MÔN KHTN 9
NĂM HỌC: 2024 - 2025

KHỞI ĐỘNG

CHÚNG MÌNH KHỞI ĐỘNG

Giải đáp ý nghĩa hình ảnh

Cách thức: Hãy cho biết trong mỗi hình ảnh sắp được trình
chiếu nói về gì? Với mỗi câu trả lời đúng sẽ được nhận một
phần quà sau tiết học!

CHÚNG MÌNH KHỞI ĐỘNG

Hình 1

BẾP GAS

CHÚNG MÌNH KHỞI ĐỘNG

Hình 2
CAN RƯỢU

CHÚNG MÌNH KHỞI ĐỘNG

Hình 3

CHAI GIẤM

CHÚNG MÌNH KHỞI ĐỘNG

Hình 4

PHÂN UREA

Khí gas, rượu, giấm và phân bón đều có điểm chung là
các hợp chất gì?
Khí gas, rượu, giấm và phân bón đều là các hợp chất hữu cơ.
Hợp chất hữu cơ đóng vai trò thiết yếu cho sự sống phát
triển. Số lượng hợp chất hữu cơ lớn hơn rất nhiều số lượng
chất vô cơ và được ứng dụng trong hầu hết các lĩnh vực
phục vụ đời sống con người. Hợp chất hữu cơ là gì và có gì
khác biệt về cấu tạo so với hợp chất vô cơ? Nội dung bài
học hôm nay sẽ giúp chúng ta trả lời câu hỏi đó.

Chương VII: GIỚI THIỆU VỀ HỢP CHẤT HỮU
CƠ. HYDROCARBON VÀ NGUỒN NHIÊN LIỆU

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

Tiết 1,2,3: Bài 22: GIỚI THIỆU VỀ HỢP CHẤT HỮU CƠ
(03 Tiết)
I. Khái niệm hợp chất hữu cơ và hóa học hữu cơ

Quan sát Hình 22.1

Butane, C4H10 (một loại
khí hoá lỏng, dùng làm
nhiên liệu)

Ethylic alcohol C2H5OH
(có trong thành phần
của đồ uống có cồn)

Acetic acid, CH3COOH
(có trong thành phần của
các loại giấm)

Urea, CO(NH2)2 (một loại
phân đạm)

PHIẾU HỌC TẬP 1
Câu 1. Quan sát công thức của các hợp chất hữu cơ phổ biến và cho biết đặc
điểm chung về thành phần nguyên tố của các phân tử chất hữu cơ.
Câu 2. Nêu khái niệm hợp chất hữu cơ, hoá học hữu cơ.
Câu 3. Có công thức của các hợp chất sau: C6H6, H2SO4, C6H12O6, H2CO3 ,
CaCO3, KNO3, NaHCO3, C2H4, NaOH, CH3Cl, C2H5OH, CO2. Hãy cho biết
chất nào là hợp chất hữu cơ, chất nào là hợp chất vô cơ.

Câu 1. Quan sát công thức của các hợp chất hữu cơ phổ biến và cho biết đặc
điểm chung về thành phần nguyên tố của các phân tử chất hữu cơ.
Thành phần nguyên tố của các phân tử chất hữu cơ đều chứa nguyên tố carbon.
Câu 2. Nêu khái niệm hợp chất hữu cơ, hoá học hữu cơ.
- Khái niệm hợp chất hữu cơ: Hợp chất của carbon là hợp chất hữu cơ (trừ CO,
CO2, muối carbonate, ...).
- Khái niệm hoá học hữu cơ: Hoá học hữu cơ là ngành hoá học chuyên nghiên
cứu về các hợp chất hữu cơ.
Câu 3. Có công thức của các hợp chất sau: C6H6, H2SO4, C6H12O6, H2CO3 ,
CaCO3, KNO3, NaHCO3, C2H4, NaOH, CH3Cl, C2H5OH, CO2. Hãy cho biết chất
nào là hợp chất hữu cơ, chất nào là hợp chất vô cơ.
- Những chất là hợp chất hữu cơ: C6H6, C6H12O6, C2H4, CH3Cl, C2H5OH.
- Những chất là hợp chất vô cơ: H2SO4, H2CO3, CaCO3, KNO3, NaOH,

Yêu cầu HS đọc mục Em có
biết để mở rộng kiến thức
về lịch sử hình thành khái
niệm “hoá học hữu cơ”
(trang 104, SGK).

II. Công thức phân tử và công thức cấu tạo
1. Công thức phân tử.
PHIẾU HỌC TẬP 2
Câu 1: Hoàn thành bảng sau:
Công thức phân Thành phần nguyên
Số lượng nguyên tử của mỗi
tử
tố
nguyên tố trong phân tử
C6H6

C, H

6C, 6H

C6H12O6

C, H, O
C, H
C, H, Cl

6C, 12H, 6O
2C, 4H

C2H4

1C, 3H, 1Cl
CH3Cl
Câu 2: Điền từ thích hợp vào chỗ có dấu “…” để hoàn thành nhận xét sau:
thành phần nguyên tố và ………………
số lượng nguyên tử
Công thức phân tử cho biết ………………
của mỗi nguyên tố trong phân tử.
Câu 3: C2H5OH có phải công thức phân tử không? Vì sao?

C2H5OH không phải công thức phân tử vì nó còn cho biết trật tự liên kết giữa các nguyên
tử trong phân tử.

2. Công thức cấu tạo.
PHIẾU HỌC TẬP 3
Câu 1: Quan sát bảng sau và phân biệt công thức phân tử và công thức cấu tạo?
Công thức phân tử
C2H6

Công thức cấu tạo dạng đầy đủ

C2H4

Câu 2: Nêu khái niệm của công thức cấu tạo?
Câu 3: Hoàn thành các yêu cầu sau:

Công thức cấu tạo dạng thu gọn

CH3─CH3
CH2= CH2

Câu 1: Quan sát bảng sau và phân biệt công thức phân tử và công thức cấu tạo?
Công thức phân tử
C2H6

Công thức cấu tạo dạng đầy đủ

C2H4

Công thức cấu tạo dạng thu gọn

CH3─CH3
CH2= CH2

Công thức phân tử
Công thức cấu tạo
Giống: Đều cho biết thành phần nguyên tố và số lượng nguyên tử của mỗi
nguyên tố trong phân tử
Khác: Không cho biết thứ tự và cách
thức liên kết giữa các nguyên tử

Biểu diễn thứ tự và cách thức liên kết
giữa các nguyên tử

Câu 2: Nêu khái niệm của công thức cấu tạo?
Công thức cấu tạo cho biết trật tự liên kết và cách thức liên kết giữa các nguyên
tử trong phân tử.
VD: CTCT thu gọn: CH3 – CH3 hoặc CTCT dạng đầy đủ

Câu 3: Hoàn thành các yêu cầu sau:
1. - Công thức phân tử: (1), (4).
- Công thức cấu tạo: (2), (3), (5), (6).
2. - Công thức cấu tạo dạng thu gọn:
(2) CH3 - CH2 - CH2 - CH3
(3) CH3 – CH – CH3
CH3
(5) CH3 – CH2 - OH
(6) CH3 – O – CH3
3. a. Hợp chất (2) và (3) có cùng CTPT là C4H10
- Hợp chất (5) và (6) có cùng CTPT là C2H6O.
Nhận xét: Ứng với cùng một CTPT, có thể có các cấu tạo khác nhau.

III. Đặc điểm cấu tạo hợp chất hữu cơ
PHIẾU HỌC TẬP 4

* Quan sát hình 22.3 và trả lời các câu hỏi 1, 2.

Câu 1. Liên kết hoá học trong hợp chất hữu cơ
chủ yếu là loại liên kết nào?
Câu 2. Trong phân tử hợp chất hữu cơ, các
nguyên tố: C, H, O có hoá trị mấy?
* Quan sát H22.2, 22.3, bảng 22.1 và trả lời các câu hỏi 3, 4. Câu 3. Trong phân tử hợp chất hữu cơ,
mạch carbon được hình thành do đâu? Có
mấy dạng mạch carbon?
Câu 4. Chỉ ra các CTCT có cùng công
thức phân tử? Giải thích tại sao nhiều hợp
chất hữu cơ khác nhau, tính chất khác
nhau lại có cùng công thức phân tử?
Câu 5. Sử dụng bộ mô hình lắp ghép phân tử, lắp ghép các công thức cấu tạo có thể có từ các
công thức C4H10 và C3H6.

PHIẾU HỌC TẬP 4
* Quan sát hình 22.3 và trả lời các câu hỏi 1, 2.

Câu 1. Liên kết hoá học trong hợp chất hữu cơ chủ yếu là loại liên kết nào?
Liên kết hoá học trong hợp chất hữu cơ chủ yếu là loại liên kết cộng hoá trị.
Câu 2. Trong phân tử hợp chất hữu cơ, các nguyên tố: C, H, O có hoá trị mấy?
Trong phân tử hợp chất hữu cơ, carbon luôn có hoá trị IV, hydrogen có hoá
trị I, oxygen có hoá trị II.

* Quan sát H22.2, 22.3, bảng 22.1 và trả lời các câu hỏi 3, 4.

Câu 3. Trong phân tử hợp chất hữu cơ, mạch carbon được hình thành do đâu? Có mấy dạng
mạch carbon?
Các nguyên tử carbon có thể liên kết trực tiếp với nhau để tạo thành các dạng mạch carbon
khác nhau: mạch hở không phân nhánh, mạch hở phân nhánh, mạch vòng.
Câu 4. Chỉ ra các CTCT có cùng công thức phân tử? Giải thích tại sao nhiều hợp chất hữu cơ
khác nhau, tính chất khác nhau lại có cùng công thức phân tử?
- Ở H22.2: CTCT (2) và (3) có cùng CTPT là C4H10; CTCT (5) và (6) có cùng cùng CTPT là
C2H6O.
- Ở H22.3: CTCT (a) và (b) có cùng CTPT là C4H10.
* Giải thích: Nhiều hợp chất hữu cơ khác nhau, tính chất khác nhau lại có cùng CTPT là do các
nguyên tử carbon có thể liên kết với nhau tạo thành mạch không nhánh, mạch nhánh, mạch vòng.

Câu 5. Sử dụng bộ mô hình lắp ghép phân tử, lắp ghép các công thức cấu tạo có thể có từ các
công thức C4H10 và C3H6.

C4H10

C 3 H6

IV. Phân loại hợp chất hữu cơ

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 5
Câu 1. Quan sát một số công thức phân tử của các hợp chất hữu cơ đã được
phân loại vào 2 nhóm riêng biệt trong bảng sau, hãy nhận xét đặc điểm chung
về thành phần nguyên tố của hai nhóm.
Nhóm 1
Nhóm 2
CH4

CCl4

C2H2

C2H6O

C3H6

C2H4O2

C4H10

C3H7O2N

Câu 2. Dựa vào thành phần phân tử chia hợp chất hữu cơ ra làm mấy loại? Đó là
những loại nào? Nêu đặc điểm của mỗi loại?
Câu 3. Phân loại các hợp chất hữu cơ sau: C6H6, C6H12O6, C2H4, CH3Cl, C2H5OH

Câu 1. Quan sát một số công thức phân tử của các hợp chất hữu cơ đã được phân loại vào 2
nhóm riêng biệt trong bảng sau, hãy nhận xét đặc điểm chung về thành phần nguyên tố của
hai nhóm.
Nhóm 1
Nhóm 2
CH4, C2H2, C3H6, C4H10
CCl4, C2H6O, C2H4O2, C3H7O2N
- Các hợp chất ở nhóm 1 chỉ được tạo thành từ các nguyên tố C và H.
- Các hợp chất ở nhóm 2 được tạo thành từ nguyên tố C và các nguyên tố khác như: H, O, N, Cl.
Câu 2. Dựa vào thành phần phân tử chia hợp chất hữu cơ ra làm mấy loại? Đó là những loại
nào? Nêu đặc điểm của mỗi loại?
Dựa vào thành phần phân tử chia hợp chất hữu cơ ra làm 2 loại là hydrocarbon và dẫn xuất của
hydrocarbon.
- Hydrocarbon: là loại hợp chất hữu cơ mà thành phần phân tử chỉ chứa các nguyên tố carbon và
hydrogen.
- Dẫn xuất của hydrocarbon là loại hợp chất hữu cơ mà trong thành phần phân tử, ngoài nguyên
tố carbon còn có nguyên tố khác như oxygen, nitrogen, chlorine, … và thường có hydrogen.
Câu 3. Phân loại các hợp chất hữu cơ sau: C6H6, C6H12O6, C2H4, CH3Cl, C2H5OH
- Hydrocarbon: C6H6, C2H4
- Dẫn xuất của hydrocarbon: C H O , CH Cl, C H OH

LUYỆN TẬP

CHÚC MỪNG ĐỘI BẠN THỎ
3

CONGRATULATIONS RABBIT TEAM

CHÚC MỪNG ĐỘI BẠN CỌP
CONGRATULATIONS TIGER TEAM

6
5

2
1

4

AI LÊN CAO HƠN

Câu 1. Dãy nào sau đây chỉ gồm các hợp chất hữu cơ?
A. C2H6, CCl4, C12H22O11, CO.
B. C2H2, CH3CHO, C2H3Cl, C6H5NO2.
C. C5H12, CaCO3, C6H12O6, HCOOH.
D. CH3COONa, K2CO3, CH4, C12H22O11.

B. C2H2, CH3CHO, C2H3Cl, C6H5NO2.

Câu 2. Công thức cấu tạo của một chất
A. chỉ cho biết thành phần của phân tử.
B. cho biết số lượng nguyên tử của mỗi nguyên tố trong phân tử.
C. cho biết nguyên tố hoá học trong phân tử.
D. cho biết trật tự liên kết và cách thức liên kết giữa các nguyên tử trong
phân tử.

D. cho biết trật tự liên kết và cách thức liên kết giữa các nguyên
tử trong phân tử.

RABBIT TEAM
Câu 3. Cách biểu diễn nào không phải công thức cấu tạo?
A. C2H6O.
B. CH3−O−CH3.
C. C2H5OH.

D. CH3−CH2−OH.

A. C2H6O.

Câu 4. Dãy chất thuộc dẫn xuất của hiđrocacbon là
A. Ca(HCO3)2, (CH3COO)2Ca, C3H7OH.
B. (NH4)2CO3, CH3COONa, C3H7OH.
C. (NH4)2CO3, CH3NO2, CH3Cl.
D. C2­H5OK, CH3NO2, CH3COOH.

D. C2­H5OK, CH3NO2, CH3COOH.

Câu 5. Dãy chất thuộc hiđrocacbon là
A. Ca(HCO3)2, (CH3COO)2Ca, C4H10.
B. CH4, C2H4, C4H10.
C. (NH4)2CO3, CH3NO2, CH3Cl.
D. C2­H5OK, CH3NO2, CH3COOH.

B. CH4, C2H4, C4H10.

Câu 6. Công thức cấu tạo không thuộc cùng một chất với các công thức
cấu tạo còn lại là
H H

H H

A. H – C – C – O - H

B. H – O – C – C - H

H H
H

H H
H

H H

C. H – C – O – C – H
H

H

D. H – C - C – H
H

H

C. H – C – O – C – H
H

H

H O-H

VẬN DỤNG

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 6
Bài 1. Phân tử hợp chất hữu cơ A có hai nguyên tố. Khi đốt cháy 3 gam chất A thu được 5,4
gam H2O. Hãy xác định công thức phân tử của A, biết khối lượng mol của A là 30 gam/mol

Giải:

Theo đề bài thì khi đốt cháy A thu được H2O nên phân tử A có chứa 2 nguyên tố là C và H.
Vậy CTPT của A là CxHy
m
5, 4

0, 3mol
H 2O
M
18
m
3
n 

0,1mol
A
M
30
n
H

Đốt cháy A:



CxHy + (x + y/4) O2→x CO2 + y/2 H2O
0,1 mol

=> 0,1 . y/2 = 0,3 => y = 6
Mặt khác: MA = 12x + y = 30
=> x = 2.
=> Vậy công thức của A là C H .

0,3 mol

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
1. Học bài và làm các bài tập SGK, SBT.
2. Xem trước nội dung bài học tiếp theo:
“ALKANE”