BÀI 18
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ
ĐẦU THẾ KỈ X

KHỞI ĐỘNG

Những bức tranh này giúp em liên tưởng đến ai? Nhân vật đó, gắn liền với trận chiến lịch
sử nào mà em biết?

Bài 18:
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X

2. Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938
a. Kế hoạch đánh giặc
Các em xem phim tư
liệu và đọc mục “Em có
biết”- SGK, tr.83 để
nắm được vài nét về
Ngô Quyền

Ngô Quyền (898- 944)

Phim tư liệu giới thiệu về Ngô Quyền
(nguồn: https://www.youtube.com/watch?v=lLfXPJ4yGZ0)

* Nhân vật lịch sử Ngô Quyền
Qua phim tư liệu và thông
tin trong(898-944)
SGK em hãylànêungười
Ngô Quyền
những
hiểuTây
biết–của
về xuất
Đường Lâm
(Sơn
Hàem
Nội),
nhân
vậtgia
lịchđình
sử Ngô
thân trong
một
quýQuyền
tộc.

Ông là người tài năng, dũng lược, có
sức khỏe phi thường.
Ông là con rể của Dương Đình
Nghệ, giữ chức Thứ sử, trấn giữ Ái
châu (Thanh Hóa).

Năm 937, Dương Đình Nghệ bị một nha tướng
dưới quyền là Kiều Công Tiễn giết hại để đoạt
chức Tiết độ sứ. Hành động phản trắc của Kiều
Công Tiễn đã gây nên một làn sóng bất bình, căm
giận trong mọi tầng lớp nhân dân. Trước hoàn
cảnh đó Ngô Quyền đã tập hợp lực lượng đưa
quân từ Ái Châu ra Đại La để giệt trừ tên phản
tặc Kiều Công Tiễn…

* Hoàn cảnh lịch sử:
- Năm 937, Kiều Công Tiễn
giết chết Dương Đình Nghệ
để đoạt chức.
- Ngô Quyền liền kéo quân
ra Bắc để tiêu diệt Kiều
Công Tiễn.
- Kiều Công Tiễn vội cho
người sang cầu cứu nhà Nam
Hán. Vua Nam Hán nhân cớ
đó, sang xâm lược nước ta
lần hai.

Cuối năm 938, sau khi nhận được tin cầu cứu và
xin làm nội gián của Kiều Công Tiễn, mặc cho
nhiều trọng thần khuyên can, vua Nam Hán là
Lưu Cung phong con trai Vạn Vương Hoằng
Tháo làm Giao Vương dẫn một đội quân hùng
mạnh vượt biển xâm lược nước ta.

* Âm mưu, thủ đoạn của quân Nam Hán:

-

Đạo quân vua Nam
Hán
đóng ở Hải
Môn

Đạo quân thuỷ do
Lưu
Hoằng
Tháo chỉ huy

Lược đồ quân Nam Hán tiến quân xâm lược nước ta

Hoạt động cặp đôi
?Ngô Quyền đã chuẩn bị cho trận thuỷ chiến chặn
giặc như thế nào?
?Em có nhận xét gì về kế hoạch đó?
?Theo em kế hoạch ấy sẽ gây cho giặc những khó
khăn gì?
Kế hoạch của
Ngô Quyền

Nhận xét

KH đó gây khó
khăn cho giặc

2. Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938
a. Kế hoạch đánh giặc
- Năm 938, quân Nam Hán do Hoằng Tháo chỉ huy theo đường biển ồ
ạt tiến sang xâm lược nước ta.

* Kế hoạch đánh giặc của Ngô Quyền:

Ngô Quyền bảo với tướng tá: “ Hoằng Tháo là một đứa trẻ
dại, đem quân từ xa đến, quân lính mệt mỏi lại nghe tin Kiều
Công Tiễn chết nên không có người làm nội ứng, đã mất vía
trước rồi. Quân ta sức mạnh đối địch với quân mệt mỏi, tất
phá được. Song họ có lợi ở thuyền, nếu ta không phòng bị
trước thì chuyện được thua không thể biết được”

Quan sát hình 6
và khai thác tư
liệu, em hãy cho
biết Ngô Quyền
đã chuẩn bị kế
hoạch cho trận
thủy chiến chặn
giặc như thế nào.

Năm 938, quân Nam Hán do
Hoằng Tháo làm chủ tướng từ
Quảng Đông theo đường biển ồ ạt
tiến sang xâm lược nước ta.
Trước vận nước lâm nguy, Ngô
Quyền đã gấp rút chuẩn bị kế hoạch
đối phó với quân Nam Hán. Vùng
cửa sông Bạch Đằng được lựa chọn
để bố trí trận địa đánh giặc.
Ngô Quyền cho quân vạt nhọn cọc
lớn, đầu vạt bịt sắt, sau đó đóng
ngầm cọc ở cửa biển. Lợi dụng thủy
triều lên xuống theo tự nhiên để dễ
dàng chế ngự địch

ẰN
G
HĐ
GB
ẠC
SÔ
N

Đốn gỗ làm cọc
G
Ô N NG
S
A
Ằ
CỬ H Đ
C
BẠ

Mô phỏng trận địa cọc trên sông Bạch Đằng

Lược đồ sông Bạch Đằng năm 938

- Ngô Quyền đã chọn sông Bạch Đằng để bố trí trận địa đánh giặc.

Theo em, trận
địa cọc Bạch
Đằng sẽ gây khó
khăn gì cho
quân giặc?

- Giặc không thông thuộc địa hình, không
nắm được thủy triều sẽ bị động… trong khi
quân ta làm chủ địa hình
- Mang thái độ chủ quan, khinh địch, cậy
là nước lớn nên coi thường quân ta

Kế hoạch đánh
giặc của Ngô
Quyền chủ động
và độc đáo ở
điểm nào?

Chủ động: Xác định được quân giặc vào
nước ta theo hướng sông Bạch Đằng, đón
đánh quân xâm lược bằng cách bố trí lực
lượng hùng mạnh và xây dựng trận địa
bãi cọc ngầm trên sông Bạch Đằng.

Độc đáo: xây dựng trận địa bãi cọc ngầm với hàng nghìn
cây cọc nhọn. Lợi dụng lúc thủy triều lên, sử dụng thuyền
nhỏ, nhẹ, dễ luồn lách ở bãi cọc để dụ thuyền địch vào trận
địa cọc ngầm. Thuyền địch to, cồng kềnh rất khó khăn khi
tìm cách thoát khỏi bãi cọc lúc nước triều xuống.

Mùa đông năm 938, kế hoạch cho trận quyết
chiến chống lại quân Nam Hán đã được quyết
định. Dưới sự chỉ đạo của Ngô Quyền, quân ta đã
dốc toàn lực lượng dựng thế trận ngầm trên sông
Bạch Đằng với lòng tin chắc thắng.

b. Trận chiến Bạch Đằng 
- Diễn biến, kết quả:

Dựa vào Hình 7. Lược đồ
trận Bạch Đằng năm 938
(SGK, tr.84) hãy trình bày
diễn biến, kết quả trận
chiến Bạch Đằng năm 938

Phim hoạt hình Đại chiến Bạch Đằng
(nguồn: https://www.youtube.com/watch?v=qHpgoDfo9VA)

ẰN
G
HĐ
GB
ẠC
SÔN

Năm 938, đoàn thuyền chiến Nam
Hán do Lưu Hoằng Tháo chỉ huy
kéo vào vùng biển nước ta.

CỬA SÔNG
BẠCH ĐẰNG

- Khi nước triều lên: quân ta khiêu
chiến, giả thua, nhử địch lọt vào
trận địa phục kích
Lược đồ chiến thắng Bạch Đằng năm 938

Lưu Hoằng tháo thúc quân hăm
hở đuổi theo, vượt qua bãi cọc
ngầm mà không biết.
Lược đồ chiến thắng Bạch Đằng năm 938

Lưu Hoằng tháo thúc quân hăm
hở đuổi theo, vượt qua bãi cọc
ngầm mà không biết.

Lược đồ chiến thắng Bạch Đằng năm 938

Nước triều bắt đầu rút, Ngô Quyền hạ
lệnh dốc toàn lực lượng đánh quật trở
lại.
Quân Hán chống không nổi, rút chạy
ra biển.
Lược đồ chiến thắng Bạch Đằng năm 938

- Diễn biến, kết quả:
+ Cuối năm 938, quân Nam Hán kéo vào nước ta theo đường biển
+ Nước triều lên, Ngô Quyền cho quân đánh nhử quân địch lọt vào trận
địa bãi cọc ngầm.
+ Nước triều xuống, ta dốc toàn lực tấn công. Giặc thua đau, phải rút
chạy về nước
Trận Bạch Đằng của Ngô Quyền đã kết thúc thắng
lợi.
- Ý nghĩa:

Biển bừng khí thế, gió đông dâng,
Giương cánh buồm thơ, vượt Bạch Đằng.
Kình sấu băm vằm, non mấy khúc,
Giáo gươm chìm gãy, bãi bao tầng.
Cửa sông hiểm yếu, trời xây dựng,
Hào kiệt công danh, đất lẫy lừng.
Việc cũ qua rồi, đầu ngoảnh lại,
Dòng sông ngắm cảnh, dạ bâng khuâng.
Thơ chữ Hán Nguyễn Trãi, dịch thơ: Tố Hữu

"Tiền Ngô Vương có thể lấy quân mới họp của đất
Việt ta mà phá được trăm vạn quân của Lưu Hoằng
Tháo, mở nước xưng vương, làm cho người phương
Bắc không dám lại sang nữa. Có thể nói là một cơn
giận mà yên được dân, mưu giỏi mà đánh cũng giỏi
vậy".
Lê Văn Hưu- “Đại Việt sử ký toàn thư”

Trận Bạch Đằng
thắng lợi có ý
nghĩa như thế
nào?

Là chiến thắng lịch sử vẻ vang
của dân tộc ta: kết thúc hơn
1000 năm đô hộ của phong kiến
phương Bắc, mở ra thời kì độc
lập lâu dài cho dân tộc ta.

- Ý nghĩa: chấm dứt thời Bắc thuộc, mở ra thời kỳ mới trong lịch sử dân
tộc ta - thời kì độc lập tự chủ lâu dài.

LUYỆN TẬP
Câu 1: GV giao nhiệm vụ cho HS dựa vào
diễn biến hóa thân để diễn lại hoạt cảnh
chiến thắng Bạch Đằng
- 2 hs đóng vai cọc gỗ
- 2 hs đóng vai thuyền ta
- 2 hs đóng vai thuyền địch
- 2 hs làm nước triều
- 1 hs dẫn truyện

- Khi nước triều lên (2 hs cầm dải khăn xanh
nâng lên cao giả làm thủy triều), Ngô Quyền cho
thuyền nhỏ ra khiêu chiến (2 bạn đóng thuyền
nhỏ của ta), nhử thuyền địch (2 bạn đóng thuyền
địch, thuyền to) vượt qua bãi cọc ngầm, lọt vào
trần địa của ta.
- Khi nước triều rút (2 hs cầm dải khăn xanh hạ
xuống thấp giả làm thủy triều xuống), Ngô
Quyền tiến công bất ngờ. Giặc tháo chạy, xô vào
bãi cọc, tan vỡ. Hoằng Tháo tử trận.

LUYỆN TẬP
2. Tại sao Ngô Quyền chọn sông Bạch Đằng làm trận địa chống quân
Nam Hán?
Ngô Quyền chọn sông Bạch Đằng làm trận địa chống quân Nam Hán vì: 
- Do vị trí địa lý của sông Bạch Đằng: Sông Bạch Đằng nằm ở phía Đông
Bắc nước ta. Đây là con đường biển ngắn nhất từ phía đông nam Trung
Quốc tiến xuống nước ta. Do đó nhà Nam Hán đã lựa chọn con đường này
- Do đặc điểm tự nhiên của sông Bạch Đằng:
Sông Bạch Đằng có tên nôm là sông Rừng vì hai bên bờ là rừng rậm =>
thuận lợi cho việc đặt phục binh mai phục
Sông có hải lưu thấp, độ dốc không lớn nên chịu ảnh hưởng mạnh của
thủy triều. Mực nước sông lúc triều lên xuống chênh lệch nhau 2 đến 3m =>
thuận lợi để xây dựng trận địa cọc ngầm

HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
- Viết về một nhân vật lịch sử tiêu biểu trong thế
kỉ thứ X: HS được tuỳ chọn nhân vật nhưng cần
nêu được: quê hương, tiều sử, thành tựu tiêu biểu
của cá nhân, đóng góp của nhân vật đó,...
- Sưu tầm thêm tư liệu, hình ảnh có liên quan đến
kiến thức trong bài học mà em tâm đắc.
HS có thể tập cách tra cứu thông tin trên internet
bằng việc sử dụng các từ khoá liên quan (ví dụ:
Khúc Thừa Dụ, Ngô Quyền, chiến thắng Bạch
Đằng,...).

HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ

1. Học thuộc bài và hoàn thành các bài tập.
2. Đọc và trả lời câu hỏi của Bài 19. Vương quốc
Cham-pa từ thế kỉ II đến thế kỉ X.

HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
HS thực hiện hoạt động vận dụng kiến thức đã học sau:
+ Tìm tên đường/phố/trường (ở địa phương hoặc qua sách, báo, internet)
có tên gọi Ngô Quyền.
+ Thiết kế thẻ nhớ lịch sử hoặc poster giới thiệu về địa điểm gắn liền với
nhân vật lịch sử Ngô Quyền.
+ Chia sẻ hiểu biết của HS về địa điểm tìm hiểu được trước lớp theo định
hướng: Tên trường/đường/phố; Địa điểm; tại sao đặt tên Ngô Quyền cho
các địa điểm trên? Qua đó em có suy nghĩ gì về Ngô Quyền?...

 PHIẾU HỌC TẬP 
Họ tên HS:………………………Lớp:…………………………..
Nhiệm vụ: Dựa vào kiến thức đã học và thông tin mục b: Trận chiến Bạch Đằng - SGK,
tr.84 - 85, em hãy thực hiện các yêu cầu sau:
1. Tên chiến thắng: ……………
2. Thời gian: …………………..
3. Đối đầu với kẻ thù:………….
4. Tóm tắt diễn biến:
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
5. Kết quả: …………………………………………………………………
6. Ý nghĩa lịch sử (Thử rút 3 ý nghĩa lịch sử của chiến thắng Bạch Đằng năm 938):
Ý nghĩa 1:…………………………………………………………………..
Ý nghĩa 2:…………………………………………………………………..
Ý nghĩa 3:………………………………………………………………......

Ý nghĩa lịch sử của chiến thắng Bạch Đằng
• Thể hiện ý chí quyết tâm đấu tranh chống xâm
lược của dân tộc ta.
• Bảo vệ vững chắc nền độc lập dân tộc.
• Đánh dấu sự trưởng thành của dân tộc và kết
thúc hoàn toàn thời kì đấu tranh giành lại độc
lập hàng chục thế kỉ, đưa dân tộc ta bước sang
một kỉ nguyên mới.