CHƯƠNG III
MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ VÀ CÁC
CON ĐƯỜNG GIÁO DỤC QUỐC
DÂN
Thời gian thực hiện: 11 giờ

Mục tiêu
- Về kiến thức: Phân tích được các nhiệm vụ giáo dục toàn
diện.
- Về kĩ năng: Vận dụng vào việc thiết kế các hoạt động giáo
dục cho trẻ mầm non.
- Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Tích cực hình thành và
hoàn thiện nhân cách người giáo viên mầm non.

I. MỤC ĐÍCH, MỤC TIÊU CỦA GIÁO DỤC
1. Khái niệm về mục đích, mục tiêu

1.1. Khái niệm mục đích, mục tiêu:
- Mục đích giáo dục là mong muốn, là
dự kiến về kết quả cuối cùng cần
đạt được của một quá trình giáo
dục nhất định.
- Mục tiêu giáo dục là mô hình nhân
cách, cần đạt được của hệ thống
giáo dục quốc dân

* So s¸nh môc ®Ých vµ môc tiªu gi¸o dôc
Môc ®Ých

Môc tiªu

- Cã tÝnh ®Þnh h­íng, tÝnh tæng
qu¸t

- Mang tÝnh cô thÓ víi hµnh
®éng vµ ph­¬ng tiÖn cô thÓ.

- Thêi gian thùc hiÖn dµi

- Thêi gian thùc hiÖn ng¾n

- Mang tÝnh kh¸i qu¸t cao

- Mang tÝnh x¸c ®Þnh, râ rµng

- KÕt qu¶ Khã ®o

- Cã thÓ ®o ®­îc kÕt qu¶ ë mét
giai ®o¹n cô thÓ
- Lµ mét bé phËn n»m trong
môc ®Ých.

- CÊu tróc phøc t¹p, tæng hîp
cña nhiÒu môc tiªu bËc häc.

b) Ý nghĩa của việc xác định mục đích,
mục tiêu giáo dục.
- Có ý nghĩa hết sức quan trọng, vì nó ảnh
hưởng rất lớn đến kết quả đào tạo.
- Trong các mục đích giáo dục, thì mục đích
giáo dục nhân cách xã hội thường được
nghiên cứu trao đổi nhiều hơn cả. Đó là
mô hình nhân cách mà xã hội cần đào tạo
và thường được xác định trong các cương
lĩnh, các chương trình, kế hoạch quốc gia.

2. Mục đích GD của nước ta
2. 1. Cơ sở xác định mục đích giáo dục
a) Quan điểm về sự hình thành và phát
triển nhân cách
- Nhân cách được hình thành và phát triển dưới
những ảnh hưởng của các yếu tố: di truyền (là
cơ sở, là tiền đề vật chất), môi trường (là điều
kiện quan trọng), giáo dục (giữa vai trò chủ
đạo) và hoạt động - giao tiếp (giữ vai trò
quyết định) trong sự hình thành và phát triển
nhân cách.

- Giáo dục là hoạt động được tổ chức có mục

đích, có kế hoạch, có nội dung, phương pháp
khoa học… nhằm hình thành và phát triển
nhân cách con người phù hợp với những yêu
cầu của xã hội trong những giai đoạn phát
triển nhất định.
- Giáo dục giữ vai trò chủ đạo trong sự hình
thành và phát triển nhân cách.

- GD định hướng cho sự hình thành và phát

triển nhân cách.
- Quan điểm về vai trò của giáo dục đối với
sự hình thành và phát triển nhân cách vừa
định hướng cho sự phát triển giáo dục,
phát triển kinh tế - xã hội và phát triển
con người trong xã hội công nghiệp hiện
đại.

b) Quan điểm về con người phát triển
toàn diện và sự phát triển toàn diện
nhân cách
- Mỗi quốc gia, mỗi thời kỳ lịch sử, khái
niệm phát triển toàn diện nhân cách có
một nội dung riêng. Sự phát triển toàn
diện nhân cách con người trong lịch sử là
cơ sở lý luận để xây dựng mục đích giáo
dục.
- Con người phát triển toàn diện là yêu cầu
tất yếu, khách quan của xã hội công
nghiệp hiện đại: thay đổi nhanh và tính đa
dạng, phong phú ngày càng cao.

- Mác – Ăng ghen đã đưa ra mô hình về con
người phát triển toàn diện của xã hội: là
con người phát triển về cả trí tuệ, đạo
đức, sức khỏe, lao động và thẩm mỹ;
hài hòa về thể chất và tâm hồn, hài hòa
giữa cuộc sống cá nhân và xã hội, giữa cái
chung và cái riêng. Phát triển toàn diện
nhân cách là phát triển hết khả năng, đặc
tính vốn có của từng cá nhân; chứ không
phải là làm cho tất cả mọi người đều hoàn
toàn giống nhau, đều làm giỏi tất cả mọi
việc như nhau.

- Con người phát triển toàn diện là ước mơ từ
ngàn xưa của loài người và là yêu cầu khách
quan phù hợp với ước mơ chủ quan của mỗi
người trong xã hội hiện đại. Và chỉ có trong
xã hội hiện đại, tiến bộ với có đủ điều kiện để
phát triển con người toàn diện.
- Trong lịch sử cũng như trong xã hội hiện đại,
việc phát triển toàn diện cho thế hệ đang lớn
lên với những đặc trưng bản chất trên vẫn là
mục đích lý tưởng của nền giáo dục các nước.

c) Những đặc điểm và xu thế phát triển
của thời đại
- Khoa học trở thành một lực lượng sản xuất
trực tiếp và nòng cốt, là động lực cơ bản của
sự phát triển kinh tế - xã hội.
- Cuộc cách mạng khoa học - công nghệ phát
triển như “vũ bão” đã thể hiện rõ nét ở các
yếu tố sau:

+ “Bùng nổ” thông tin và sự lạc hậu nhanh
chóng của thông tin.
+ Việc sử dụng các thế hệ máy tính điện tử
và các phương tiện công nghệ hiện đại
vào sản xuất và đời sống ngày càng được gia
tăng nhanh chóng.

+ Việc ứng dụng các thành tựu mới của
khoa học – công nghệ vào sản xuất và
đời sống đang là cơ hội và thách thức đối
với con người và các quốc gia đang phát
triển.
+ Sự phát triển của khoa học - công nghệ
đòi hỏi con người phải có khả năng cập
nhập và ứng dụng thông tin - công nghệ
tiên tiến, sử dụng được phương tiện hiện
đại.

- Xu thế phát triển của xã hội ngày nay cũng
đang đặt ra những yêu cầu mới đối với con
người, đó là:
+ Sự hình thành nền kinh tế tri thức và xã hội
thông tin
+ Xu thế toàn cầu hóa, xu thế hội nhập, giao
lưu quốc tế ngày càng được mở rộng và thân
thiện.
+ Ước muốn về chung sống hòa bình, dân chủ,
bình đẳng, công bằng được củng cố.

+ Các vấn đề có tính toàn cầu như xung đột về
sắc tộc, dân tộc, tôn giáo; ô nhiễm môi trường
và sinh thái, phân hóa giàu nghèo ngày càng
tăng, nạn thất nghiệp... đòi hỏi các quốc gia
phải quan tâm giải quyết.
+ Tệ nạn xã hội và bạo hành đang có xu hướng
gia tăng trong các nhà trường.
Tất cả các vấn đề trên cần được đặt ra, xem xét
và giải quyết bắt đầu từ giáo dục, bằng giáo
dục.

d) Chiến lược phát triển kinh tế – xã hội
của Việt Nam
- Phát huy cao độ tính tích cực, sáng tạo của
con người, kích thích con người nắm bắt
nhanh nhạy yêu cầu của kinh tế - xã hội.
- Thế hệ trẻ Việt Nam phải có khả năng
thích nghi trước những biến đổi của môi
trường kinh tế - xã hội, năng động và sáng
tạo, có tri thức văn hoá, khoa học, có kĩ
thuật nghề nghiệp vững vàng, có phẩm
chất đạo đức và thái độ đúng đắn...

- Đại hội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam đã
khẳng định: Đưa đất nước ta ra khỏi tình
trạng kém phát triển, nâng cao rõ rệt đời
sống vật chất, văn hoá, tinh thần của nhân
dân, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta
cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo
hướng hiện đại hoá. Từ đó Đảng và Nhà nước
Việt Nam đã xác định:

+ Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng
đầu, là động lực thúc đẩy, là điều kiện cơ
bản đảm bảo cho việc thực hiện mục tiêu
kinh tế – xã hội.
+ Giáo dục và đào tạo phải đi trước sự phát
triển kinh tế - xã hội
+ Đầu tư cho giáo dục là một hướng chính
của đầu tư phát triển.
+ Đa dạng hoá các hình thức đào tạo, thực
hiện công bằng trong giáo dục.
+ Giáo dục và đào tạo phải gắn chặt với yêu
cầu phát triển của đất nước và phù hợp với
tiến bộ của thời đại.

e) Những đặc điểm truyền thống của dân
tộc Việt Nam
- GS. Trần Văn Giàu nói “Giá trị truyền thống
của 1 dân tộc là nguyên lý đạo đức lớn mà
con người trong nước thuộc các thời đại, các
giai đọan lịch sử đều dựa vào để phân biệt
phải trái, để nhận định nên chăng nhằm xây
dựng độc lập tự do và tiến bộ của dân tộc đó”.

- Dân tộc Việt Nam có bề dày lịch sử trên

4000 năm văn hiến đã hun đúc được
những truyền thống có giá trị trong quá
trình dựng nước và giữ nước:
+ Truyền thống yêu nước, anh hùng
+ Truyền thống lao động cần cù, sáng tạo,
lạc quan.
+ Truyền thống nhân ái
+ Truyền thống văn hóa lâu đời.
=> Các giá trị truyền thống đó phải được kế
thừa, gìn giữ và phát huy sẽ trở thành nội
lực tiềm năng, sức mạnh của con người
Việt Nam…

1.2. Mục đích giáo dục Việt Nam trong giai
đọan công nghiệp hóa – hiện đại hóa
Mục đích giáo dục tổng quát
* Mục đích giáo dục xét trên bình diện xã hội

a. N©ng cao d©n trÝ
- Kh¸i niÖm: D©n trÝ lµ trinh ®é hiÓu biÕt cña ng­êi d©n vÒ
mäi lÜnh vùc cña ®êi sèng x· héi.
- N©ng cao d©n trÝ lµ viÖc tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng nh»m
n©ng cao trinh ®é hiÓu biÕt cña ngưêi d©n vÒ mäi lÜnh vùc
cña ®êi sèng x· héi.

- Vai trß cña d©n trÝ ®èi víi sù ph¸t triÓn cña x· héi
+ D©n trÝ ®­îc xem lµ nÒn t¶ng cho sù ph¸t triÓn kinh tÕ,
chÝnh trÞ, van ho¸, x· héi.
+ N©ng cao d©n trÝ lµ c¬ së ®Ó ®µo t¹o nh©n lùc, ph¸t
hiÖn vµ båi d­ìng nh©n tµi.
+ D©n trÝ cßn lµ mét tiªu chÝ ®Ó ®¸nh gi¸ sù tiÕn bé cña
x· héi, mäi ng­êi cã ®­îc binh ®¼ng, “ai còng ®­îc häc
hµnh”...

- BiÖn ph¸p ®Ó n©ng cao d©n trÝ:
+ Th«ng qua gi¸o dôc ®Ó n©ng cao trinh ®é hiÓu biÕt cho ng­
êi d©n, trang bÞ cho hä mét hÖ thèng kiÕn thøc phæ th«ng
vÒ mäi lÜnh vùc cña ®êi sèng.
+ Th«ng qua c¸c ph­¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng, th«ng qua
c¸c ho¹t ®éng tuyªn truyÒn, c¸c ho¹t ®éng van ho¸,...

b. еo t¹o nh©n lùc
- Kh¸i niÖm: Nh©n lùc lµ ®éi ngò nh­ng ng­êi lao ®éng ®­îc
®µo t¹o ë mét trinh ®é nhÊt ®Þnh.
- еo t¹o nh©n lùc lµ mét qu¸ trinh t¸c ®éng cã môc ®Ých, cã
kÕ ho¹ch nh»m hinh thµnh cho ng­ưêi lao ®éng mét trình
®é nghÒ nghiÖp nhÊt ®Þnh vµ nh­ững phÈm chÊt ®¹o ®øc
cÇn thiÕt cña ng­ưêi lao ®éng.

- Vai trß cña nh©n lùc
+ Nh©n lùc lµ lùc l­îng chñ yÕu nhÊt, trùc tiÕp t¹o ra cña c¶i
vËt chÊt vµ tinh thÇn, s¸ng t¹o ra c¸c gi¸ trÞ x· héi lµm cho
x· héi ngµy cµng van minh.
+ ChÊt l­ưîng ®µo t¹o nh©n lùc quyÕt ®Þnh trùc tiÕp đến chÊt
lư­îng vµ hiÖu qu¶ cña lao ®éng s¶n xuÊt.

- BiÖn ph¸p ®µo t¹o vµ sö dông nh©n lùc cã hiÖu qu¶
+ еo t¹o nh©n lùc ph¶i g¾n víi nhu cÇu ph¸t triÓn kinh tÕ
x· héi.
+ Song song víi viÖc ®µo t¹o míi cÇn ®µo t¹o l¹i, ®µo t¹o
n©ng cao chÊt l­îng nh©n lùc.

+ C¬ cÊu ngµnh nghÒ, qui m« ®µo t¹o ph¶i hîp lý tr¸nh tinh
tr¹ng thõa thÇy, thiÕu thî nh­hiÖn nay.
+ L«i kÐo nhiÒu lùc l­îng tham gia vµo qu¸ trinh ®µo t¹o
nh©n lùc: kh«ng chØ c¸c tr­ưêng chuyªn nghiÖp, c¸c trư­êng
d¹y nghÒ, cao ®¼ng vµ ®¹i häc mµ c¸c c¸c c¬ së s¶n xuÊt,
c¸c doanh nghiÖp, nhưng ng­ưêi cã trinh ®é cao trong c¸c
lµng nghÒ truyÒn thèng....

c. Båi d­ìng nh©n tµi
- Kh¸i niÖm: Nh©n tµi lµ những ng­ưêi cã nh©n c¸ch ph¸t
triÓn hµi hoµ giữa ®øc vµ tµi, cã trÝ th«ng minh; cã kh¶
năng gi¶i quyÕt c«ng viÖc nhanh, hiÖu qu¶ h¬n nh ững ng­
êi bình th­êng,...
- Båi d­ìng nh©n tµi lµ qu¸ trình t¸c ®éng vµ t¹o ®iÒu kiÖn
cho những ng­êi cã t­ chÊt, năng khiÕu ph¸t triÓn thµnh tµi
năng...

- Vai trß cña nh©n tµi
+ Đéi ngò nh©n tµi cã vai trß quan träng trong sù ph¸t triÓn cña
mçi quèc gia. Những ph¸t minh, s¸ng kiÕn cña hä cã thÓ t¹o ra
sù ph¸t triÓn nhanh, m¹nh cña c¸c lÜnh vùc kinh tÕ, chÝnh trÞ,
v¨n ho¸, khoa häc kü thuËt,...
+ Đéi ngò nh©n tµi lµ nhưng ng­êi cã kh¶ năng ®i tiªn phong
trong viÖc n¾m b¾t nhưng thµnh tùu ph¸t triÓn khoa häc kü
thuËt trªn thÕ giíi vµ vËn dông mét c¸ch s¸ng t¹o, cã hiÖu qu¶
vµo tinh hinh ph¸t triÓn cña ®Êt n­íc.
+ Nh©n tµi còng lµ nhưng ng­êi cã kh¶ nang ®øng mòi chÞu sµo,
giư nhưng vÞ trÝ then chèt trong c¸c lÜnh vùc kinh tÕ, chÝnh trÞ,
van ho¸, khoa häc kü thuËt,...nh»m t¹o ra sù ph¸t triÓn x· héi
nhanh, ®óng h­íng vµ vưng ch¾c.

- BiÖn ph¸p thùc hiÖn môc tiªu:

+ Ph¶i cã những biÖn ph¸p ph¸t hiÖn những ng­êi tµi.
+ Ph¸t hiÖn sím nhưng trÎ cã t­ chÊt, năng khiÕu tõ ®ã míi
cã những biÖn ph¸t båi d­ìng phï hîp, tạo điều kiện
thuận lợi nhất cho sự phát triển những tư chất thông minh
đó.
+ Chó ý ®Õn viÖc sö dông vµ ®·i ngé nh©n tµi mét c¸ch hîp
lý.

* Mục đích giáo dục xét trên bình diện nhân cách
- Điều 2 của Luật Giáo dục 2005 đã nêu: « Mục
tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam
phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức
khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với
lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội;
hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất
và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của
sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. »
- Thành phần cơ bản trong cấu trúc nhân cách
con người Việt Nam trong thời kì mới bao gồm:
Thái độ - Kỹ năng - Tri thức

a. Thái độ:
- Hệ thống thái độ đối với tổ quốc, dân

-

tộc, với lao động, đời sống xã hội, với
bản thân như thiết tha với lí tưởng độc
lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, kiên
cường xây dựng và bảo vệ tổ quốc với
công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Kế thừa các giá trị văn hoá nhân loại
đồng thời giữ gìn và phát huy giá trị văn
hoá dân tộc.
Có tác phong công nghiệp, có tính tổ
chức và kỉ luật; có đạo đức trong sáng,
phát huy tính tích cực, có sức khoẻ.

b. Kỹ năng: Kĩ năng thực hành giỏi là khả
năng vận dụng đúng, thành thạo, sáng tạo
những tri thức khoa học và công nghệ đã lĩnh
hội vào thực tiễn nghề nghiệp nhằm tạo ra
các sản phẩm có chất lượng, có sức cạnh
tranh trên thị trường.

c. Tri thức: Làm chủ tri thức khoa học và công
nghệ hiện đại có nghĩa là hiểu, nhớ và vận dụng
được tri thức khoa học ở cả ba phương diện:
- Sự kiện, hiện tượng.
- Quy luật chi phối sự kiện, hiện tượng (khái
niệm và logic của nó).
- Cách thức hành động với khái niệm để vận
dụng một cách linh hoạt, sáng tạo tri thức khoa
học đã lĩnh hội trong các tình huống hoạt động
khác nhau nhằm tạo ra các giá trị mới cho xã
hội và phát triển tư duy sáng tạo ở chủ thể hoạt
động.

 Ba thành phần thái độ - kỹ năng – tri thức

trong cấu trúc nhân cách con người mới Việt
Nam có mối quan hệ nhân quả. Thái độ (thế
giới quan, lí tưởng, niềm tin, đạo đức) định
hướng, hình thành động cơ cho cá nhân trong
hoạt động chiếm lĩnh các tri thức khoa học,
công nghệ và vận dụng chúng vào hoạt động
nghề nghiệp.
 Mặt khác, tri thức, kĩ năng là điều kiện,
phương tiện cho cá nhân thực hiện lí tưởng,
bồi dưỡng tình cảm, củng cố niềm tin và các
gía trị đạo đức ở cá nhân.

Mục tiêu giáo dục của các bậc học

2. Những nhiệm vụ giáo dục toàn diện
Đức – trí – thể - mĩ - lao.
a. Giáo dục đạo đức

Đức là gốc của nhân cách, Bác Hồ đã
nói: “dạy cũng như học, phải biết chú
trọng cả tài lẫn đức. Đức là đạo đức
cách mạng. Đó là cái gốc rất quan
trọng”.

- Giáo dục cho người học thế giới quan khoa

học, hiểu được tính qui luật cơ bản của sự
phát triển tự nhiên, xã hội; nhận thức đúng về
quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm của mỗi cá
nhân với tư cách là những công dân chân
chính đối với xã hội và cộng đồng, có ý thức
phấn đấu thực hiện tốt nghĩa vụ của người
công dân.

- Giáo dục cho người học hiểu và nắm vững

những vấn đề cơ bản trong đường lối chính
sách của Đảng và Nhà nước.
- Giáo dục cho người học thấm nhuần các
nguyên tắc và chuẩn mực đạo đức do xã hội
qui định về lối sống, phong cách và thái độ
ứng xử trong cộng đồng như lòng yêu nước, ý
thức dân tộc, thái độ lao động, lòng nhân ái, ý
thức công dân….

- Giáo dục cho người học tính tích cực tham

gia các hoạt động lao động, xã hội, chính trị...
có ý thức đấu tranh chống những biểu hiện
tiêu cực, lối sống lạc hậu, lỗi thời không phù
hợp với xã hội hiện đại.

b. Giáo dục trí tuệ
- Tổ chức, điều khiển người học nắm vững hệ

thống tri thức khoa học, phổ thông, cơ bản,
hiện đại, phù hợp với những yêu cầu của thực
tiễn về tự nhiên, xã hội, con người
- Rèn luyện cho người học hệ thống kỹ năng,
kỹ xảo tương ứng, phát triển năng lực và
phẩm chất trí tuệ, đặc biệt là năng lực tư duy
sáng tạo.

- Bồi dưỡng cho người học thế giới quan khoa

học, những phẩm chất đạo đức tốt đẹp của
người công dân.

c. Giáo dục thẩm mỹ
- Giáo dục cho học sinh năng lực nhận thức

và cảm thụ cái đẹp trong trong tự nhiên,
trong cuộc sống và trong nghệ thuật, vẻ
đẹp chân chính ở mỗi con người.
- Bồi dưỡng cho học sinh những xúc cảm,
tình cảm, những thị hiếu thẩm mỹ đúng đắn
trước cái đẹp… Từ đó giáo dục học sinh thái
độ đúng đắn khi nhận xét, đánh giá cái đẹp
trong cuộc sống cũng như trong nghệ thuật
và vẻ đẹp của mỗi con người.

- Bồi dưỡng cho học sinh năng lực vận dụng

và sáng tạo cái đẹp trong tự nhiên, trong
cuộc sống và nghệ thuật, góp phần làm cho
cuộc sống ngày càng đẹp hơn.

d. Giáo dục thể chất
Bác Hồ nói: “Mỗi một nười dân yếu ớt, tức là

nước yếu ớt, mỗi người dân mạnh khỏe tức là
nước mạnh khỏe”.

- Truyền đạt và lĩnh hội hệ thống tri thức phổ

thông, cơ bản, hiện đại về thể dục, thể thao,
vệ sinh thường thức, giữ gìn, chăm sóc, bảo
vệ và phát triển sức khỏe, rèn luyện kỹ năng
cơ bản về các bài tập thể dục phổ thông theo
chương trình giáo dục thể chất của nhà
trường phổ thông.
- Phát hiện và bồi dưỡng nhân tài thể dục thể
thao
- Giáo dục cho học sinh những phẩm chất đạo
đức khác.

- Hình thành cho học sinh hứng thú, nhu cầu,

ý chí, nghị lực, thói quen rèn luyện TDTT và
giữ gìn vệ sinh để nâng cao sức khoẻ; Giáo
dục học sinh ý thức giữ gìn, bảo vệ và rèn
luyện sức khỏe cho học sinh, góp phần phát
triển đúng đắn thể chất và nâng cao năng lực
làm việc cho cơ thể.

e. Giáo dục lao động
- Truyền đạt và lĩnh hội hệ thống tri thức cơ

bản về các loại hình lao động phổ biến, giúp
học sinh nắm vững nguyên tắc chung của lao
động, những kỹ năng sử dụng các công cụ lao
động phổ thông, phổ biến, những hiểu biết
ban đầu về kinh tế, bước đầu hình thành tư
duy kỹ thuật, sáng tạo và tổ chức lao động tập
thể.