Nhiệt liệt chào mừng quý thầy cô và các em học
sinh
đến với buổi học ngày hôm nay!

PHẦN 3: SINH HỌC CƠ T
CHƯƠNG 1:TRAO ĐỔI CHẤT
VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG
LƯỢNG
Ở SINH VẬT

1. KHỞI ĐỘNG
Xem video AI và chú ý quan sát
để trả lời câu hỏi

VIDEO 1

CÂU HỎI KHỞI ĐỘNG
Điều gì xảy ra nếu cơ thể sinh vật
không lấy đủ các chất cần thiết từ
Điều
gì xảy
ra nếu
cơchấtthể
môi trường
và không
thải các
ra môi trường?

sinh
vật không lấy đủ các chất cần
thiết từ môi trường và không
thải các chất ra môi trường?

Điều gì xảy ra nếu cơ thể sinh vật
Sinhkhông
vật không
thể
tồn
tại
và
phát
triển
nếu
lấy đủ các chất cần thiết từ
môi trường
khôngcấp
thải các
không
được vàcung
đủchất
các chất dinh
ra môi trường?

dưỡng phục vụ cho các hoạt động như vận
động, sinh sản, cảm ứng, sinh trưởng và
phát triển. Chất thải, chất độc hại hoặc dư
thừa ứ đọng lại trong cơ thể có thể sẽ gây
rối loạn các hoạt động sống, thậm chí gây tử
vong.

VIDEO 2

Điều gì xảy ra nếu cơ thể sinh vật
không lấy đủ các chất cần thiết từ
môi trường và không thải các chất
ra môi trường?

Hình ảnh nạn đói năm 1945
Cây khô héo khi không được tưới nước

Bài 1

KHÁI QUÁT VỀ TRAO ĐỔI CH

VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢ
Giáo viên:

VIDEO 3

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC
Hoạt động 1

TÌM HIỂU VAI TRÒ
CỦA TRAO ĐỔI CHẤT
VÀ CHUYỂN HÓA
NĂNG LƯỢNG ĐỐI VỚI
SINH VẬT

Thảo luận nhóm đôi và giải quyết các
câu hỏi sau
Câu hỏi 1:
So sánh đặc điểm sinh trưởng và phát triển của các sinh vật sau.

Hình 1: Trẻ bình thường và trẻ thấp còi

Hình 2: Cây thiếu nitrogen và cây đủ nitrogen

VIDEO 4

Thảo luận nhóm đôi và giải quyết các
câu hỏi sau

Câu hỏi 2:
Suy nghĩ và trả lời câu hỏi: Điều gì sẽ xảy ra
nếu chúng ta uống ít nước, giữ thói quen ăn
mặn, ăn nhiều dầu mỡ và nhịn tiểu lâu dài?
Từ đó rút ra nhận xét về vai trò của trao đổi
chất và chuyển hóa năng lượng đối với sinh
vật..

ĐÁP ÁN CÂU 1
Hình 1: Trẻ được cung cấp
đầy đủ các chất dinh dưỡng
và phát triển bình thường,
ngược lại trẻ không được
cung cấp chất dinh dưỡng
đầy đủ bị thấp, còi, phát triển
kém.

Hình 1: Trẻ bình thường và trẻ thấp còi

VIDEO 5

ĐÁP ÁN CÂU 1
Hình 2: Cây thiếu nitrogen bị
thấp còi cọc, lá vàng, ngược lại
cây được cung cấp đầy đủ
nitrogen lá xanh, sinh trưởng
và phát triển tốt.

Hình 2: Cây thiếu nitrogen và cây đủ nitrogen

ĐÁP ÁN CÂU 2
1

Uống ít nước, giữ thói quen ăn
mặn, ăn nhiều dầu mỡ và nhịn
tiểu lâu dài làm các muối và
chất khoáng lắng cặn trong thận
và đường tiết niệu, lâu dài xuất
hiện sỏi thận.

KẾT LUẬN
- Sinh vật lấy các chất từ môi trường sống
cung cấp cho quá trình tạo chất sống của tế
bào, cơ quan; đồng thời tích lũy và giải
phóng năng lượng phục vụ cho các hoạt
động sống của chúng.
- Các chất dư thừa, các chất độc hại được cơ
thể thải ra môi trường đảm bảo duy trì cân
bằng nội môi.

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC
Hoạt động 2

TÌM HIỂU CÁC DẤU
HIỆU ĐẶC TRƯNG CỦA
TRAO ĐỔI CHẤT VÀ
CHUYỂN HÓA NĂNG
LƯỢNG Ở SINH VẬT

CÁCH THỰC HIỆN
⮚ Quan sát sơ đồ GV cung cấp kết hợp thông tin trong
SGK chỉ ra các dấu hiệu đặc trưng của trao đổi chất và
chuyện hóa năng lượng
⮚ Thiết kế sơ đồ tư duy trên nền tảng số (Canva/Xmind)
thể hiện các dấu hiệu đặc trưng của trao đổi chất và
chuyển hóa năng lượng.
⮚ Xuất file PNG và nộp lên Padlet nhóm

CÁCH THỰC HIỆN CÔNG CỤ SỐ
⮚ Bước 1: Truy cập Canva.com hoặc Xmind nhập vào mẫu
“Sơ đồ tư duy” hoặc “Mindmap” để chọn mẫu phù hợp
⮚ Bước 2: Sửa lại cấu trúc đã chọn sao cho chỉ đủ 4 nhánh
chính tương ứng với 4 dấu hiệu đặc trưng
⮚ Bước 3: Tìm kiếm them icon phù hợp với nội dung từng
nhánh để thêm sinh động (ví dụ: Tia chớp 🡪 nhánh chuyển
hóa năng lượng.)
⮚ Bước 4: Hoàn thiện và xuất file PNG để nộp sản phẩm
vào Padlet.

CÂU HỎI CẦN GIẢI QUYẾT

Quan sát sơ đồ kết hợp thông tin trong
SGK, hãy nêu những dấu hiệu đặc
trưng của trao đổi chất và chuyển hóa
năng lượng ở người?

ĐÁP ÁN

Hấp thu chất cần
thiết

Tế bào
Đồng hóa

Chất thải
Dị hóa

Cơ thể

Dấu hiệu đặc trưng của trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở người:
1. Tiếp nhận các
chất dinh dưỡng,
nước và O2 từ môi
trường và vận
chuyển các chất đó
nhờ hệ tuần hoàn.

2. Biến đổi các chất
kèm theo chuyển
hóa năng lượng ở tế
bào bao gồm quá
trình đồng hóa và
dị hóa.

3. Thải các chất
không sử dụng, các
chất dư thừa hoặc
các chất độc hại ra
môi trường.

4. Quá trình trao
đổi chất và chuyển
hóa năng lượng
trong cơ thể được
điều hòa thông qua
hormone và hệ thần
kinh ở người.

CHỐT KIẾN
THỨC HOẠT
ĐỘNG 2

Các dấu hiệu đặc trưng của trao đổi chất
và chuyển hóa năng lượng ở sinh vật

• Tiếp nhận các chất từ môi trường
• Vận chuyển các chất

Thoát hơi nước
qua lá

Vận chuyển
nước và các chất
lên thân
Lấy nước và
chất dinh dưỡng

Các dấu hiệu đặc trưng của trao đổi chất
và chuyển hóa năng lượng ở sinh vật
O2
CO2
• Tiếp nhận các chất từ môi trường
• Vận chuyển các chất

Các dấu hiệu đặc trưng của trao đổi chất
và chuyển hóa năng lượng ở sinh vật

Quá trình 1: tổng hợp các chất đơn
giản thành chất phức tạp.
Quá trình 2: phân giải chất phức tạp
thành các chất đơn giản.

năng lượng

năng lượng

Các dấu hiệu đặc trưng của trao đổi chất
và chuyển hóa năng lượng ở sinh vật

• Biến đổi các chất

1

3

2

• Chuyển hóa năng lượng ở tế bào
>> Quá trình đồng hóa
>> Quá trình dị hóa

4

Các dấu hiệu đặc trưng của trao đổi chất
và chuyển hóa năng lượng ở sinh vật

Nếu

• Rễ không thể hút nước
• Không thể thoát nhiệt làm cây bị đốt
nóng
• CO2 không thể vào lá --> không thể
quang hợp

Thì
Cây chết!

Các dấu hiệu đặc trưng của trao đổi chất
và chuyển hóa năng lượng ở sinh vật

Thải các chất vào môi trường

Tiểu tiện, đại tiện

Thải CO2

Tiết mồ hôi, thải nhiệt

Thoát hơi nước ở lá

2. HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC
Hoạt động 3

TÌM HIỂU CÁC GIAI
ĐOẠN CHUYỂN HÓA
NĂNG LƯỢNG TRONG
SINH GIỚI

CÁCH THỰC HIỆN

Tìm hiểu thông tin SGK trang 6 – 7, quan sát
sơ đồ và trả lời câu hỏi 3 mục Dừng lại và suy
ngẫm SGK trang 7.

ĐÁP ÁN
Giai đoạn tổng hợp

Nhờ các chất diệp lục, cây
xanh thu nhận năng lượng
ánh sáng để tổng hợp các
chất hữu cơ từ CO2 và nước.
Như vậy, cây xanh đã
chuyển năng lượng ánh sáng
thành năng lượng tích lũy
trong các chất hữu cơ.

Giai đoạn phân giải

Quá trình hô hấp làm biến đổi
các phần tử lớn thành các phân
tử nhỏ, đồng thời năng lượng
tích lũy trong các liên kết hóa
học ở các phân tử lớn chuyển
sang năng lượng tích lũy trong
các liên kết hóa học của các
phân tử nhỏ ở dạng dễ chuyển
đổi và sử dụng (VD: ATP…)

Giai đoạn huy động
Năng lượng giải phóng ra
từ ATP sử dụng cho các
hoạt động sống như tổng
hợp chất sống, vận động,
sinh sản, cảm ứng, sinh
trưởng và phát triển.

Phân

KẾT LUẬN

Chuyển hóa năng lượng trong sinh
giới gồm 3 giai đoạn: tổng hợp, phân
giải và huy động.

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC
Hoạt động 4

TÌM HIỂU MỐI QUAN HỆ
GIỮA TRAO ĐỔI CHẤT
VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG
LƯỢNG Ở CẤP TẾ BÀO
VÀ CƠ THỂ

CÁCH THỰC HIỆN

Quan sát hình 1.2 trả lời câu
hỏi:
Trình bày mối quan hệ giữa
trao đổi chất và chuyển hóa
năng lượng ở cấp tế bào và cơ
thể

CÁCH THỰC HIỆN

Phân tích hình ảnh và nêu mối
quan hệ giữa trao đổi chất và
chuyển hóa năng lượng ở tế bào
và cơ thể trong quá trình hô hấp
ở động vật.

ĐÁP ÁN
+ Cơ thể sinh vật được cấu tạo từ tế
bào => Quá trình trao đổi chất và
chuyển hóa năng lượng ở tế bào gắn
liền với cơ thể.
+ Cơ thể cung cấp các chất cần thiết
cho quá trình trình chuyển hóa vật
chất và năng lượng ở tế bào và thải
các chất thải ra môi trường => Đảm
bảo cho tế bào tồn tại và phát triển.
🡺 Cơ sở cho cơ thể tồn tại và phát
triển.

Đáp án câu hỏi bổ xung

+ Cơ thể lấy O2 từ môi trường
thông qua phổi đi vào máu và được
vận chuyển đến các tế bào của cơ
thể.
+ Tế bào tiếp nhận O2 thực hiện
quá trình chuyển hóa vật chất và
giải phóng năng lượng cho các hoạt
động sống, đồng thời thải ra CO2
vào máu và được vận chuyển ra
ngoài môi trường.

KẾT LUẬN
- Trao đổi chất và chuyển
hóa năng lượng ở cấp tế bào
và cơ thể sinh vật liên quan
chặt chẽ với nhau.
- Trao đổi chất và chuyển
hóa năng lượng ở cấp độ tế
bào là cơ sở cho quá trình
trao đổi chất và chuyển hóa
năng lượng của cơ thể sinh
vật.

2. HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC
Hoạt động 5

TÌM HIỂU CÁC PHƯƠNG
THỨC TRAO ĐỔI CHẤT
VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG
LƯỢNG

CÁCH THỰC HIỆN
⮚ Thực hiện theo kỹ thuật mảnh ghép
⮚ GĐ1: Hình thành nhóm chuyên gia
- Nhóm 1, 2: Đọc thông tin mục 1 phần V tìm hiểu
về phương thức tự dưỡng ở sinh vật.
- Nhóm 3, 4: Đọc thông tin mục 2 phần V tìm hiểu
về phương thức dị dưỡng ở sinh vật.
⮚ GĐ2: Hình thành nhóm mảnh ghép
- Nhóm 1 ghép nhóm 3, nhóm 2 ghép nhóm 4 hình
thành nhóm mới. Thảo luận trả lời câu hỏi 2 và 3
mục “DỪNG LẠI VÀ SUY NGẪM” và hoàn
thành phiếu học tập

Nội dung
phiếu học tập số 1
Nội dung

Tự dưỡng

Dị dưỡng

Khái niệm

 

 

Phân loại

 

 

Ví dụ

 

 

DỪNG LẠI VÀ SUY NGẪM
Câu hỏi 2: Tại sao gọi thực vật là sinh vật tự dưỡng,
động vật là sinh vật dị dưỡng.
Câu hỏi 3: Phân tích vai trò của sinh vật tự dưỡng
trong sinh giới

CHỐT KIẾN
THỨC HOẠT
ĐỘNG 5

Các phương thức trao đổi chất
và chuyển hóa năng lượng
Ánh sáng
Chất vô cơ
Tự dưỡng

Chất hữu cơ

Dị dưỡng

Tự dưỡng

Là phương thức trao đổi chất và chuyển hóa năng
lượng ở nhóm sinh vật có khả năng tự tổng hợp
chất hữu cơ từ những chất vô cơ

Hóa tự
Quang tự
dưỡng

dưỡng