BÀI 10

VĂN BẢN
THÔNG TIN

Ghe xuồng Nam Bộ
 

(Theo MINH NGUYEN)

MỞ ĐẦU

01

HÌNH THÀNH KIẾN
THỨC

02

LUYỆN TẬP

03

VẬN DỤNG

04

MỞ ĐẦU

XEM VIDEO CHỢ NỔI CÁI GIĂNG, Ở CẦN THƠ
https://youtu.be/YCNBqto80o0

Em có cảm xúc gì? Người dân Nam Bộ đã sử dụng loại
phương tiện nào khi tham gia các phiên chợ nổi?

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

Tìm hiểu giới thiệu bài học
 Thể loại: Văn bản thông tin

 VB đọc chính
VĂN
BẢN 1
Ghe xuồng
Nam Bộ

VĂN
BẢN 2
Tổng kiểm soát
phương tiện giao
thông

VĂN
BẢN 3
Phương tiện vận
chuyển của các
dân tộc thiểu số
Việt Nam ngày xưa

N
Ậ
U
L
O
Ả
TH
CẶP ĐÔI
PHIẾU HỌC TẬP 01
 
Vị trí
Tác dụng
Chỉ ra vị trí của cước chú và tài
liệu tham khảo ở văn bản “Ghe
xuống Nam Bộ”?

Cước chú

Tài liệu tham khảo

I

KIẾN THỨC NGỮ VĂN
1. Triển khai ý tưởng và thông tin theo các đối tượng được phân loại 
Trong văn bản thông tin, người viết có thể triển khai ý tưởng và thông
tin bằng cách phân loại đối tượng thành nhiều loại nhỏ để giới thiệu,
thuyết minh, giải thích.
2. Cước chú, tài liệu tham khảo 

Cước chú là lời giải thích ghi ở chân trang hoặc cuối văn bản về từ
ngữ, kí hiệu hoặc xuất xứ của trích dẫn,…trong văn bản.
Tài liệu tham khảo là những tài liệu được người viết  (người nói) xem
xét, trích dẫn để làm rõ hơn nội dung, đối tượng được đề cập đến trong
văn bản, giúp cho thông tin được trình bày  trong văn bản thêm phong phú
thuyết phục.

3. Phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ
Tranh ảnh,
hình vẽ, sơ
đồ, bảng
biểu, kí hiệu

Phương
tiện phi
ngôn ngữ

Lời văn

Cung cấp thông tin cho người đọc

II

ĐỌC- TÌM HIỂU CHUNG

1. Đọc, chú thích

Trét
Vùng đồng bằng ở cửa sông,
do phù sa bồi đắp nên.

Châu
thổ

Từ
khó

Làm cho kín bằng cách nhét một
chất dính vào chỗ hở và miết kĩ.

Chỉ những người buôn bán kiếm
sống trên sông nước bằng cách
phương tiện ghe, xuống, …

Thương
hồ

N
Ậ
U
L
O
Ả
TH
NHÓM
PHIẾU HỌC TẬP 02








Yêu cầu
Nêu xuất xứ của văn bản?
Văn bản thuộc thể loại nào? Phương thức biểu đạt
chính của văn bản?
Đối tượng nào được giới thiệu trong văn bản?
- Mục đích của văn bản là gì? Các nội dung trình bày
trong văn bản Ghe xuồng Nam Bộ đã làm sáng tỏ mục
đích ấy như thế nào?
Qua văn bản, em hiểu thêm gì về đối tượng được giới
thiệu?
Bố cục của văn bản gồm mấy phần? Nội dung chính
của mỗi phần là gì?

 
 
 
 

 
 

 

2. Tìm hiểu chung
Xuất xứ
 Theo MINH NGUYEN,
chonoicantho.vn

Đối tượng
thuyết minh
 Ghe xuồng
Nam Bộ.

Thể loại
 Văn bản
thông tin

Phương thức
biểu đạt chính
 Thuyết minh

Mục đích của
văn bản

Đề tài

 Giới thiệu về các loại
ghe, xuồng ở Nam Bộ.

 Văn bản viết về sự đa
dạng, phong phú của các
loại ghe, xuồng Nam Bộ.

Bố cục: Gồm 4 phần:

Phần 1: Từ
đầu đến “chia
thành nhiều
loại”: Giới
thiệu về sự đa
dạng của các
loại ghe
xuồng ở Nam
Bộ

Phần 2: Tiếp
theo đến
“trong giới
thương hồ”:
Tác giả giới
thiệu các loại
xuồng và đặc
điểm của
từng loại

Phần 3 : Tiếp
theo đến “Bình
Đại (Bến Tre)
đóng”: Tác
giả giới thiệu
các loại ghe
và đặc điểm
của từng loại

Phần 4: Còn
lại: Giá trị của
các loại ghe,
xuồng đối với
kinh tế và văn
hóa của người
dân Nam Bộ.

III

TÌM HIỂU CHI TIẾT

1. Cách triển khai ý tưởng và thông tin trong văn bản

N
Ậ
U
L
O
Ả
H
T
N HÓ M

PHIẾU HỌC TẬP 03

Tìm hiểu về cách triển khai ý tưởng và thông tin văn bản “Ghe xuồng Nam Bộ”
Người viết chọn cách nào
Chỉ ra những biểu hiện cụ Nhận xét về hiệu quả của
để triển khai ý tưởng và
thể của cách triển khai ấy? cách triển khai ấy?
thông tin văn bản?
........................................... ........................................... ...........................................
........................................... ........................................... ...........................................
........................................... . ........................................... . ........................................... .
.......................................... .......................................... ..........................................
 

III

TÌM HIỂU CHI TIẾT

1. Cách triển khai ý tưởng và thông tin trong văn bản
 Người viết đã chọn cách triển khai ý tưởng và thông tin theo
hướng phân loại đối tượng thành các loại nhỏ để giới thiệu, giải
thích đầy đủ.

 Phần 2: Tác giả
thuyết minh về
các loại xuồng.

Hiệu quả
Làm cho bài
viết được rõ
ràng mạch lạc.

 Phần 3: Tác giả
giới thiệu về các
loại ghe.

2. Nội dung thông tin của văn bản

N
Ậ
U
L
O
Ả
TH
NHÓM
Tìm hiểu về các loại xuồng ở Nam
Bộ
 Nhóm Phân loại 
Đặc điểm
1
2

Tìm hiểu về các loại ghe ở Nam Bộ
Nhóm Phân loại
Đặc điểm
3

4

2. Nội dung thông tin của văn bản
a. Về xuồng
Nhóm
 

Phân loại 
Xuồng ba lá

1

2

PHIẾU HỌC TẬP 04
Tìm hiểu về các loại xuồng ở Nam Bộ
Đặc điểm

Chiều dài trung bình 4m, rộng 1m, sức chở từ 4-6 người. Xuồng làm bằng ba tấm ván
gỗ dài ghép lại, các đường nối được trét bằng nhựa chai, mũi và lái đều nhọn. Dùng
sào nạng và bơi chèo để đi lại.

Xuồng tam bản Có 4 bơi chèo, dùng để chuyên chở nhẹ. Có loại thon dài, lại thêm mui ống, dáng
đẹp. Số lượng tấm ván be không chỉ có 3 mà có thể là 5, hoặc 7 đến 9 tấm.
Xuồng vỏ gòn Giống vỏ trái gòn, kích thước nhỏ, kết cấu đơn giản, kiểu dáng gọn nhẹ, chủ yếu để
đi lại, chuyên chở, buôn bán.
Xuồng độc mộc Do người Khme làm bằng cách chẻ dọc thân cây thốt nốt, khoét rỗng ruột hoặc mua
xuồng độc mộc thân gỗ sao, sến ở Cam-pu-chia và Lào.
Xuồng gắn máy Xuồng gắn máy nổ và chân vịt như xuồng máy đuôi tôm là loại phương tiện rất “cơ
động”, phổ biến ở vùng sông nước này.

b. Về ghe
Nhóm Phân loại
Ghe bầu

3

4

PHIẾU HỌC TẬP 05
Tìm hiểu về các loại ghe ở Nam Bộ

Đặc điểm
Ghe có mũi và lái nhọn, bụng phình to, có tải trọng tương đối lớn, chạy buồm, lướt sóng
tốt và đi nhanh, có nhiều chèo để đi song và đi biển dài ngày, thường dùng để đi biển.
Ghe lồng
Loại ghe lớn, đầu mũi dài, có mui che mưa nắng, lòng ghe chia thành từng khoang nhỏ để
chứa các loại hàng hóa khác nhau. Dùng để vận chuyển hang hóa đi dọc bờ biển.
Ghe chài
To và chở được nhiều nhất, có mui rất kiên cố, gồm nhiều mảnh gỗ ghép lại, có 2 tầng.
Ghe được chia thành 2 phần, phần đầu chứa hàng hóa, phần sau là chỗ nghỉ cho người đi
ghe. Một mui rời phía sau phòng lái dung làm nơi tắm rửa và nấu cơm. Ghe có sức chở từ
150-200 tấn, riêng loại ghe chài Nam Vang chở được đến 300 tấn.
Ghe cào tôm Đầu mũi dài và khá phẳng, có bánh lái gập bên hông, dáng nhỏ. Loại này thường được
dùng cào tôm vào ban đêm.
Ghe ngo
Loại ghe nhiều màu sắc của dân tộc Khme, thường dung để bơi trong các lễ hội. Ghe làm
bằng cây sao, dài khoảng 30m. Ghe không mui, ở đầu mũi chạm hình rồng, rắn, phụng,
lân hoặc voi, sư tử, ó biển. Mỗi chiếc có thể chở trên dưới 50 tay chèo và có một người
ngồi đằng mũi chỉ huy, một người đứng giữa ghe giữ nhịp.
Ghe hầu
Dành cho cai tổng, tri phủ, tri huyện.
Các loại khác

2. Nội dung thông tin của văn bản
Thông tin cơ bản

Ghe xuồng Nam Bộ
rất đa dạng, phong phú
và nhiều kiểu loại.

3. Cước chú và tài liệu tham khảo
Hoạt động theo bàn

Nhóm 1,2
- Yêu cầu:
Chỉ ra các cước chú trong
văn bản. Theo em, có thể
bỏ phần cước chú được
không? Vì sao?

Nhóm 3,4
- Yêu cầu:
Phần tài liệu tham khảo ở
cuối bài đọc có tác dụng
như thế nào?

Cước chú
- “Tam bản”: xuất xứ
tiếng Hoa “xam pản”,
người Pháp phiên âm
thành “sampan” (Cước
chú của tác giả văn bản)

- “Chài”: xuất xứ từ tiếng
“pok chài” của người Triều
Châu, Trung Quốc (pok:
nhiều; chài: tải)
 “Ghe chài”: loại ghe có sức
tải lớn (Cước chú của tác giả
văn bản)

 Hai cước chú này giúp cho người đọc hiểu được xuất xứ và nghĩa
của các từ ngữ này. Do đó, nếu bỏ đi, văn bản sẽ không được hiểu một
cách đầy đủ, cặn kẽ

Tài liệu tham khảo
Phần tài liệu tham khảo
thể hiện được các nguồn
thông tin mà người viết
đã sử dụng trong bài
viết của mình, giúp
thông tin thêm phong
phú và thuyết phục,
tăng độ tin cậy cho các
thông tin trong văn bản
và tạo cơ hội cho người
đọc tra cứu, tìm hiểu
khi có nhu cầu.

Cước chú và tài liệu tham khảo góp phần tạo nên sự chính xác, rõ
ràng, phong phú thông tin của văn bản. Đây là một trong những yếu
tố có mối quan hệ hỗ trợ cho việc đạt được mục đích của văn bản,

IV. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật
- Nội dung được trình
bày một cách logic,
cô đọng, cung cấp
đầy đủ thông tin.
- Ngôn ngữ phổ thông,
trong sáng, dễ hiểu
- Sử dụng linh hoạt
cước chú và tài liệu
tham khảo.

2. Nội dung
- Văn bản đề cập đến
giá trị kinh tế và văn
hóa của ghe xuồng
đối với người dân
Nam Bộ.
- Ghe xuồng vừa là
một phương tiện di
chuyển, vận tải, vừa
là một nét đẹp văn
hóa.

III. TỔNG KẾT
3. Cách đọc văn bản thông tin

 Nắm bắt được đối tượng, đề tài, phương thức biểu đạt của văn bản;
 Hiểu được cách tác giả triển khai ý thưởng và thông tin của văn bản.
 Nắm bắt các thông tin cơ bản và thông tin chi tiết mà văn bản cung cấp;
 Hiểu ý nghĩa của các từ ngữ trong VB; hiểu cấu trúc của từng loại VB;
hiểu thể loại của VB; cần tìm hiểu cước chú và tài liệu tham khảo để
hiểu kĩ về văn bản.
 Đánh giá về nội dung, hình thức, ý nghĩa của VB và phong cách của tác
giả
 Nhận - Rút ra được thông điệp, bài học
 Liên hệ với bản thân và cuộc sống thực tại.

LUYỆN TẬP
Yêu cầu: Tìm hiểu thêm từ nhiều
nguồn thông tin khác nhau để nêu một
số nét thay đổi về phương tiện vận
chuyển, đi lại hiện nay của vùng sông
nước Nam Bộ.

VẬN DỤNG
Hãy tưởng tượng em được tham gia một phiên chợ nổi
ở Nam Bộ và được ngắm khung cảnh ghe xuống tấp
nập trên sông nước, em có cảm xúc như thế nào? Viết
đoạn văn khoảng 5 – 7 câu thể hiện cảm xúc của em.

Rubric đánh giá viết đoạn văn theo chủ đề
        Mức độ
 
      Tiêu chí
Đoạn văn có chủ đề:
cảm xúc của bản
thân khi được đi
tham quan chợ nổi
và ngắm khung cảnh
ghe xuống tấp nập
trên sông nước. (10
điểm)

 
    Mức 1

 
        Mức 2

 
        Mức 3

Nội dung đoạn văn
còn sơ sài; mắc một
số lỗi chính tả, ngữ
pháp.
 ( 5 – 6 điểm)

Nội dung đoạn văn
tương đối chi tiết;
trình bày cảm xúc
ban đầu khi ngắm
nhìn chợ nổi
 (7- 8 điểm)

Nội dung đoạn văn
chi tiết; trình bày
được suy nghĩ riêng
có sức thuyết phục
về chủ đề, diễn đạt
sáng tạo, có cảm
xúc, không mắc lỗi
chính tả, ngữ pháp.
 (9- 10 điểm)

2. Nội dung thông tin của văn bản
Thông tin chi tiết

Xuồng ba lá

Xuồng tam bản

a. Về xuồng

Xuồng vỏ gòn

Xuồng máy

Xuồng độc
mộc

Ghe
bầu
Ghe
hầu

Ghe
lồng
b. Về ghe
Ghe
chài

Ghe
ngo
Ghe
cào tôm

Giá trị của ghe, xuồng
Nam Bộ
Là công cụ công
phu, thể hiện quá
trình lao động đầy
sáng tạo trong quá
trình lao động sản
xuất của người dân
Nam Bộ.

Ghe xuồng mang lại
giá trị to lớn cho
con người đặc biệt ở
Nam Bộ

Ghe xuồng mang theo
giá trị văn hóa đặc sắc,
chứa đựng tinh hoa văn
hóa dân tộc, gắn với nét
đặc trưng của vùng,
miền sông nước của bà
con vùng đồng bằng
sông Cửu Long.

6
0
P
Ậ
T
C
Ọ
PHIẾU H
TT
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11

Tên tác giả
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Tên tài liệu
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Nơi xuất bản Năm xuất bản
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

3. Cước chú và tài liệu tham khảo
Cước chú

Giải thích những từ
ngữ khó, có thể
người đọc chưa rõ;
giúp việc tiếp cận
thông tin thuận lợi
hơn.

Tài liệu
tham
khảo
Bảo đảm quy cách khi viết kiểu
văn bản.
Khẳng định các nội dung trong văn bản
được tác giả nghiên cứu, tìm hiểu cặn kẽ.
Tăng độ tin cậy của các thông tin trong
VB và tạo cơ hội cho người đọc tra cứu
tìm hiểu thêm khi có nhu cầu.