CHƯƠNG 1: TẠI SAO CẦN HỌC LỊCH SỬ?
BÀI 1: LỊCH SỬ LÀ GÌ?
(3 tiết)

Câu 1. Lịch sử là những gì
A. đang diễn ra.
B. đã diễn ra trong quá khứ.
C. chưa diễn ra.
D. đã và đang diễn ra.
Câu 2. Tìm hiểu và dựng lại những hoạt động của con người và xã hội loài người trong quá khứ
là nhiệm vụ của ngành khoa học nào?
A. Sử học.
B. Khảo cổ học.
C. Việt Nam học.
D. Cơ sở văn hóa.
Câu 3. Tư liệu truyền miệng
A. bao gồm những câu chuyện, lời kể truyền đời.
B. chỉ là những tranh, ảnh.
C. bao gồm di tích, đồ vật của người xưa.
D. là các văn bản ghi chép.
Câu 4. Yếu tố nào sau đây không giúp con người phục dựng lại lịch sử?
A. Tư liệu truyền miệng.
B. Tư liệu hiện vật.
C. Tư liệu chữ viết.
D. Các bài nghiên cứu khoa học.
2

Tôi thông thái

Bằng nhiều cách khác nhau như vẽ
tranh, vẽ biếm họa, viết đoạn văn miêu
tả,...em hãy mô tả lại lớp học của mình
ở thời điểm hiện tại.

3

Tình huống giả định khoảng 100 năm sau - năm 2121, các nhà sử
học tìm thấy những miêu tả của các em trong thư viện một trường
học. Họ gọi những văn bản đó là tư liệu lịch sử và nội dung miêu tả
của những văn bản là: Lịch sử giáo dục Việt Nam đầu thế kỉ XXI.
Những miêu tả của các em về lớp học của mình không giống nhau
không, nhưng nó đều mang dấu ấn chủ quan của người làm ra nó
và đều phản ánh quá khứ. Vậy lịch sử có phải là những gì diễn ra
trong quá khứ?
4

NỘI DUNG BÀI HỌC

Vấn đề 1

Lịch sử và
môn Lịch sử

5

Vấn đề 2

Vì sao phải
học Lịch sử?

K
Vấn đề 3

Khám phá
quá khứ
từ các nguồn
sử liệu

I. LỊCH SỬ VÀ
MÔN LỊCH SỬ

Chiến dịch
Điện Biên Phủ

Những hình ảnh này gợi
cho em liên tưởng đến sự
kiện lịch sử nào?
Giải phóng
miền Nam

6

1. LỊCH SỬ LÀ GÌ?

Khái niệm Lịch sử
được hiểu như thế nào?

 Mọi sự vật xung quanh chúng ta đều phát sinh, tồn tại và
biến đổi theo thời gian. Xã hội loài người cũng vậy. Quá
trình đó là lịch sử.
 Lịch sử là những gì đã xảy ra trong quá khứ, bao gồm mọi
hoạt động của con người từ khi xuất hiện đến nay (lịch sử
hiện thực).

7

Ví dụ cụ thể về lịch sử

8

Ngày 30-4-1975 là ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước

9

Ngày 2-9-1945, tại quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc
Tuyên ngôn độc lập khai sinh Nhà nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa,
nay là Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Kháng chiến chống quân
xâm lược Nguyên Mông

Khởi nghĩa Bà Triệu

10

Đọc mục Em có biết
Những yếu tố cơ bản về một
chuyện xảy ra trong quá khứ:
 Thời gian.


Không gian xảy ra.



Con người liên quan tới sự
kiện đó.

Tự đặt ra và trả lời những câu hỏi
như:
 Việc đó xảy ra khi nào? Ở
đâu?


Xảy ra như thế nào? Vì sao lại
xảy ra?



Ai liên quan đến việc đó? Việc
đó có ý nghĩa và giá trị gì đối

11

với ngày nay.

Thảo luận và trả lời câu hỏi
Theo em, những câu hỏi nào có thể
được đặt ra để tìm hiểu về quá khứ
khi quan sát Hình 1.1.

12

1. Điện Kính Thiên là gì?
2. Điện Kính Thiên có từ
bao giờ?
3. Điện Kính Thiên do ai
tạo ra?
4. Điện Kính Thiên có ý
nghĩa gì với hiện tại?

2. MÔN LỊCH SỬ LÀ GÌ?

Là môn học tìm hiểu về lịch sử loài
người, bao gồm toàn bộ những hoạt
động của con người và xã hội loài
người trong quá khứ.

13

II. VÌ SAO CẦN HỌC LỊCH SỬ?
Mỗi con người, sự vật, vùng đất, quốc gia hay
thế giới đều trải qua những thay đổi theo thời gia,
chủ yếu là do con người tạo nên.

14

Em hãy cho biết kĩ thuật canh tác
nông nghiệp của người nông dân Việt
Nam có sự thay đổi như thế nào?

Kĩ thuật canh tác của người nông dân
thời đổi mới (cày bằng máy) đã có sự
tiến bộ vượt bậc so với kĩ thuật canh tác
thời Pháp thuộc (cày bằng sức người).

15

HỌC LỊCH SỬ ĐỂ LÀM GÌ?

Biết được
cội nguồn
- Biết được cội nguồn
của tổ tiên, quê hương,
đất nước.
- Hiểu được ông cha ta
đã lao động, sáng tạo,
đầu tranh như thế nào
để có được đất nước
ngày nay.
16

Đúc kết bài học
kinh nghiệm
Đúc kết những bài học
kinh nghiệm của quá khứ
nhằm phục vụ cho hiện
tại và tương lai.

Mỗi người đều
có nguồn
gốc xuất thân
Học lịch sử không phải
là học những gì xa xôi
mà học là để biết về
chính quá khứ của
dòng họ, làng xóm,
dân tộc mình.

Mở rộng
Học lịch sử không phải là
học những gì xa xôi mà
học là để biết về chính
quá khứ của dòng họ,
làng xóm, dân tộc mình.

17

 Mỗi người đều có nguồn gốc xuất thân,
đó là lịch sử của gia đình, dòng họ.
 Mở rộng ra, mỗi dân tộc đều có lịch sử
hình thành và phát triển của dân tộc
mình.

hông
gian

Quan sát Hình 1.2

 Ngày Giỗ tổ Hùng Vương diễn ra
vào mùng 10/3 âm lịch.
 Đây là một ngày hội truyền thống
của người Việt để tưởng nhớ
công lao dựng nước của các vua
Hùng.
18

Thảo luận và trả lời câu hỏi
- Không đồng ý với ý kiến.
- Lý do: học môn Lịch sử giúp đúc kết

Có ý kiến cho rằng: Lịch sử
là những gì đã qua, không
thể thay đổi được nên không
cần thiết phải học môn Lịch
sử. Em có đồng ý với ý kiến
đó không? Tại sao?
19

những bài học kinh nghiệm về sự
thành công và thất bại của quá khứ để
phục vụ hiện tại và xây dựng cuộc
sống trong tương lai.

Thảo luận và trả lời câu hỏi

Em hiểu thế nào về từ “gốc
tích” trong câu thơ “Dân ta
phải biết sử ta/Cho tường
gốc tích nước nhà Việt Nam”
của Chủ tịch Hồ Chí Minh?
Nêu ý nghĩa câu thơ.
20

 Từ “gốc tích”: lịch sử hình thành
buổi đầu của đất nước Việt Nam,
là một phần của lịch sử đất nước
ta -“sử ta”.
 Ý nghĩa của câu thơ: người Việt
Nam phải biết lịch sử của đất
nước Việt Nam như vậy mới biết
được nguồn gốc, cội nguồn của
dân tộc.

III. KHÁM PHÁ QUÁ KHỨ
TỪ CÁC NGUỒN SỬ LIỆU
Chúng ta biết được thông tin,
hình ảnh, sự kiện của cuộc
chiến dịch Điện Biên Phủ qua
những nguồn tư liệu nào?

Bức ảnh về chiến thắng
Điện Biên Phủ

Lời kể của các chú bộ đội
tham gia cuộc chiến

Hiện vật được trưng bày
trong bảo tàng
21

Nguồn sử liệu là gì?

 Nguồn sử liệu là gì?
 Có những nguồn sử liệu nào?

 Nguồn sử liệu (tư liệu lịch sử) là dấu
tích của người xưa là ở lại với chúng ta
và được lưu giữ dưới nhiều dạng khác
nhau.
 Có nhiều nguồn tư liệu lịch sử khác
nhau: tư liệu truyền miệng, tư liệu hiện
vật, tư liệu chữ viết,... Trong đó có
những tư liệu được gọi là tư liệu gốc.
22

1. TƯ LIỆU GỐC
Khái niệm

Là nguồn tư liệu liên quan trực
tiếp đến sự kiện lịch sử ra đời
vào thời điểm diễn ra sự kiện,
phản ánh sự kiện lịch sử đó.

23

Đây là nguồn sử liệu có giá trị
lịch sử xác thực và đáng tin
cậy nhất khi tìm hiểu lịch sử.

Lưu ý

Cung cấp
những thông
tin đầu tiên
Lần đầu tiên sự kiện 
đó được đề cập tới
thông qua tư liệu
24

Tư liệu gốc bao giờ cũng cung
cấp những thông tin chính xác và
đáng tin cậy hơn cả

Tư liệu
gốc

Cung cấp
những thông
tin trưc tiếp
 Những thông tin đó
do người tham gia
hay chứng kiến trực
tiếp cung cấp

Một số hình ảnh về tư liệu gốc

25

Mảnh ngói thời Lê Sơ
tráng men xanh

Cố đô Huế

Đại Việt sử kí toàn thư
26

Trống đồng Đông Sơn

Thảo luận và trả lời câu hỏi

Một chiến sĩ đã từng tham gia chiến
đấu trong chiến dịch Điên Biên Phủ, viết
về các trận đánh diễn ra như thế nào có được
coi là tư liệu gốc không? Vì sao?
Chiến sĩ đã viết về các trận
đánh diễn được coi là tư liệu gốc:
đó là người tham gia và
chứng kiến sự kiện, biến cố đó.
27

Vì sao các nhà nghiên cứu lịch sử
được ví như những thám tử?
Muốn biết và dựng lại lịch sử trong quá khứ,
các nhà nghiên cứu phải đi tìm tòi các bằng
chứng, tức là các tư liệu lịch sử, sau đó khai
thác, phân tích, phê phán,... về các tư liệu đó,
và trình bày lại lịch sử theo cách của mình.

28

2. TƯ LIỆU TRUYỀN MIỆNG
 Truyền thuyết Thánh Gióng phản ánh
cuộc kháng chiến đầu tiên trong buổi
bình minh của lịch sử.


Tuy nhiên, câu chuyện về Thánh
Gióng cũng có rất nhiều dị bản khác
nhau từ truyền thuyết, thơ ca, kịch,…..

29

Khái niệm

Gồm nhiều thể loại như truyền thuyết,
thần thoại, ca dao, dân ca,...Được truyền
từ đời này sang đời khác.

Khi chưa có có chữ viết, tư liệu chữ viết
được xem là một nguồn thông tin để tìm
hiểu lịch sử.
30

Gồm nhiều
thể loại

Ý nghĩa

Một số ví dụ về
tư liệu truyền miệng
Truyền thuyết Thánh Gióng đánh
giặc Ân và “bay” lên trời từ đỉnh
Sóc Sơn (Hà Nội) ngày nay vào
đời Hùng Vương thứ sáu.

Lạc Long Quân và Âu Cơ, được
xem là thủy tổ sinh ra dân tộc
Việt Nam theo truyền thuyết
"bọc trăm trứng". 

31

Thảo luận và trả lời câu hỏi

Em hãy kể một tên một số
truyền thuyết trong
dân gian mà em biết?

32

Lưu ý
Chứa đựng yếu tố lịch sử,
phản ánh một phần hiện
thực cuộc sống quá khứ

Không biết chính xác
thời gian, địa điểm

Tư liệu
truyền
miệng

Nội dung cũng có thể bị thêm
bớt, thậm chí nhuốm màu thần
thoại, hoang đường

Phải biết phối hợp với các
loại tư liệu khác đáng tin cậy
hơn để phục dựng lại lịch sử

3. TƯ LIỆU CHỮ VIẾT
 Em đã được đến tham quan
Văn Miếu Quốc – Quốc Tử
Giám chưa?
 Em có biết ở đó có bao nhiêu
Bia tiến sĩ không?

34

Khái niệm

Tư liệu chữ viết là gì? Ý nghĩa, giá trị
của tư liệu chữ viết?

Bao gồm các bản ghi chép, sách báo, nhật kí,...phản ảnh các sự
kiện lịch sử, nhất là các sự kiện về đời sống chính trị, văn hóa.
Ưu điểm: Ghi chép tương đối đầy đủ mọi mặt đời sống con
người và các sự kiện lịch sử đã xảy ra.
Nhược điểm: chịu ảnh hưởng bởi ý thức chủ quan của người
viết.

35

Một số ví dụ về
tư liệu chữ viết

36

Cuốn Đại Việt Sử kí toàn thư (bản
in Nội các quan bản, 1697)

Sắc lệnh của Chủ tịch
Chính phủ Việt Nam DCCH

4. TƯ LIỆU HIỆN VẬT
Em đã từng được nhìn thấy xe tăng, khẩu súng, khẩu pháo...được dùng
trong các trận chiến của bộ đội ta chưa? Em được thấy ở đâu?

37

Khái niệm

Bao gồm các bản chữ
khắc trên xương, mại
rùa, vỏ cây, đá, các bản
chép tay hay in trên
giấy,...

38

Ghi chép tương đối đầy
đủ mọi mặt đời sống con
người và các sự kiện lịch
sử đã xảy ra.

Một số ví dụ về tư liệu hiện vật
Rìu gót vuông trang trí cảnh
chó săn hươu - công cụ lao
động của người Việt cổ

39

Một góc di tích Hoàng thành
Thăng Long (Số 18 Hoàng Diệu)

Ngói úp trang trí đôi chim phương bằng
đất nung ở Hoàng thành Thăng Long
40

Thạp đồng Đào Thịnh
(văn hóa Động Sơn)

Lưu ý

 Di tích: là các di chỉ khảo cổ học, mộ
táng, các hiện vật khảo cổ, đình, chùa,
khu lưu niệm,...
 Đồ vật: là các công cụ lao động, vũ khí
tìm thấy trong các di chỉ khảo cổ, có thể
là các vật dụng cổ trong gia đình như cái
liềm, cái cuốc,... đồ thờ cúng trong đình
chùa như tượng, lư hương,...

41

Thảo luận và trả lời câu hỏi

42

Tìm những đồ vật trong gia đình, trao
đổi với bạn để rút ra câu trả lời đồ vật
nào là tư liệu hiện vật.

Thảo luận
và trả lời câu hỏi
Em hãy cho biết các hình
từ Hình 1.3 đến Hình 1.6
hình nào là tư liệu gốc?
Các hình là tư liệu gốc:
Hình 1.4, 1,5, 1.6.
43

Luyện tập – Trả lởi
câu hỏi trắc nghiệm
Khoanh tròn vào đáp án đúng.
Nguồn sử liệu nào có giá trị lịch
sử Tư
xácliệu
thức
và đáng
tinAcậy nhất?
truyền
miệng
Tư liệu truyền miệng

Tư liệu gốc

Tư liệu gốc
44

Tư liệu hiện vật
Tư liệu chữ viết

A

Tư liệu chữ viết

C

B

Tư liệu hiện vật

D

A. Cội nguồn của tổ

Khoanh tròn vào quả bóng
có chứa đáp án đúng
Học lịch sử để biết:

tiên, quê hương, đất
nước biết lịch sử
nhân loại

B. Nhân loại
hiện đang đối
mặt với những
khó khăn gì
45

C. Sự vận
hông
động của
gian
thế giới
tự
nhiên

Luyện tập nâng cao

Nhà chính trị nổi tiếng cổ đại của La Mã

Đồng ý với
quan điểm

Xi-rê-nông đã nói: “Lịch sử là thầy dậy của
cuộc sống”. Em có đồng ý với nhận xét đó không?

Lịch sử nhắc ta nhớ về quá khứ của
dân tộc mình, phát huy truyền thống văn
hóa tốt đẹp của dân tộc và hơn hết nhắc
nhở ta đấu tranh bảo vệ đất nước.
46

Lịch sử đúc kết những
bài học kinh nghiệm về
sự thành công và thất bại
của quá khứ để phục vụ
hiện tại và xây dựng cuộc
sống mới trong tương lai.

Trên tường Cửa Bắc vẫn còn nguyên dấu vết đạn pháo
của thực dân Pháp khu đánh chiếm thành Hà Nội năm
1832. Có ý kiến cho rằng nên trùng tu lại mặt thành, xoá đi
những vất đạn pháo đó. Em có đồng ý với ý kiến đó
không? Tại sao?

Những vết đạn đó là
một phần của lịch sử,
là nguồn sử liệu nên
phải được giữ gìn và
tôn trọng.
47

Không
Đồng ý

Câu 1. Lịch sử là những gì
A. đang diễn ra.
B. đã diễn ra trong quá khứ.
C. chưa diễn ra.
D. đã và đang diễn ra.
Câu 2. Tìm hiểu và dựng lại những hoạt động của con người và xã hội loài người trong quá khứ là
nhiệm vụ của ngành khoa học nào?
A. Sử học.
B. Khảo cổ học.
C. Việt Nam học.
D. Cơ sở văn hóa.
Câu 3. Tư liệu truyền miệng
A. bao gồm những câu chuyện, lời kể truyền đời.
B. chỉ là những tranh, ảnh.
C. bao gồm di tích, đồ vật của người xưa.
D. là các văn bản ghi chép.
Câu 4. Yếu tố nào sau đây không giúp con người phục dựng lại lịch sử?
A.Tư liệu truyền miệng.
B. Tư liệu hiện vật.
C. Tư liệu chữ viết.
D. Các bài nghiên cứu khoa học.
48

49

Câu 5. Tư liệu hiện vật gồm
A. những câu truyện cổ.
B. các văn bản ghi chép, sách, báo, nhật kí.
C. những công trình, di tích, đồ vật.
D. truyền thuyết về cuộc sống của người xưa.
Câu 6. Đền Hùng là tư liệu
A. chữ viết.
B. truyền miệng.
C. hiện vật.
D. thành văn.
Câu 7. Chủ thể sáng tạo ra lịch sử là
A. con người.
B. thượng đế.
C. vạn vật.
D. Chúa trời.
Câu 8. Các truyền thuyết như Con Rồng cháu Tiên, Thánh Gióng, Sơn Tinh, Thủy Tinh…
thuộc loại hình tư liệu
A. hiện vật.
B. truyền miệng.
C. chữ viết.
D. gốc.

Câu 9. Các tác phẩm như Đại Việt sử kí, Đại Việt sử kí toàn thư, Khâm định Việt thông
giám cương mục" thuộc tư liệu
A. hiện vật.
B. truyền miệng.
C. chữ viết.
D. quốc gia.
Câu 10. Bia đá trong Văn Miếu Quốc tử giám thuộc loại hình tư liệu lịch sử nào?
A. Tư liệu truyền miệng.
B. Tư liệu hiện vật.
C. Tư liệu chữ viết.
D. Không được coi là một tư liệu.
Câu 11. Nội dung nào dưới đây không phải ý nghĩa của việc học lịch sử?
A. Biết được cội nguồn của tổ tiên, quê hương, đất nước.
B. Khái quát được chuỗi các sự kiện thành định đề.
C. Hình thành ý thức giữ gìn, phát huy những giá trị tốt đẹp do con người trong quá khứ để lại.
D. Hiểu được những gì nhân loại tạo ra trong quá khứ để xây dựng được xã hội văn minh ngày
nay.

50