BÀI 8. NHÀ VĂN VÀ TRANG VIẾT
Văn bản 2.
ĐỌC VĂN – CUỘC CHƠI ĐI TÌM Ý NGHĨA
( Trần Đình Sử)

Giáo sư: Trần Đình Sử

Sau khi đọc – soạn bài cũng như tìm
hiểu về cuộc đời, sự nghiệp của GS
Trần Đình Sử, em hãy nêu hiểu biết
của em về tác giả, tác phẩm?

I. Đọc và tìm hiểu chung.
1. Đọc
2. Tìm hiểu chung
a.Tác giả.
- Trần Đình Sử sinh năm 1940 tại Huế. Quê gốc tại làng Phú Lễ, xã 
Quảng Phú, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên, sau này là Thừa Thiên Huế.
- Ông là một giáo sư, tiến sĩ lý luận văn học, Nhà giáo Nhân dân, giảng
viên Đại học Sư phạm Vinh, Đại học Sư phạm Hà Nội và một số trường
đại học khác ở Việt Nam. Ông là một trong những nhà lí luận văn học
hàng đầu của Việt Nam và có nhiều đóng góp trong việc làm thay đổi diện
mạo nền lí luận, phê bình văn học của Việt Nam những năm cuối thế kỉ
XX đầu thế kỉ XXI
- Đã xuất bản nhiều chuyên luận chuyên sâu, trong đó tiêu biểu là các công

b. Tác phẩm.
- Thể loại: Lí luận văn học
- PTBĐ: Nghị luận.
- Nhan đề: Do người biên soạn sách đọc.
* Bố cục: 3 phần
- Phần 1: đoạn (1) Giới thiệu vấn đề
- Phần 2: đoạn (2,3,4,5) Giải quyết vấn đề
- Phần 3: (6) Kết thúc vấn đề

Luận đề của văn bản Đọc văn
- cuộc chơi tìm ý nghĩa là gì?

II. Khám phá văn bản.
1. Giới thiệu vấn đề ( luận đề của văn bản)
Trong văn bản Đọc văn - cuộc chơi tìm ý nghĩa có
những luận đề như sau:
- Đặc điểm quan trọng của văn học là có ý nghĩa
tiềm ẩn.
- Con người xây dựng nên rất nhiều lí thuyết và
phương pháp để nắm bắt ý nghĩa
- Ý nghĩa của văn học không chỉ nằm trong văn bản
mà còn nằm trong mối liên hệ trên nhiều phương
diện, nhiều góc độ, nhiều mặt giữa văn bản. Ý nghĩa
đó cũng có thể nằm trong mối liên hệ nhiều mặt
giữa văn bản với cuộc đời, xã hội.
- Tác phẩm văn học và đọc văn thật sự là một hiện
tượng kì diệu, thú vị
- Đọc văn là nền tảng của học văn.
=> Đó chính là bản chất, ý nghĩa của việc đọc văn

- Chia nhóm: 6 nhóm – Thời gian 7 phút
- Y/c các nhóm trao đổi sản phẩm đã chuẩn bị ở nhà cùng nhau trao đổi về phiếu học tập có thể
chỉnh sửa nếu cần thiết.
- Thời gian nghiên cứu cá nhân trong nhóm là 2 phút, thảo luận nhóm 5 phút, sau đó cử đại
diện trình bày.
PHIẾU HỌC TẬP
Nhóm……
Nhiệm vụ:

Câu hỏi, yêu cầu

? Em hãy chỉ ra các luận
điểm trong văn bản. Các
luận điểm đó có tác dụng
làm rõ những khía cạnh
nào của luận đề?
 

 

Trả lời câu hỏi, thực hiện
yêu cầu

PHIẾU HỌC TẬP
Nhóm……
Nhiệm vụ:
Câu hỏi, yêu cầu
Trả lời câu hỏi, thực hiện yêu cầu
?Tác giả cho rằng ý nghĩa của tác
 
phẩm văn học thường không cố định.
Câu văn nào trong văn bản giúp em
hiểu rõ về vấn đề này?
? Trong văn bản, các từ ngữ như chơi
trò, trò chơi, ú tim, chơi được lặp lại
nhiều lần. Với những từ ngữ đó, tác
giả lí giải như thế nào về việc đọc
văn?
 

PHIẾU HỌC TẬP
Nhóm……
Nhiệm vụ:

Câu hỏi, yêu cầu
Luận điểm “cuộc đi tìm ý nghĩa
 
không có hồi kết thúc” ở đoạn (3) đã
được tác giả làm sáng tỏ như thế nào?
Em hãy bổ sung một số bằng chứng
lấy từ trải nghiệm đọc của chính
mình.
 

Trả lời câu hỏi, thực hiện yêu cầu

PHIẾU HỌC TẬP
Nhóm……
Nhiệm vụ:

Câu hỏi, yêu cầu

Trả lời câu hỏi, thực hiện yêu cầu

Trong đoạn (4) có câu: “Thưởng
 
thức văn học cũng có quy luật.”. Câu
văn đó nhắc nhở em điều gì?
 

PHIẾU HỌC TẬP
Nhóm……
Nhiệm vụ:

Câu hỏi, yêu cầu
Đọc đoạn (5) và cho biết vì sao  
tác giả quan niệm tác phẩm
văn học và đọc văn là một hiện
tượng diệu kì. Giọng văn trong
đoạn (5) có gì khác với những
đoạn còn lại?
 
 

Trả lời câu hỏi, thực hiện yêu
cầu

PHIẾU HỌC TẬP
Nhóm……
Nhiệm vụ:

Câu hỏi, yêu cầu
Em hãy chỉ ra mối quan hệ
giữa đoạn (5) và đoạn (6). Mối
quan hệ đó làm rõ ý nghĩa gì
của việc đọc văn?
 
 

Trả lời câu hỏi, thực hiện yêu
cầu
 

2. Giải quyết vấn đề
a. Hệ thống luận điểm của văn bản
- Mỗi đoạn trong VB thể hiện một luận điểm:
+ Luận điểm 1: Ý nghĩa của văn học là tiềm ẩn và khó nắm bắt.
+ Luận điểm 2: Mục đích của việc đọc văn là đi tìm ý nghĩa cuộc đời qua
VB văn học.
+ Luận điểm 3: Cuộc đi tìm ý nghĩa không có hồi kết thúc.
+ Luận điểm 4: Người đọc được quyển tự do nhưng không thể tuỳ tiện
trong tiếp nhận.
+ Luận điểm 5: Tác phẩm văn học và đọc văn là một hiện tượng diệu kì.
+ Luận điểm 6: Giá trị của việc đọc văn.
* Các luận điểm đã làm rõ và chứng minh các vấn đề, ý nghĩa khác nhau
của văn bản nhằm hướng tới các khía cạnh khác nhau của luận đề về mặt ý
nghĩa cũng như lý thuyết.

PHIẾU HỌC TẬP
Nhóm……
Nhiệm vụ:
Câu hỏi, yêu cầu
Trả lời câu hỏi, thực hiện yêu cầu
?Tác giả cho rằng ý nghĩa của tác
 
phẩm văn học thường không cố định.
Câu văn nào trong văn bản giúp em
hiểu rõ về vấn đề này?
? Trong văn bản, các từ ngữ như chơi
trò, trò chơi, ú tim, chơi được lặp lại
nhiều lần. Với những từ ngữ đó, tác
giả lí giải như thế nào về việc đọc
văn?
 

2. Giải quyết vấn đề
b. Câu văn dẫn chứng thể hiện ý nghĩa văn bản không cố định
- Câu văn giúp hiểu rõ ý nghĩa của VB văn học thường không cố định là:
“Lí thuyết đọc ngày nay cho thấy ỷ nghĩa của văn học không ngừng biến
động, lớn lên, tuỳ vào cách người ta thiết lập mối liên hệ giữa các loại
VB với nhau?
c. Các từ ngữ làm nổi bật luận đề, luận điểm của văn bản
+ Các từ ngữ như chơi trò, trò chơi, ú tim, chơi được lặp lại nhiều lần
-> tác giả lí giải việc đọc văn cũng sẽ giống như chúng ta đang tham gia
một trò chơi
+ Người đọc tham gia vào trò chơi nhiều bất ngờ
-> So sánh việc đọc văn với trò chơi và với âm nhạc

PHIẾU HỌC TẬP
Nhóm……
Nhiệm vụ:

Câu hỏi, yêu cầu
Luận điểm “cuộc đi tìm ý nghĩa
 
không có hồi kết thúc” ở đoạn (3) đã
được tác giả làm sáng tỏ như thế nào?
Em hãy bổ sung một số bằng chứng
lấy từ trải nghiệm đọc của chính
mình.
 

Trả lời câu hỏi, thực hiện yêu cầu

PHIẾU HỌC TẬP
Nhóm……
Nhiệm vụ:

Câu hỏi, yêu cầu

Trả lời câu hỏi, thực hiện yêu cầu

Trong đoạn (4) có câu: “Thưởng
 
thức văn học cũng có quy luật.”. Câu
văn đó nhắc nhở em điều gì?
 

2. Giải quyết vấn đề
d. Các lí lẽ, dẫn chứng làm rõ luận đề, luận điểm
- Luận điểm “cuộc đi tìm ý nghĩa không có hồi kết thúc” ở đoạn (3) đã được làm sáng
tỏ bằng việc đưa ra nhiều tầng nghĩa, đa nghĩa, mơ hồ, không dễ tóm lược được bằng
một câu nhận định hay một công thức nào đó.
+ Không ai có thể đọc tác phẩm một lần là xong vì vậy nên cuộc đi tìm ý nghĩa không
có hồi kết vẫn luôn là một ẩn số và luôn được đào sâu tìm kiếm các tầng nghĩa khác
nhau.
+ Bằng chứng lấy từ trải nghiệm đọc của chính mình thông qua tác phẩm như: "Lão
Hạc"….. 
- Trong đoạn (4) có câu: “Thưởng thức văn học cũng có quy luật.”.
+ Cảm nhận văn học một cách tuần tự giống như một bản nhạc. ( Chúng ta cần lắng
nghe những lời nhạc từ khi bắt đầu dạo nhạc cho tới khi vào điệp khúc và tới hồi kết.)
+ Người đọc được tự do tiếp nhận, nhưng không thể tùy tiện suy diễn.
- Đoạn (5) cho ta thấy được tác giả quan niệm tác phẩm văn học và đọc văn là một
hiện tượng diệu kì.

PHIẾU HỌC TẬP
Nhóm……
Nhiệm vụ:

Câu hỏi, yêu cầu
Đọc đoạn (5) và cho biết vì sao  
tác giả quan niệm tác phẩm
văn học và đọc văn là một hiện
tượng diệu kì. Giọng văn trong
đoạn (5) có gì khác với những
đoạn còn lại?
 
 

Trả lời câu hỏi, thực hiện yêu
cầu

2. Giải quyết vấn đề
d. Các lí lẽ, dẫn chứng làm rõ luận đề, luận điểm
- Giọng văn trong đoạn (5) khác với những đoạn còn lại ở điểm: giọng văn trong đoạn
này mang tới nhiều lời  tâm sự, chia sẻ của tác giả tới người đọc, cụ thể như sau:
+ Làm sống dậy và cụ thể hoá thế giới hình tượng tồn tại tiềm tàng trong tác phẩm,
chuyển hoá nó thành “câu chuyện” của chính bản thân người đọc, buộc người đọc phải
“toàn tâm toàn ý” suy nghĩ về nó, cũng có nghĩa là bận lòng, bận trí về “những điều
chưa bao giờ nghĩ tới” trước khi đọc văn học.
+ Xoá bỏ ranh giới giữa độc giả và nhà văn
+ Đọc văn học cho phép độc giả có những cách cụ thể hoá khác nhau, diễn giải khác
nhau về hình tượng trong tác phẩm. Tất cả những điều này làm cho thế giới hình tượng
trở nên có tính chất mở, phát triển phong phú thêm lên qua từng trường hợp đọc.

PHIẾU HỌC TẬP
Nhóm……
Nhiệm vụ:

Câu hỏi, yêu cầu
Em hãy chỉ ra mối quan hệ
giữa đoạn (5) và đoạn (6). Mối
quan hệ đó làm rõ ý nghĩa gì
của việc đọc văn?
 
 

Trả lời câu hỏi, thực hiện yêu
cầu
 

3. Kết thúc vấn đề
- Mối quan hệ giữa đoạn (5) và đoạn (6) làm rõ ý nghĩa của nội dung đoạn trích tập
trung bàn về hai khái niệm: “tác phẩm văn học” và “đọc văn học”.
+ Mối quan hệ nhân - quả ( đoạn 5 nhân, đoạn 6 kết quả)
+ Đọc văn giúp tự phát hiện ra mình lớn lên, trưởng thành hơn trong hoàn thiện nhân
cách '' Văn học là nhân học'' ( M.Gorki)
 

? Nêu nội dung chính
về nghệ thuật và nội
dung

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Lập luận chắc chắn, lô
gic
- Cách nêu luận để, xây
dựng luận điểm và sử
dụng lí lẽ, bằng chứng
để thuyết phục người
đọc rất hợp lí.
 
2. Nội dung
- Đọc văn là nển tảng
của học văn, muốn học
giỏi văn phải bắt đầu
bằng đọc văn; đối với
độc giả nói chung, đọc
văn giúp “ tự phát hiện

LUYỆN
TẬP
Em hãy viết đoạn văn (khoảng 10 câu) trình
bày luận điểm '' Không ai có thể đọc tác
phẩm một lần là xong''

Câu 1: Hãy cho biết văn bản Đọc văn - cuộc chơi đi tìm
ý nghĩa có luận điểm nào dưới đây.
A. Đặc điểm quan trọng của văn học là có một ý nghĩa
nhưng đó là ý nghĩa tiềm ẩn bên trong tác phẩm văn học
B. Tác phẩm văn học và đọc văn thật sự là một hiện tượng
cuộc sống
C. Mục đích của việc đọc văn là đi tìm ý nghĩa của cuộc đời
qua văn bản văn học
D. Mục đích của việc đọc văn là hướng tới con người

Câu 2: Các từ ngữ như chơi trò, trò chơi, ú tim, chơi được
lặp lại nhiều lần có ý nghĩa gì?
A. Lí giải việc đọc văn cũng sẽ giống như chúng ta đang đi
chơi với người khác vậy
B. Lí giải việc đọc văn cũng sẽ giống như chúng ta đang
tham gia một trò chơi
C. Là một đoạn dẫn chứng về trò chơi trong môn văn yêu
thích
D. Là một cách để chúng ta tham gia vào việc học văn
không cảm thấy chán.

Câu 3: Trong đoạn (4) có câu: “Thưởng thức văn học cũng
có quy luật.”, vậy quy luật đó là gì?
A. Người đọc được tự do tiếp nhận, có thể suy diễn một cách
tùy tiện.
B. Người đọc bắt buộc tiếp nhận tác phẩm, nhưng không thể
tùy tiện suy diễn.
C. Người đọc được tự do tiếp nhận tác phẩm và tự do suy
diễn.
D. Người đọc được tự do tiếp nhận, nhưng không thể tùy
tiện suy diễn.

Câu 4: Theo tác giả việc đọc văn giúp chúng ta điều gì?
A. Đọc văn giúp ta thanh lọc tâm hồn
B. Đọc văn giúp tự phát hiện ra mình lớn lên
C. Đọc văn giúp hoàn thiện nhân cách
D. Đọc văn giúp ta bồi dưỡng thêm kiến thức

VẬN DỤNG

Em hãy viết đoạn văn (khoảng
10 câu) trình bày luận điểm ''
Không ai có thể đọc tác phẩm
một lần là xong''

- Về nội dung:
Mở đoạn: Giới thiệu vai trò của tác phẩm văn học đối với đời sống, trích luận điểm ''
Không ai có thể đọc tác phẩm một lần là xong''
Thân đoạn
- Giải thích: Tại sao đọc tác phẩm không chỉ một lần…
- Vai trò, ý nghĩa của việc tiếp nhận tác phẩm văn học
+ Đọc tác phẩm không chỉ đọc một lần là xong mà đọc bằng cả trái tim, khối óc, tâm
hồn người đọc.
+ Đọc để hòa mình vào trong tác phẩm văn học, sống trong tác phẩm. Thấy được
những giá trị về nghệ thuật và nội dung của tác phẩm
+ Đọc để tìm thấy sợi dây liên kết giữa tác giả - tác phẩm – độc giả, hiểu được ý đồ
của tác giả gửi gắm qua tác phẩm.
+ Đọc để thấy được văn chương bồi đắp, rèn luyện cho con người những giá trị chân
– thiện- mĩ.
- Lấy dẫn chứng phù hợp trong các tác phẩm văn học.
Kết đoạn: Đọc văn chính là hoàn thiện nhân cách để thấy mình lớn lên
- Về hình thức: Đoạn văn cần đảm bảo số câu theo yêu cẩu Các câu trong đoạn cần
đúng chính tả, ngũ pháp; sử dụng từ ngữ phù hợp; đảm bảo sự liên kết, mạch lạc.

• Hướng dẫn học tập.
- Ôn tập các nội dung đã học về văn bản
- Hoàn thiện bài tập phần Viết – kết nối với đọc
- Nội dung: Thực hành tiếng Việt:
+ Đọc soạn các thành phần biệt lập.

Chân thành cảm ơn!!!