Giờ văn học, thầy giáo hỏi bài cũ:
- Ai đã viết «Hịch tướng sĩ»?
Cả lớp im phăng phắc.
Thầy phát cáu gọi:
- «Tiến Anh! Ai đã viết «Hịch tướng sĩ»?
Tiến Anh run rẩy đứng lên, nói lắp bắp:
- «Thưa thầy, không phải em ạ!»
Đoạn hội thoại trên đã vi phạm
phương châm hội thoại nào?

 Thành ngữ:
“ông nói gà, bà nói vịt”

- Mỗi người nói một
đề tài khác nhau.

- Người nói, người nghe
không hiểu nhau.
→ Sẽ không giao tiếp được
với nhau.

(?) Những hình ảnh trên khiến em
liên tưởng đến thành ngữ nào có nội
dung tương tự thành ngữ ông nói
gà, bà nói vịt?

 Trống đánh xuôi, kèn
thổi ngược.

Khi giao tiếp, cần nói đúng vào
đề tài giao tiếp, tránh nói lạc
đề (phương châm quan hệ).
Đề tài nói đúng thật hay
Phương châm quan hệ tránh sai lạc
đề

Một số trường hợp xét bề mặt câu chữ là lạc đề nhưng trong
văn cảnh cụ thể vẫn đáp ứng.
VD: + Khách: nóng quá
+ Chủ nhà: Mất điện rồi
Đặt trong tình huống giao tiếp cụ thể có đáp ứng yêu cầu
phương châm quan hệ không ?
+ “Nóng quá”  là để yêu cầu “làm ơn bật quạt lên”
+ “Mất điện rồi”  trả lời không bật quạt được

Ví dụ 1

- Thành ngữ: “dây cà ra dây muống”
→nói dài dòng, rườm rà

Ví dụ 1

- Thành ngữ:
“lúng búng như ngậm hột thị”
→ nói ấp úng, không
thành lời, không rành
mạch

→ Khi giao tiếp phải nói ngắn gọn, rành mạch

Ví dụ 2
- Tôi đồng ý với những nhận định về truyện ngắn của ông ấy
Cách 1: Tôi đồng ý với những nhận định của ông ấy về truyện
ngắn nào đó. (“ông ấy” bổ nghĩa cho “nhận định”)
- Tôi đồng ý với những nhận định về truyện ngắn của ông ấy.
Cách 2 : Tôi đồng ý với những nhận định (của ai đó) về truyện
ngắn của ông ấy. (“ông ấy” bổ nghĩa cho “truyện ngắn”)

 Nói mơ hồ, nhiều cách hiểu

Khi giao tiếp, cần chú ý nói ngắn
gọn, rành mạch; tránh cách nói
mơ hồ (phương châm cách thức).
Phương châm cách thức liền kề
Rành mạch, ngắn gọn tránh bề lơ mơ.

Mất rồi, cháy!

Bài tập nhanh

Một người sắp đi chơi xa, dặn con:
    - Ở nhà có ai hỏi thì bảo bố đi vắng nhé !
    Sợ con mải chơi quên mất, lại cẩn thận lấy giấy bút viết vào tờ giấy rồi bảo:
    - Có ai hỏi thì con cứ đưa ra tờ giấy này !
    Con cầm giấy bỏ vào túi áo. Cả ngày chẳng thấy ai hỏi. Tối đến, sẵn có ngọn đèn, nó lấy
giấy ra xem, vô ý thế nào lại để giấy cháy mất.
    Hôm sau, có người đến chơi hỏi:
    - Bố cháu có nhà không?
    Nó ngẩn ngơ hồi lâu, sực nhớ ra, sờ vào túi không thấy giấy liền nói:
    - Mất rồi !
    Khách giật mình hỏi:
    - Mất bao giờ?
    - Tối hôm qua !
? Truyện đã vi phạm phương châm hội
    - Sao mà mất?
thoại nào? Lí giải và đề xuất cách sửa.
    - Cháy !!!

Vi phạm phương châm cách thức
Các vi phạm đó là việc cậu bé đã nói Mất rồi (ý của
cậu bé ở đây là tờ giấy bố bảo đưa cho khách mất
rồi, nhưng cậu bé không nói rõ là tờ giấy mất rồi,
khiến cho người khách hiểu lầm rằng mất ở đây
chính là người bố). Khi mà hỏi lại người khách cũng
hỏi lơ mơ, không có chủ ngữ làm cậu bé cũng cứ
theo đà câu chuyện để trả lời.
Để không vi phạm cphương châm đó thì người nói
phải nói đủ chủ ngữ và vị ngữ, tránh cách nói mơ hồ,
không đầy đủ thông tin.

PHIẾU BÀI TẬP

NGƯỜI ĂN XIN
Một người ăn xin đã già. Đôi mắt ông đỏ
hoe,nước mắt ông giàn giụa, đôi môi tái
nhợt,áo quần tả tơi. Ông chìa tay xin tôi:
Tôi lục hết túi nọ đến túi kia, không có lấy
một xu, không có cả khăn tay, chẳng có gì hết.
Ông vẫn đợi tôi. Tôi chẳng biết làm thế nào.
Bàn tay tôi run run nắm chặt lấy bàn tay run
rẩy của ông:
- Xin ông đừng giận cháu! Cháu không có
gì cho ông cả.
Ông nhìn tôi chăm chăm, đôi môi nởc nụ
cười:
- Cháu ơi, cảm ơn cháu! Như vậy là cháu đã
cho lão rồi.
Khi ấy tôi chợt hiểu ra: Cả tôi nữa, tôi cũng
vừa nhận được một cái gì đó của ông.

1. Vì sao người ăn xin và cậu bé
trong truyện đều cảm thấy mình
đã nhận từ người kia một cái gì
đó.?……………………………
……………………………………
……………………………………
……………………………………
2. Có thể rút ra bài học gì từ
câu
chuyện
này?..............................
……………………………………
……………………………………
……………………………….......

PHIẾU BÀI TẬP
Văn bản: Người ăn xin

1. Cả hai đều cảm nhận được tình
cảm mà người kia đã dành cho
mình, đặc biệt là tình cảm của
cậu bé đối với ông lão ăn xin.
2. Khi giao tiếp, cần tế nhị và
tôn trọng người khác (phương
châm lịch sự).

Khi giao tiếp, cần chú ý nói lễ phép, tế
nhị, tôn trọng người khác, nhất là
người lớn tuổi.

Phương châm lịch sự em ơi!
Tế nhị, tôn trọng người thời chớ quên.

Lời nói chẳng mất tiền mua,
Lựa nào mà nói cho vừa lòng nhau.

Cháu chào ông
ạ!

Lời chào cao hơn mâm cỗ

Kim vàng ai nỡ uốn câu
Người khôn ai nỡ nói nhau nặng lời.

(?) Những câca dao, tục ngữ trên răn dạy chúng
ta về cách giao tiếp, ứng xử trong xã hội?
Lời nói chẳng mất tiền mua,
Lựa nào mà nói cho vừa lòng nhau.
Lời chào cao hơn mâm cỗ
Kim vàng ai nỡ uốn câu
Người khôn ai nỡ nói nhau nặng lời.
- Suy nghĩ, lựa chọn ngôn ngữ khi giao tiếp.
- Có thái độ tôn trọng, lịch sự với người đối thoại

Bài tập 2
- so sánh
- ẩn dụ
- nhân hóa
- hoán dụ
- điệp ngữ
- nói quá
- nói giảm nói tránh

nói giảm nói tránh
 Phương châm lịch sự

nói mát
a. Nói dịu nhẹ như khen, nhưng thật ra là mỉa mai, chê trách là…..……..
nói hớt
b. Nói trước lời mà người khác chưa kịp nói là……………………………..
c.Nói nhằm châm chọc điều không hay của người khác một cách cố ý là …….

nói móc

nói leo
d. Nói chen vào chuyện của người trên khi không được hỏi đến là…………
nói ra đầu ra đũa
e.Nói rành mạch, cặn kẽ, có trước có sau là………………………
(nói móc, nói ra đầu ra đũa, nói leo, nói mát, nói hớt)

Bài tập 4
a. nhân tiện đây xin hỏi
(Phương châm quan hệ)
b. cực chẳng đã tôi phải nói;
…xin lỗi, có thể anh, không
hài lòng nhưng tôi cũng phải
thành thực mà nói là…;
(Phương châm lịch sự)
c. đừng nói leo; đừng ngắt
lời như thế; đừng nói cái
giọng đó với tôi.
(Phương châm lịch sự)

Khi người nói muốn hỏi một vấn đề
nào đó không thuộc đề tài đang trao
đổi .
Khi người nói muốn ngầm xin
lỗi trước người nghe về
những điều mình sắp nói

Khi người nói muốn nhắc nhở
người nghe phải tôn trọng

Bài tập 5
Thành ngữ
Nói băm nói bổ

Giải nghĩa

Phương châm

Nói bốp chát, xỉa xói, thô bạo

Lịch sự

Nói như đấm vào
tai

Nói mạnh, trái ý người khác, khó
tiếp thu

Lịch sự

Điều nặng tiếng
nhẹ

Nói trách móc, chì chiết

Lịch sự

Nửa úp nửa mở

Nói không rõ ràng, mập mờ

Cách thức

Mồm loa mép giải

Lắm lời, đanh đá, nói át người khác

Lịch sự

Đánh trống lảng

Cố ý né tránh vấn đề

Nói như dùi đục
chấm mắm cáy

Quan hệ

Nói thô cộc, thiếu tế nhị

Lịch sử

Nối
Cột A

Cột B

1. Phương châm về lượng

a. Nói ngắn gọn, rành mạch, tránh cách nói mơ hồ.

2. Phương châm về chất

b. Khi nói cần tế nhị và tôn trọng người khác.

3. Phương châm quan hệ

c. Nội dung lời nói đáp ứng đúng yêu cầu giao tiếp,
không thiếu, không thừa.

4. Phương châm cách thức

d. Không nói những điều mà mình không tin là đúng hay
không có bằng chứng xác thực

5.Phương châm lịch sự

e. Nói vào đúng đề tài giao tiếp, tránh nói lạc đề.

Lời chưa nói, ta làm chủ nó
Lời nói ra rồi, nó làm chủ ta