I. Tìm hiểu chung
a. Tác giả

Đoàn Văn Cừ (1913 – 2004)
- Quê: Nam Định
- Là nhà thơ tiêu biểu của phong
trào thơ mới.
- Được tặng giải thưởng về Văn
học nghệ thuật 2001
- Sáng tác tiêu biểu: “Thôn ca I”
(1939), “Thôn ca II” (1960), “Dọc
đường xuân” (1979)

b. Tác phẩm

Xuất xứ
Thể thơ
Cách gieo vần
Cách ngắt nhịp
Nhan đề
Bố cục
Mạch cảm xúc

Tìm hiểu chung về bài thơ
“Đường về quê mẹ”

Xuất xứ: Thơ Mới 1932-1945: Tác giả và tác phẩm
Thể thơ: bảy chữ
Gieo vần: Vần chân (ngần – thân, đê – bề, vàng – bàng, đầu – nâu,
đồng – hồng, quen – quên).
Nhịp thơ: 4/3, 3/4, 2/2/3
Nhan đề: đặt theo cách chọn sự việc, hình ảnh gây ấn tượng đường
về quê mẹ, khơi nguồn cảm hứng cho tác giả

Bố cục: Bài thơ gồm 6 khổ thơ.
1

Phần 1: Khổ 1: Không gian và thời gian khi “tôi” về quê.

2

Phần 2: Khổ 2, 4: Bức tranh thiên nhiên và con người nơi làng quê.

3

Phần 3: Khổ 3, 5: Hình ảnh người mẹ trên con đường về quê.

4

Phần 4: Khổ 6: Hình ảnh mẹ trong cảm nhận của mọi người.

* Mạch cảm xúc: Mở đầu là cảm xúc nhớ nhung, dòng hồi
tưởng của nhà thơ về không gian thời gian của kỉ niệm cùng
mẹ về thăm quê ngoại (khổ 1). Sau đó, nhà thơ hồi tưởng lại
kí ức về quê ngoại cùng mẹ với niềm vui, sự háo hức của nhà
thơ trước bức tranh nhiên nhiên và con người trên đường về
quê ngoại (khổ 2,4). Ở đó, có niềm hạnh phúc, tự hào của
nhà thơ khi cảm nhận được vẻ đẹp của người mẹ (khổ 3,5).
Khép lại bài thơ là niềm tự hào của nhà thơ về hình ảnh mẹ
trong cảm nhận của mọi người (Khổ cuối).
Nhớ về quá khứ với hình ảnh của người mẹ thân
thương.

II. Tìm hiểu văn bản
1. Chủ thể trữ tình và cảm xúc chủ đạo
- Chủ thể trữ tình : “tôi” là người con
(nhà thơ).
- Cảm hứng chủ đạo: Tình cảm nhớ
nhung, biết ơn của nhà thơ dành cho mẹ
và quê hương được thể hiện qua những
ký ức sâu đậm của nhà thơ.

 Bài thơ là lời của ai?
Viết về ai?Về điều gì?
 Cảm hứng chủ đạo
của bài thơ là gì?

2. Kí ức của nhà thơ trên đường về quê mẹ ( k1,2,4)
a. Kỉ niệm của tôi về “con đường” về quê.
- Cách xưng hô: “U tôi”  cách gọi đầy thân thương
- Thời gian về quê: mỗi dịp đầu xuân
- Mục đích: gặp mặt họ hàng
- Hình ảnh con đường: dặm liễu, mây trắng
 Ngôn từ giản dị  Tâm trạng háo hức, vui vẻ mỗi khi được mẹ đưa về
quê ngoại

b. Bức tranh thiên nhiên và con người nơi làng quê.
* Bức tranh thiên nhiên làng quê
- Rặng đề, dòng sông, đê, cồn xanh, bãi tía, trời xanh, cò trắng,
xóm chợ
Liệt kê : Bức tranh thôn quê đầy màu sắc, đường nét hài hòa.
* Bức tranh con người làng quê
- Người xới cà, xới ngô, gánh ấp khoai lang
 Hình ảnh quen thuộc, khung cảnh lao động
 Con người giản dị, mộc mạc, thân thương

3. Hình ảnh người mẹ trên con đường về quê ( k3,5).
- Thúng cắp hông, nón đội đầu
- Khuyên vàng, yếm thắm, áo the nâu
- Mắt sáng, môi hồng, má đỏ
 Liệt kê, miêu tả chân thực vẻ đẹp dịu dàng, ngọt ngào của mẹ
- So sánh: bóng u – bóng thôn nữ : sự trẻ trung, đại diện cho người
phụ nữ xưa
 Sự quan sát tinh tế, tình cảm của con dành cho mẹ.

4. Hình ảnh mẹ trong cảm nhận của mọi người (Khổ 6).
Tình huống gặp gỡ: Dù đi lấy chồng xa quê, mẹ vẫn
không quên quê nhà, vẫn đưa con trở về thăm quê,
nhận họ hàng.
Hình ảnh mẹ trong cảm nhận của mọi người:
“khen u”, “nết thảo hiền”, phận gái theo chồng
nhưng “Đường về quê mẹ vẫn không quên”
=> Mẹ là người con gái thảo hiền; sống nghĩa tình, hiếu thuận.

III. TỔNG KẾT
1. Nội dung:
- Bài thơ nói về dòng hoài niệm của người con về những lần cùng
mẹ về quê ngoại.
- Tình cảm yêu mến, niềm tự hào của người con đối với mẹ.
2. Nghệ thuật:
- Ngôn từ giản dị, hình ảnh sinh động và chân thực.
- Giọng thơ nhẹ nhàng, trầm lắng.
- Nghệ thuật tả thực

IV

LUYỆN TẬP

+ TEAM NHÀ VĂN: Em thích nhất hình ảnh, chi tiết nào trong bài thơ?
Hãy tưởng tượng và miêu tả bằng lời bức tranh thể hiện chi tiết, hình ảnh đó.
+ TEAM HỌA SĨ: Em thích nhất hình ảnh, chi tiết nào trong bài thơ? Hãy
tưởng tượng và vẽ lại bức tranh thể hiện chi tiết, hình ảnh đó.

Em thích nhất hình ảnh người mẹ
trong bài thơ. Người mẹ được hiện
lên qua bài thơ thật đẹp nhưng cũng
thật bình dị, gần gũi. Đó là hình ảnh
người phụ nữ xưa với vẻ đẹp truyền
thống. Qua lời thơ hình ảnh ấy lại
càng hiện lên rõ nét. Cũng qua hình
ảnh người mẹ, tác giả đã bộc lộ sự
yêu mến và tự hào về người mẹ tần
tảo, hiền lành của mình.