LICHSU 9

Khởi động

TIẾT 1
CHỦ ĐỀ 3: DẤU TÍCH THỜI NGUYÊN THUỶ TRÊN ĐẤT NGHỆ AN
1. Dấu tích của người nguyên thuỷ trên đất Nghệ An
Hoạt động nhóm

Nhóm 1: Những dấu tích của người vượn cổ được phát hiện ở đâu trên đất Nghệ An? Có
niên đại cách đây bao lâu ? Hiện vật tìm thấy là gì?
Nhóm 2: Việc phát hiện răng hóa thạch của người Thẩm Ồm có ý nghĩa gì ?
Nhóm 3: Em hãy đọc thông tin trong bảng 3.1 và nhận xét về phạm vi phân bố của các
dấu tích xuất hiện người nguyên thủy ở Nghệ An?

1. Dấu tích của người nguyên thủy trên
đất Nghệ An

• Dấu tích đầu tiên của người nguyên thủy trên đất Nghệ An được phát hiện ở
Thẩm Ồm ( xã Châu Thuận ,huyện Quỳ Châu).Tại đây đã phát hiện 5 chiếc răng
hóa thạch của người.Răng của người Thẩm Ồm có hình dạng,kích thước gần với
răng của người hiện đại (Homo Sapiens) nhưng cũng có những nét đặc trưng của
người răng vượn như thành răng thấp,mặt trong của thành răng khum,đỉnh răng
tương đối nhọn.Kết quả giám định cho thấy,đó là răng của dạng người hiện đại
thuộc giai đoạn sớm,cách ngày nay trến dưới 20 vạn năm.
• Người Thẩm Ồm được coi là cá thể người hiện đại đầu tiên được biết đến trên
lãnh thổ Việt Nam.Dấu tích con người ở Thẩm Ồm củng cố thêm nhận định:Việt
Nam có thể được coi là một trong những cái nôi của người hiện đại .
• Ngoài ra,dấu tích về người nguyên thủy trên đất Nghệ An còn được phát hiện qua
di cốt người trong các mộ táng thuộc thời đại đá mới.

STT

Di chỉ

Số lượng mộ
táng

1

Thẩm Hoi (xã Yên Khê, huyện Con Cuông)

3

2

Hang Chùa (xã Kỳ Sơn, huyện Tân Kỳ)

2

3

Hang Đồng Trương (xã Hội Sơn, huyện Anh Sơn)

10

4

Quỳnh Văn (xã Quỳnh Văn, huyện Quỳnh Lưu)

31

1. Dấu tích của người nguyên thuỷ trên đất Nghệ An
- Cách đây khoảng 20 vạn năm người nguyên thủy đã sinh sống ở Nghệ
An.
- Địa điểm: Hang Thẩm Ồm (huyện Qùy Châu)
- Hiện vật tìm thấy: Những chiếc răng hóa thạch của người. 
- Phát hiện qua các di cốt trong các mộ táng thuộc thời đại đồ đá mới.
(Thẩm Hoi – Con Cuông, hang Chùa – Tân Kỳ, hang Đồng Trương –
Anh Sơn, Quỳnh Văn- Quỳnh Lưu).
-> Phân bố rải rác nhiều nơi trên đất Nghệ An.
=> Nghệ An là một vùng đất cổ và là 1 trong những quê hương của loài
người.

Hình 3.1. Hang Thẩm Ồm (xã Châu Thuận, huyện Quỳ
Châu)

2. Các di chỉ khảo cổ tiêu biểu thời kì nguyên thủy trên đất
Nghệ An.
Hoạt động nhóm: cặp đôi
• Quan sát hình 3.2, kể tên và nhận xét sự phân bố của các di chỉ khảo cổ
tiêu biểu ở Nghệ An?
• Để giữ gìn và bảo vệ các di chỉ thời nguyên thủy trên đất Nghệ An thì
chúng ta cần làm gì?

Hình 3.2. Lược đồ một số di chỉ khảo cổ ở Nghệ An

Quan sát hình 3.3 (SGK) mô tả diễn tiến thời đại nguyên thủy ở Nghệ An?
2. Các di chỉ khảo cổ tiêu biểu thời kì nguyên thủy trên đất Nghệ An.
- Thời đại đá cũ: (SGK)
+ Sơ kì: Di chỉ Thẩm Ồm (huyện Quỳ Châu).
+ Hậu kì: Di chỉ Xóm Đình, di chỉ Cồn Kho, di chỉ Mồ Vạn,... (huyện Nghĩa Đàn); di chỉ
Đồi Rạng, di chỉ Đồi Dùng (huyện Thanh Chương); di chỉ đồi Sơn Đôi (huyện Nam Đàn),...
- Thời đại đá mới: (SGK)
+ Sơ kì: Di chỉ Thẩm Hoi (huyện Con Cuông), di chỉ hang Lèn Chùa (huyện Tân
Kỳ), di chỉ hang Đồng Trương (huyện Anh Sơn),...
+ Trung kì: Di chỉ Quỳnh Văn (huyện Quỳnh Lưu).
+ Hậu kì: Di chỉ Trại Ổi, di chỉ Trại Múng, di chỉ Đồi Thần, di chỉ cồn sò điệp Hang Thờ
(huyện Quỳnh Lưu); di chỉ Rú Ta (huyện Diễn Châu),…
- Thời đại kim khí:
+ Đồ đồng: Đền Đồi (Quỳnh Lưu), Rú Trăn (Nam Đàn), Đồi Đền (Tương Dương)...
+ Đồ sắt: Di chỉ Làng Vạc (Thị xã Thái Hòa), Đồng Mõm (Diễn Châu)...

3. Đời sống của người nguyên thủy trên đất Nghệ An

Hình 3.4. Rìu đá
mài có vai
ở di chỉ Làng Vạc

Dao găm cán
tượng người là
tượng một phụ
nữ, đầu chít khăn,
tai đeo khuyên,
hai tay chống
nạnh, cổ đeo 3
- 4 vòng hạt
chuỗi dài, trễ quá
ngực, thắt lưng
thả múi cả phía
trước, phía sau và
dài đến sát bàn
chân.

Hình 3.5. Bàn nghiền ở di
chỉ Quỳnh Văn

Hình 3.7. Dao găm cán
tượng người phụ nữ ở di
chỉ Làng Vạc

Hình 3.9. Chõ đồ xôi ở di chỉ
Làng Vạc

Hình 3.6. Lưỡi xẻng bằng
đồng ở di chỉ Làng Vạc

Hình 3.8. Cồn sò điệp ở di
chỉ Quỳnh Văn

Hình 3.10. Muôi đồng
đầu cán có tượng voi ở di chỉ Làng Vạc

? Quan sát những hiện vật
trong các hình 3.4; 3.5; 3.6;
3.7; 3.8 (SGK) mô tả đời sống
vật chất của cư dân nguyên
thủy trên đất Nghệ An?

? Quan sát những hiện
vật trong các hình 3.9;
3.10; 3.11; 3.12, và mô
tả đời sống tinh thần
của cư dân nguyên thủy
trên đất Nghệ An?
Hình 3.11. Khuyên tai bằng đá
ở di chỉ Làng Vạc

Hình 3.12. Vòng ống tay, ống chân,
nhẫn đính lục lạc ở di chỉ Làng Vạc

Hình 3.14. Mộ táng ở di
chỉ Làng Vạc
Hình 3.13. Trống đồng loại I ở di
chỉ Làng Vạc

• Trong các mộ táng ở di chỉ Làng Vạc phát hiện được 14 chiếc trống
đồng. Trong đó chỉ còn 4 chiếc trống lớn nguyên vẹn và 4 trống minh
khí1 Các trống lớn là trống Đông Sơn, được đánh kí hiệu: Làng Vạc I
(LV.I), Làng Vạc II (LV.II), Làng Vạc III (LV.III) và Làng Vạc IV
(LV.IV). Nhóm trống minh khí có hình dạng, hoa văn mô phỏng theo
trống Đông Sơn, nhưng kích thước nhỏ hơn. Đường kính mặt trống
dao động trong khoảng từ 8 cm – 10 cm, chiều cao từ 7 cm – 10 cm,
cách thức chế tác sơ sài.

3. Đời sống của người nguyên thủy trên đất Nghệ An

a. Đời sống vật chất
- Sống trong các hang động, mái đá-> chuyển xuống các vùng đồng bằng ven
biển.
- Công cụ lao đông: đá và đồng thau
- Họ sống dựa vào hái lượm và săn bắt
- Họ biết trồng trọt và chăn nuôi
- Họ biết làm đồ gốm và dệt vải
b. Đời sống tinh thần
- Biết sử dụng đồ trang sức, chơi nhạc khí và chôn người chết ở nơi cư trú.
=> Cư dân Nghệ An đã góp phần tích cực tạo nên nền văn hoá Đông Sơn nổi
tiếng.

Luyện tập

Câu 1: Việc phát hiện dấu tích của người nguyên thủy ở Thẩm Ồm có ý nghĩa như
thế nào?
Câu 2: Lập bảng thống kê và chỉ ra mỗi quan hệ giữa các di chỉ khảo cổ thời
nguyên thủy trên đất Nghệ An và ở Việt Nam vào vở theo mẫu sau:

STT

Thời đại

Di chỉ
Việt Nam

Nghệ An

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Các giải pháp để bảo tồn di sản Nghệ An đó là:
- Cần phải có một chiến lược bảo vệ, bảo tồn và phát huy giá trị dài hơi, khả thi và hiệu
quả.
- Cần đặt ra vấn đề khảo sát, xem xét di sản trong chương trình, kế hoạch phát triển kinh
tế - xã hội - văn hóa của địa phương.
- Đặt di tích trong hệ di sản của Nghệ An nói riêng của khu vực bắc Trung bộ và Việt
Nam nói chung.
- Định hướng phát triển du lịch của địa phương gắn với bảo tồn, phát huy bền vững di
tích khảo cổ học này.
(Điều này cho thấy người Thẩm Ồm là người hiện đại đầu tiên và sớm nhất biết đến ở
nước ta)

Vận dụng
- Căn cứ vào các nội dung đã học, sử dụng lược đồ Nghệ An hiện nay,
em hãy đánh dấu những dấu tích của thời nguyên thủy trên đất Nghệ
An?
- Thảo luận và đề xuất một số biện pháp nhằm bảo vệ và giữ gìn di chỉ
khảo cổ trên đất Nghệ An?

Về nhà các em
• Chuẩn bị bài mới
• Học bài cũ để hôm sau kiểm tra 15p đầu giờ
• Đọc qua Chủ đề 4 và suy nghĩ các câu trả lời