TRUYỆN NGẮN

Ngữ
văn 6

KHỞI ĐỘNG BÀI HỌC 9

L

Ụ

C

B

Á

Â
L

Ư

TỪ
KHOÁ
D

Ế

M

1

T

2

N

3

Ơ

M

T

H

Á

N

H

G

I

B

Ồ
Ô

N

C

H

Ồ

N

È

N

Ó

N

Chỉ
trạng
truyền
thái
thấp
thuyết
thỏm,
đã
mong
họcTố
trong
chương
chờ
đợi
Người
Tên
một
anh
bài
hùng
thơ
của
Thánh
nhà
Gióng
thơ
đãngóng,
Hữu
đánh
đãtan
được
giặc
Tên
nhân
vật
chính
trong
văn
bản
“Bài
học
đường
đời
Tên
một
thể
thơ
của
dân tộc.
đầu
tiên”
(Tô
Hoài)
một
trình
việc
Ngữ
gìbài
văn
chưa
6 học
đến,
I. biết sẽ ra sao
gì?
học
trong
học
7. kìchưa

G

4
5
6

Các em đã bao giờ
ghen tị với bạn bè
hoặc người thân của
mình chưa? Hãy nhớ
và kể lại chuyện ấy.

BÀI 9
TRUYỆN NGẮN
NGỮ VĂN 6
CÁNH DIỀU

Ngữ
văn 6

Văn bản 1: BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI (Tạ Duy Anh)

I
TÌM HIỂU CHUNG

*. Kiến thức ngữ văn
Đọc thầm mục 1
phần Kiến thức
ngữ văn bài 9
SGK trang 65.

Gấp sách lại, tìm và đánh dấu các từ ngữ phù hợp trong ma trận để điền vào chỗ
trống trong các phát biểu dưới đây:
a. ……….là tác phẩm văn xuôi cỡ nhỏ, ít nhân vật, ít sự kiện phức tạp; cốt truyện
thường không chia thành nhiều tuyến; chi tiết cô đúc; lời văn mang nhiều ẩn ý;…
b. (1)………….nhân vật là những nét riêng của nhân vật trong truyện, thường được
thể hiện qua (2)……., (3)…………, (4)………., (5)…………, (6)……..,…
c. Lời (1)………là lời của người đã kể lạ câu chuyện. Nếu người kể theo (2)
……….thì lời của người kể là lời của người xưng (3)………….. Nếu người kể theo
(4)……. thì lời của người kể là lời của người ngoài, không tham gia vào câu
chuyện. (5) ……..là lời của một nhân vật trong truyện.
Các từ ngữ: ý nghĩ, hình dáng, “tôi”, lời nhân vật, truyện ngắn, cử chỉ, hành động,
ngôi thứ nhất, ngôn ngữ, đặc điểm, người kể chuyện, ngôi thứ ba, lời nhân vật.

a. Truyện ngắn là tác phẩm văn xuôi cỡ nhỏ, ít nhân vật, ít sự kiện phức
tạp; cốt truyện thường không chia thành nhiều tuyến; chi tiết cô đúc; lời
văn mang nhiều ẩn ý;…
b. Đặc điểm nhân vật là những nét riêng của nhân vật trong truyện,
thường được thể hiện qua hình dáng, cử chỉ, hành động, ngôn ngữ, ý
nghĩ,…
c. Lời người kể chuyện là lời của người đã kể lại câu chuyện. Nếu
người kể theo ngôi thứ nhất thì lời của người kể là lời của người xưng
“tôi”. Nếu người kể theo ngôi thứ ba thì lời của người kể là lời của
người ngoài, không tham gia vào câu chuyện. Lời nhân vật là lời của
một nhân vật trong truyện.

1. Đọc văn
bản và chú
thích

+ Truyện kể về việc gì? Thời gian
và địa điểm xảy ra câu chuyện?

Lưu ý
khi đọc
truyện ngắn

+ Truyện có những nhân vật nào? Ai
là nhân vật chính? Nhân vật chính là
người thế nào?
+ Truyện kể theo ngôi thứ mấy và
tác dụng của ngôi kể ấy?
+ Truyện nêu lên vấn đề gì? Vấn đề ấy
có liên quan đến cuộc sống hiện nay, cá
nhân em như thế nào?

- Phúc: Điều may mắn, tốt lành.
- Thẩm định: xem xét để xác định, nhận xét đánh giá.
- Đồng nghiệp: người làm cùng một nghề
- Xem xét: quan sát, để ý từng cái nhỏ nhặt để đánh giá người
khác.
- Thôi miên: Nhìn như dán mắt vào, bị thu hút hết cả tâm trí.

Ngữ
văn 6

Văn bản 1: BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI (Tạ Duy Anh)

I. Tìm hiểu chung
2. Tác giả

Hình thành kiến thức

Qua tìm hiểu ở nhà, nêu
những hiểu biết của em về
nhà văn Tạ Duy Anh?

Ngữ
văn 6

Văn bản 1: BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI (Tạ Duy Anh)

I. Tìm hiểu chung
2. Tác giả

Hình thành kiến thức

Tên khai
sinh là Tạ
Việt Đãng,
sinh năm
1959, quê
ở Hà Nội

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

I. Tìm hiểu chung
2. Tác giả

Tạ Duy Anh, sinh năm 1959

 Là nhà văn trẻ trong thời
kì đổi mới, có nhiều sáng
tác viết cho thiếu nhi như:
Quả trứng vàng, Vó ngựa
trở về, Bức tranh của em
gái tôi...
 Truyện viết cho thiếu nhi
của ông trong sáng, đậm
chất thơ, giàu ý nghĩa nhân
văn.

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

I. Tìm hiểu chung
2. Tác giả

Tạ Duy Anh, sinh năm 1959

Bên cạnh truyện ngắn,
ông còn sáng tác một số
truyện vừa, tiểu thuyết,
…

3. Tác phẩm

Thảo luận cặp đôi
 Xuất xứ của tác phẩm?
 Trong truyện ngắn Bức
tranh của em gái tôi, người
kể chuyện là ai? Xuất hiện ở
ngôi thứ mấy? Tác dụng của
việc chọn ngôi kể thứ nhất
trong truyện?

Truyện có những
nhân vật nào. Ai là
nhân vật chính?
Hãy tóm tắt truyện?

Văn bản có thể chia
thành mấy phần,
nêu sự việc chính
của mỗi phần

3. Tác phẩm

*Xuất xứ: in trong “Bức

tranh của em gái
tôi”, NXB Hội nhà
văn, 2008.

3. Tác phẩm

* Người kể chuyện
Người kể chuyện là người anh trai
Người kể chuyện xuất hiện ở ngôi
thứ nhất, xưng tôi
Sử dụng ngôi kể thứ nhất có thể khai
thác được chiều sâu tâm lí bởi nhân
vật tham gia vào tiến trình truyện kể.

3. Tác phẩm

* Tóm tắt
(nhân vật chính: người anh trai,
em gái Kiều Phương-Mèo)

Câu chuyện kể về hai anh em Kiều Phương (còn gọi là Mèo) qua
lời kể của người anh. Mèo là một cô gái hay nghịch ngợm nhưng
lại có năng khiếu vẽ đặc biệt. Sau một thời gian theo dõi, nhất là
khi nghe chú Tiến Lê khen tranh của em gái, người anh rơi vào
trạng thái mặc cảm. Trạng thái tâm lí này khiến người anh thường
hay gắt gỏng với Mèo mặc dù cô bé không làm gì có lỗi. Nhưng
thật bất ngờ, bức tranh đạt giải của Kiều Phương lại là bức tranh
vẽ về người anh thân yêu của mình. Trước bức tranh, người anh
nhận ra tấm lòng nhân hậu của cô em gái và cảm thấy có lỗi vô
cùng vì đã có lúc mình đối xử không tốt với em.

3. Tác phẩm

* Bố cục của văn bản

a) Sự việc ở phần (1) là: Nhân vật “tôi” đặt biệt danh
cho em gái Kiều Phương là “Mèo”. “Tôi” bí mật theo dõi
Mèo chế thuốc vẽ.
b) Sự việc ở phần (2) là:Chú Tiến Lê phát hiện ra tài
năng hội hoạ của Kiều Phương.
c) Sự việc ở phần (3) là:Người anh ghen ghét, đố kị với
tài năng của em, cảm thấy thua kém em.
d) Sự việc ở phần (4) là:Em gái đạt giải nhất trong cuộc
thi vẽ quốc tế, người anh đi xem triển lãm tranh của
em gái.
e) Sự việc ở phần (5) là:Đứng trước bức tranh em gái vẽ
mình, người anh cảm thấy hối hận vô cùng.

Kết thúc:
Hiểu được
tâm hồn và
lòng nhân
hậu của em
gái.

Mở đầu:
Giới thiệu
cô em gái.

Mở nút:
Bức vẽ
“Anh trai
tôi” đạt giải.

Thắt nút:
Phát hiện
tài năng
hội hoạ.
Phát triển:
Anh ganh
ghét, đố kị.

Ngữ
văn 6

Văn bản 1: BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI (Tạ Duy Anh)
TIẾT 2

II. Tìm hiểu văn bản
1. Nhân vật người anh:

Tâm trạng và thái độ của người anh được miêu tả ở những thời điểm:

Trước khi phát hiện
em có tài vẽ.

Khi phát hiện ra
tài năng của em.

Khi đứng trước bức
tranh đạt giải của em
gái.

III. Đọc hiểu văn bản
1.1. Nhân vật người anh
PHIẾU HỌC TẬP
Tìm hiểu diễn biến tâm trạng của người anh
Nhóm 1,3: Trước lúc tài Nhóm 2,5: Khi tài năng Nhóm 4,6: Khi đứng
năng của em được phát của em gái được phát trước bức tranh đư­ợc
hiện
hiện:
giải của em gái
...................................... ..................................... ......................................
...................................... ..................................... ......................................
Đánh giá chung về người anh.
Nghệ thuật xây dựng nhân vật:

1. Nhân vật người anh
a) Trước lúc tài năng của em được phát hiện
Gọi em gái Kiều
Coi thường em là trẻ
Phương là Mèo, bí mật
con, không cần để ý
theo dõi việc làm bí
đến những trò nghịch
mật của em, chê bai
ngợm ấy và vẫn
em gái bẩn thỉu,
thương yêu, gần gũi
nghịch ngợm, trẻ
em.
con…
=> thương yêu, gần gũi em.

1.1. Nhân vật người anh
b) Khi tài năng của em gái được phát hiện:
Mọi người: xúc động, mừng rỡ, ngạc nhiên.
Thái độ của người anh:
Gục đầu muốc khóc.
Chẳng tìm thấy ở mình một năng khiếu gì cả.
Không thể thân với mèo như trước được nữa.

Mặc cảm, tự
ti, thất vọng
về bản thân
mình.
.

1. Nhân vật người anh
c) Khi đứng trư­ớc bức tranh đư­ợc giải của em gái:
* Bức tranh :

 Đóng khung, lồng kính
 Một chú bé đang ngồi nhìn ra ngoài
cửa sổ, nơi bầu trời trong xanh.
 Mặt chú bé toả ra một thứ ánh sáng
kỳ lạ
 Suy tư mơ mộng.

=> Bức tranh đẹp, có hồn. Người anh nhận ra bức tranh là thông
điệp về lòng yêu thương mà người em gái đã dành cho mình.

c) Khi đứng trước bức tranh đạt
giải của em gái:
Ngỡ ngàng, ngạc nhiên vì bé Phương
lại vẽ mình, và sao bức tranh lại đẹp
thế kia
Hãnh diện tự hào: em lại vẽ chính
mình với một vẻ đẹp hoàn hảo
Xấu hổ: vì mình đã xa lánh và ghen tị
với em gái, tầm thường hơn em gái.
=> Nhân vật người anh được tác
giả chú ý khắc hoạ qua tâm trạng.

Diễn biến thái độ, tâm trạng của nhân vật người anh:

Thời điểm
Khi tài năng hội họa
của em gái chưa phát
hiện.
Khi tài năng hội họa
của em gái được phát
hiện.
Khi đứng trước bức
tranh của em gái.

Tâm trạng
Coi thường em, coi
việc làm của em
chỉ là trò trẻ con.
Mặc cảm, tự ti
=> đố kị.
Giật sững người =>
ngỡ ngàng => hãnh
diện=> xấu hổ =>
muốn khóc.

Nghệ thuật
miêu tả

Nghệ thuật
miêu tả tâm
lý chân thực,
tinh tế.

Thảo
luận

Đã bao giờ em có tâm trạng, cảm xúc
giống nhân vật “tôi” chưa? Nếu có,
hãy chia sẻ, em đã vượt qua điều đó
như thế nào?

Theo em người anh đáng trách hay
đáng được thông cảm?

Người anh đáng trách nhưng cũng đáng thông cảm
vì tính xấu ghen tị chỉ là nhất thời.
Người anh đã hối hận, day dứt, nhận ra tâm hồn
trong sáng của em và hiểu ra đố kị, ghen ghét là
tính xấu.

Thảo
luận

HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

GAMESHOW ( Phiên bản Mini)
Quy định:
- Đáp án A
- Đáp án B
- Đáp án C

- Đáp án D

Luật chơi:

- Mỗi HS sẽ được phát 4 tờ giấy nhớ (loại nhỏ) với 4 màu sắc khác
nhau: xanh - vàng - hồng – trắng (tương với với 4 đáp án của mỗi câu
hỏi theo quy định).
- HS cả lớp sẽ đứng tại chỗ để cùng tham gia trò chơi.
- GV lần lượt đọc các câu hỏi. Sau khi GV đọc xong câu hỏi, HS có 15 s
để giơ tờ giấy nhớ tương ứng đáp án
- HS nào trả lời sai câu hỏi sẽ tự động ngồi xuống, không được tham gia
trả lời câu hỏi tiếp theo.
- Hết 8 câu hỏi, (những) HS nào còn đứng (trả lời được hết 8 câu hỏi) sẽ
giành được phần thưởng.

Rung
Chuông Vàng

01

Câu 1: Nhân vật chính trong truyện Bức
tranh của em gái tôi?

Người em gái

Người em gái, anh trai
10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Bé Quỳnh

Người anh trai

02

Câu 2: Truyện Bức tranh của em gái tôi
sử dụng lời kể của ai?

Lời người anh, ngôi
thứ nhất
Lời tác giả, ngôi thứ ba

10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Lời người em, ngôi thứ
hai
Lời người dẫn truyện,
ngôi thứ hai

03

Câu 3: Truyện Bức tranh của em gái tôi, tác giả
sử dụng những phương thức biểu đạt nào?

Miêu tả

Tự sự
10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Biểu cảm

Tự sự kết hợp với
miêu tả và biểu cảm

04

Câu 4: Phương thức biểu đạt chính của văn
bản là:

Tự sự

Biểu cảm
10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Miêu tả

Nghị luận

05

Câu 5: Dòng nào diễn đạt đúng thái độ người anh
khi thoạt đầu thấy cô em gái tự chế màu vẽ?

Bực bội, khó chịu vì
em gái hay lục lọi
Lấy làm lạ, bí mật theo
dõi em

10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Thấy hơi ngạc nhiên, cho
là em nghịch ngợm
Ngăn cản không
cho em nghịch

06

Câu 6: Khi tài năng của cô em được phát
hiện, người anh có thái độ ra sao?

Chê bai, không thèm quan
tâm tranh của em
Buồn bã, khó chịu, gắt gỏng,
không còn thân với em như trước

10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Ghét bỏ, luôn luôn
mắng em vô cớ
Vui mừng vì em có tài

07

Câu 7: diễn biến tâm trạng của người anh khi
xem bức tranh em gái vẽ mình?

Hãnh diện, tự hào, xấu
hổ.
Tức tối, xấu hổ, hành
diện.

10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Ngạc nhiên, xấu hổ,
hãnh diện.
Ngỡ ngàng, hãnh diện,
xấu hổ.

08

Câu 8: Vì sao người anh thấy xấu hổ khi
nhìn thấy bức tranh em gái vẽ mình?

Em gái mình vẽ
không đẹp.
Em gái mình vẽ bằng tâm
hồn trong sáng, nhân hậu.

10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Em gái mình vẽ đẹp hơn
bình thường.
Em gái vẽ sai về mình.

09

Câu 9: Nhận xét không đúng về nhân vật người
anh

Hồn nhiên, hiếu động
Tình cảm trong sáng nhân
hậu

Tài hội họa hiếm có
10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Không quan tâm đến anh

10

Câu 10: Nhận xét nào sau đây không thể hiện đúng
bài học từ truyện "Bức tranh của em gái tôi"?

Cần vượt qua sự mặc cảm tự ti
trước tài năng của người khác.

Trân trọng và vui mừng trước
những thành công của người khác.

10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Nhân hậu ,độ lượng sẽ giúp mình
vượt qua tính ích kỉ cá nhân.

Biết xấu hổ khi mình thua kém
người khác.

PHIẾU HỌC TẬP
Tìm hiểu về nhân vật Kiều Phương
Nhóm 1,2
? Tìm chi tiết miêu
tả về ngoại hình, tính
cách của Kiều
Phương?
? Qua đó em hiểu gì
về tính tình của Kiều
Phương ?

Nhóm 3,4
? Sở thích của Kiều
Phương?
Tìm chi tiết nói về sở
thích đó của nhân
vật? Điều đó giúp
em hiểu thêm gì về
nhân vật người em?

Nhóm 5,6
? Tìm những chi tiết thể
hiện cách cư xử của Kiều
Phương dành cho mọi
người và cho anh trai?
? Bức tranh Kiều Phương
vẽ anh trai đã bộc lộ điều
gì?
? Em có nhận xét gì về
Kiều Phương?