Bài 7.
Hành trình khám phá sự thật
(Truyện trinh thám)
Văn bản

Ngôi mộ cổ

Phạm Cao Củng

I.
Trải nghiệm
cùng văn bản

1. Đọc – chú thích
a. Đọc
- Đọc nối tiếp VB
- Chú ý giọng đọc của từng nhân vật

1. Đọc – chú thích
b. Chú thích
- Tầy: bằng
- Dây quả dọi: dụng cụ gồm một sợi dây
có một đầu buộc một vật nặng thường làm
bằng chì, gọi là quả dọi, dùng để xác định
đường thẳng định.
- Lốt chân: vết chân

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
- Phạm Cao Củng (1913- 2012)
- Quê: Hải Dương
- Là một trong những người đầu tiên viết truyện
trinh thám và có thành tựu.
- Là tác giả của gần 20 cuốn truyện trinh thám
- Sáng tác tiêu biểu: Vết tay trên trần, Kho tàng
họ Đặng, Chiếc tất nhuộm bùn, Đám cưới Kỳ
Phát…

"Cái đặc biệt mà người ta thấy ở tiểu
thuyết trinh thám Phạm Cao Củng là những
nhân vật và khung cảnh do ông sáng tạo
đều có tính chất Việt Nam, hợp với trình độ
người Việt Nam ta hiện thời, không như
mấy nhà tiểu thuyết trinh thám khác đi
nhặt những mẩu chuyện ly kỳ của Tây
phương rồi cố gò ép vào những khung cảnh
lai Việt, lai Pháp... Nếu xét truyện trinh
thám của Phạm Cao Củng trong phạm vi
tương đối, người ta thấy đến nay ở nước
ta, trong loại này, tiểu thuyết của Phạm Cao
Củng vẫn là những tiểu thuyết khá hơn
cả"._Trích trong "Nhà văn hiện đại" của Vũ
Ngọc Phan xuất bản năm 1943

2. Tìm hiểu chung
b. Tác phẩm
- Xuất xứ: chương VIII trong tác phẩm Kho tàng họ Đặng.
- Thể loại: truyện trinh thám

II.
Suy ngẫm
và phản
hồi

1.
cốt truyện VÀ
nội dung bao quát
của văn bản

a. Cốt truyện

Đường đế
n
ngôi mộ cổ
Dựa vào khung tóm tắt VB
trong SGK và sắp xếp các sự
kiện theo đúng trình tự để nhớ
lại hành trình tìm kiếm kho
báu của anh em nhà họ Đặng
và thám tử Kỳ Phát.

b. Nội dung bao quát
Ngôi mộ cổ kể về hành trình thám tử Kỳ Phát cùng ba trưởng ngành nhà
họ Đặng đến khu mộ cổ.
+ Họ giải mã nội dung của các câu thơ trong bài thơ luật Đường
+ Họ tìm thấy đường vào khu mộ để tìm kho báu của gia tộc.

2.
Không gian,
thời gian,
Chi tiết,
nhân vật

a. Không gian, thời gian

– Không gian: Khu mộ cổ họ
Đặng ở Văn Lý
– Thời gian: Một đêm trăng

b. Chi tiết tiêu biểu
- Chi tiết: Nội dung các câu thơ trong bài thơ thất ngôn bát cú được ghép
từ hai câu thơ in trên bốn chiếc đĩa cổ  giúp Kỳ Phát phán đoán hướng
tìm kho báu
Ghép 2 câu
thơ trên 4
chiếc đĩa
thành 1 bài
thơ thất
ngôn bát cú

Đến Văn Lý sự mấy ai tầy
Bẩy bước nên thơ đứng ngắm cây.
Nguyệt lão giấu mình xoay tả hữu
Công hầu nở mặt chạy đông tây.
Đông hai mươi bước thêm hai bước
Tây một trăm giây, thẳng một dây.
Nằm sấp chịu đòn trăm sáu trượng
Kho tàng đâu thấy, thấy trên mây!

b. Chi tiết tiêu biểu
- Chi tiết: Nội dung các câu thơ trong bài thơ thất ngôn bát cú được ghép
từ hai câu thơ in trên bốn chiếc đĩa cổ  giúp Kỳ Phát phán đoán hướng
tìm kho báu
Ghép 2 câu
thơ trên 4
chiếc đĩa
thành 1 bài
thơ thất
ngôn bát cú

Lí giải nghĩa
của từng câu
thơ, đặc biệt
là câu “Tây
một trăm
giây, thẳng
một dây”

Đến Văn Lý sự mấy ai tầy
Bẩy bước nên thơ đứng ngắm cây.
Nguyệt lão giấu mình xoay tả hữu
Công hầu nở mặt chạy đông tây.
Đông hai mươi bước thêm hai bước
Tây một trăm giây, thẳng một dây.
Nằm sấp chịu đòn trăm sáu trượng
Kho tàng đâu thấy, thấy trên mây!

Xác định địa điểm cất giữ kho báu
(bãi bể Văn Lý).
Bước bảy bước từ cái cây để thấy được
“nguyệt lão giấu mình” và xác định
được hai hướng tả – hữu từ hai cành cây
đâm ra theo hai hướng đông – tây. Dùng
quả dọi để xác định hướng thẳng xuống
đất từ hai cành cây ấy.
Bước 22 bước từ cành bên đông, bước
100 giây từ cành bên tây.
Đánh dấu hai điểm đông – tây, nối lại
với nhau, đo từ chỗ đánh dấu theo
đường thẳng 100 trượng chính là lối
xuống hầm mộ có kho báu.

b. Chi tiết tiêu biểu
- Chi tiết: Nội dung các câu thơ trong bài thơ thất ngôn bát cú được ghép
từ hai câu thơ in trên bốn chiếc đĩa cổ  giúp Kỳ Phát phán đoán hướng
tìm kho báu
Ghép 2 câu
thơ trên 4
chiếc đĩa
thành 1 bài
thơ thất
ngôn bát cú

Lí giải nghĩa
của từng câu
thơ, đặc biệt
là câu “Tây
một trăm
giây, thẳng
một dây”

Tìm được
cửa hầm
dẫn xuống
kho báu

c. Nhân vật (thám tử Kỳ Phát)

Người giải mã bí ẩn

Đặc điểm nhân vật thám
tử trong truyện trinh
thám
Kĩ thuật điều tra
Khả năng quan sát tinh
tường
Khả năng phân tích, suy
luận sắc bén
Nhận xét

Sự thể hiện ở nhân
vật Kỳ Phát

Nhận xét chung về
nhân vật Kỳ Phát

...
...
...

...

Đặc điểm
Bằng chứng
Kĩ
thuật - Điều tra thông tin liên quan đến 4 chiếc đĩa cổ mà ông tổ họ
điều
tra Đặng để lại
vượt trội
- Sử dụng dây quả dọi từ hai cành cây hướng đông, tây để xác
định vị trí dẫn đến kho báu
Khả
năng - Quan sát đia hình, các chi tiết không gian, thời gian (12 giờ
quan
sát đêm, ánh trăng khuya) quanh khu mộ cổ của gia tộc họ Đặng để
tinh tường, liên kết với nội dung bài thơ luật Đường.
nhạy bén
- Quan sát địa thế của cây ở khu mộ để xác định hai bên tả hữu từ cành cây đâm ra hai hướng đông – tây như lời bài thơ đã
báo.
- Quan sát từng dấu vết nhỏ trên đường vào hầm mộ và đưa ra
phán đoán chính xác về việc Đặng Bá Vy và tên Nghé đã vào
hầm mộ từ trước.

Đặc điểm
Bằng chứng
Khả
năng - Phân tích, suy luận, giải mã được các chi tiết quan trọng trong bài thơ
phân tích, suy  Kỳ Phát xác định đúng đường vào hầm mộ
luận sắc bén - Liên kết được thông tin bí ẩn, khó lí giải trong câu thơ “Tây một trăm
giây, thẳng một dây” với quá trình viên cố đạo người Tây giúp ông tổ
họ Đặng tìm ra kho báu  đưa ra suy luận về việc tính khoảng cách
theo 100s đồng hồ.
Nhận xét

- Thể hiện đầy đủ đặc điểm của một người thám tử tài năng: Khả
năng suy luận, phân tích, phán đoán, sự dứt khoát trong hành động,...
- Bộc lộ những phẩm chất đáng quý như: Dũng cảm, kiên trì, bền bỉ
trước những thách thức, khó khăn trên hành trình đi tìm sự thật

3.
lời người kể chuyện, lời
nhân vật và ngôi kể

a. Lời người kể chuyện, lời nhân vật

Lời người kể chuyện

Lời nhân vật

+ Chàng bỗng tự nhiên nói.
+ Rồi chàng hắng giọng
ngâm to bài thơ bát cú.
+ Kỳ Phát chạy lại ... leo ra
một cành.
+ Kỳ Phát lại trèo sang ...
lấy que đánh dấu.
+
Ra
dáng
ngẫm
nghĩ, ...phía đông hai mươi
hai bước.
+ Kỳ Phát bèn cùng Liên
Ty ...nối liền hai chỗ đánh
dấu.

+ Các ông “đứng ngắm
cây” xem có thấy gì không?
+ Tôi để ý trăng bây giờ bị
lấp sau thân cây.
+ Đó là “Nguyệt lão giấu
mình”. ... hai cành cây ấy.
+ Phải rồi, cành bên đông
và cành bên tây.
+ “Đông hai ....” ...Một
trăm giây là gì?
+ Là một trăm giây đồng
hồ, ...cách giấu của này rồi
ư?

Tác dụng của việc sử
dụng kết hợp
+ Mô tả cụ thể các hành
động, sự việc diễn ra 
người đọc như được thấy
tận mắt chặng hành trình
khám phá lối vào ngôi
mộ cổ.
+ Thể hiện suy nghĩ,
quá trình tư duy, suy luận
của Kỳ Phát.
+ Khẳng định vai trò
quan trọng của Kỳ Phát
trong suốt tiến trình tìm
kho báu.

Thảo luận nhanh: Cho biết tác dụng của việc thám
tử Kỳ Phát đọc to bài thơ thất ngôn bát cú.

Khẳng định
bài thơ là
tấm bản đồ
nơi cất giữ
kho báu.

Từng bước
hướng dẫn
nhà họ Đặng,
đưa họ vào
hành
trình
khám phá bí
ẩn cùng.

Giúp tăng sự
hứng thú, kịch
tính, tạo nên một
không khí bí ẩn
xung quanh khu
lăng mộ của gia
tộc họ Đặng.

Giúp khẳng
định vai trò,
tầm
quan
trọng
của
thám tử Kỳ
Phát

b. Ngôi kể
- Ngôi thứ ba (người đứng bên ngoài kể lại câu chuyện)
- Tác dụng:
+ Giúp người đọc kết nối không gian, thời gian quá khứ
với hiện tại một cách tự nhiên.
+ Giúp người đọc có cái nhìn khách quan hơn về thám
tử và quá trình khám phá bí ẩn ngôi mộ cổ.

III.
Tổng kết

1. Nghệ thuật
- Cốt truyện hấp dẫn
- Sử dụng chi tiết có chọn lọc
- Nghệ thuật miêu tả tâm lý
nhân vật
- Ngôn ngữ sinh động, tự
nhiên

2. Nội dung
Truyện kể về cuộc phiêu lưu
của Kỳ Phát và ba anh em họ
Đặng trong việc tìm kiếm kho
báu. Từ đó thể hiện tài năng,
sự thông minh, nhanh nhạy
của Kỳ Phát.

3. Những điều cần lưu ý khi đọc truyện trinh thám

Bí quyế
t giải mã truyện trinh
thámCách đọc truyện trinh thám dựa trên

Đặc điểm của truyện trinh thám

đặc điểm thể loại

Không gian, thời gian

…

Cốt truyện, sự kiện

…

Chi tiết

…

Nhân vật

…

Lời người kể chuyện và lời nhân vật
(đối thoại, độc thoại nội tâm)

…

- Xác định thời gian, không gian diễn ra câu chuyện
Không
- Xác định bối cảnh xã hội liên quan đến câu chuyện
gian, thời
Chỉ
ra
được
tác
dụng
của
không
gian,
thời
gian
trong
việc
thúc
gian
đẩy tiến trình khám phá vụ án, tìm ra sự thật
- Tóm tắt các sự kiện chính trong cốt truyện
- Nhận diện được vai trò của từng sự kiện theo tiến trình điều tra,
Cốt sáng tỏ vụ án
truyện,
Vụ
án
xảy
ra

Người
điều
tra
tiến
hành
điều
tra

Tình
huống
sự kiện
phức tạp bất ngờ xuất hiện  Cuộc điều tra gặp nhiều bế tắc  Thủ
phạm cùng quá trình gây án bị vạch trần
- Xác định các chi tiết đóng vai trò là mắt xích giúp thám tử phá
án, dù là chi tiết nhỏ nhất
Chi tiết
- Phân tích được tác dụng của các chi tiết quan trọng trong hành
trình khám phá sự thật của các nhân vật

- Xác định nhân vật chính, nhân vật phụ
- Xác định vai trò của các nhân vật trong truyện
Nhân vật
- Giải thích, phân tích được tiến trình phá án của nhân vật chính
cùng những phẩm chất của một thám tử mà nhân vật đã thể hiện

Lời
người kể
chuyện
và lời
nhân vật

- Xác định lời người kể chuyện, lời nhân vật
- Chỉ ra được vai trò của lời người kể chuyện trong quá trình dẫn
dắt câu chuyện
- Giải thích, phân tích được tác dụng của việc sử dụng đối thoại,
độc thoại nội tâm (nếu có) trong lời nhân vật

Truy tìm
kho báu

Bắt đầu thôi nào?

Chúc mừng

Nhóm người trong câu chuyện đến
khu mộ họ Đặng ở đâu?
A. Văn Miếu

B. Văn Lý

C. Văn Lâm

D. Văn Giang

Văn bản “Ngôi mộ cổ” trích từ chương nào của
tác phẩm “Kho tàng họ Đặng?

A. Chương V

B. Chương VI

C. Chương VII

D. Chương VIII

Kỳ Phát sử dụng vật gì để xác định vị
trí dưới đất?
A. Dây thừng

B. Chùm chìa khóa

C. Cành cây

D. Đèn pin

Câu thơ "Đông hai mươi bước thêm hai
bước" ám chỉ điều gì?

A. Hướng đi tìm kho báu

B. Số bước cần đi

C. Thời gian chờ đợi

D. Số người trong nhóm

Nhân vật “thám tử” của văn bản “ngôi mộ
cổ” là ai?

A. Liên Ty

B. Kỳ Phát

C. Marco Polo

D. Tào Tử Kiến

Tại sao nhóm của Kỳ Phát lại sửng sốt khi thấy
lỗ hổng dưới đất?
A. Vì không ngờ kho báu
tồn tại

B. Vì sợ hãi

C. Vì ngạc nhiên về độ
chính xác của bài thơ

D. Vì thấy có người khác
đã đến trước

Việc sử dụng chùm chìa khóa của Kỳ Phát có ý
nghĩa gì?
A. Để mở cửa kho báu

B. Để đánh dấu vị trí

C. Để làm vật nặng cho
dây dọi

D. Để đo khoảng cách