc => sự
gần gũi, quấn quýt.
“Lúa mềm” là từ gợi tả hình ảnh, không kết hợp
được với từ “xao xác” – từ miêu tả âm thanh. Cách
kết hợp từ “lúa mềm xao xác” => mới lạ, độc đáo,
góp phần thể hiện rõ tâm trạng của nhân vật trữ
tình.

Bài 5

Phân tích nét độc đáo trong các kết hợp từ in đậm
Kết hợp từ

Tác dụng

“dập dờn” – từ tượng hình gợi tả sự chuyển
động nhịp nhàng lúc lên lúc xuống lúc ẩn lúc
hiên, lúc gần lúc xa. Cụm từ “dập dờn sóng
lúa” kết hợp với từ “nghe” – từ miều tả âm
c. Nghe dập dờn sóng lúa thanh
Þ Sự diễn đạt trở nên độc đáo mới lạ -> Người
đọc không chỉ hình dung được sự chuyển
động mà còn cảm nhận được âm thanh của sự
chuyển động ấy.

VẬN DỤNG

Viết đoạn văn ngắn (khoảng 200 chữ) kể lại một kỉ niệm
đáng nhớ của em trong mùa hè vừa qua. Trong đoạn văn có
sử dụng một từ tượng hình hoặc một từ tượng thanh.

Vận
dụng

Hướng dẫn thực hiện
-Kiểu bài: tự sự
-Nội dung: Kể về kỉ niệm đáng nhớ
trong kì nghỉ hè vừa qua
-Dung lượng: 200 chữ
-Yêu cầu: một từ tượng thanh hoặc
một từ tượng hình

Đoạn văn tham khảo
Kì nghỉ hè vừa qua, em được về quê thăm ông bà ngoại. Quê em ở Hà Nam, vùng quê có
rất nhiều cảnh đẹp. Những cánh đồng bát ngát trải dài đến tận chân đê. Nhưng lúc em về thì
những cánh đồng vừa mới thu hoạch xong chỉ còn trơ lại những gốc rạ. Vào buổi chiều, từng
đàn chim lại rủ nhau sà xuống để kiếm tìm những hạt thóc còn rơi vãi trên cánh đồng hay
những con sâu còn đang ẩn nấp trong những gốc rạ. Vừa kiếm mồi chúng vừa trò chuyện với
nhau qua những tiếng kêu tục tục, tích tích, … Gần nhà ông bà còn có một dòng sông trong
xanh với những hàng tre nghiêng nghiêng mình soi bóng. Trên dòng sông, những khóm hoa
lục bình lững lờ trôi theo dòng nước thật yên bình biết bao. Vui nhất, vào những buổi chiều,
em cùng ba người em của mình lại được ra sông tắm cùng các bạn trong xóm. Các bạn nhỏ ở
quê bơi rất giỏi còn anh em chúng em vì chưa quen nên phải mặc áo phao thì mới được tắm
cùng các bạn. Những ngày hè được chơi ở quê thật vui, thật thỏa mái. Nhưng thật tiếc mỗi
năm em chỉ được về quê một lần để thăm ông bà. Em mong ông bà sẽ mãi mạnh khỏe để mỗi
năm anh em chúng em lại được về quê thăm ông bà, được vui chơi, được hòa mình vào với
thiên nhiên quê nhà.

THANK YOU